یادم میاد توی یکی از روزهای قطعی اینترنت، برای دانلود آخرین نسخه اپ یکی از تاکسی های اینترنتی که شنیده بودم با اینترنت ملی! (نام غلطی که اوایل برای شبکه ملی اطلاعات گذاشته بودند) کار میکنه سعی کردم اسم سایتش رو حدس بزنم و دانلود کنم (به دلیل مباحث امنیتی، کافه بازار رو در گوشی نصب ندارم!). موفق شدم که نام سایت رو حدس بزنم (چقدر خوب بود اگه نام سایتهای تجاری معتبر در ایران چیزی شبیه websiteName.com.ir میبود. این نوع نامگذاری رو در استرالیا دیده بودم که به صورت com.au. بود). در سایت گفته بود می تونید شماره موبایل بدید و لینک دانلود بگیرید. خیلی خوشحال شدم که نیاز به نصب از مارکت خاصی نیست و امکان دانلود مستقیم هم وجود داره. شماره تلفنم رو وارد کردم و لینک دانلود پیامک شد. اما لینکی که پیامک شده بود از سایت کوتاه کننده لینکbit.ly استفاده کرده بود! که طبیعتاً خارجی بود و در دسترس نبود! این حلقه کوچک کجا و حلقه های دیگر زنجیره تاکسی های اینترنتی کجا! اما امنیتی ها میگین: قدرت یک سیستم به اندازه ضعیف ترین لینک (حلقه) اش است.

جدای از نیازمندی های سختافزاری در IXPها و حتی الزامات و مدل های اقتصادی peering، مواردی هرچند پیش پا افتاده! اما به مثابه حلقه های یک زنجیر وجود دارند که در نظر گرفتن آنها قابلیت اطمینان و دسترس پذیری شبکه ملی اطلاعات را افزایش میدهد. در این نوشته به صورت مختصر به برخی از این حلقه ها که به نوعی نیازمندی های شبکه ملی اطلاعات در لایه خدمات هستند اشاره میشود (برگرفته از تجربیات حاصل از قطعی اینترنت). این نوشته از دو منظر قابل بهره برداری است: منظر اول یک نگاه پدافندی است تا بتوان دفاع متناسب در مواجهه با تهدیدات سایبری را فراهم آورد. منظر دوم، ایجاد زیست بوم کارآمد، ایمن و مطمئن (مورد اعتماد) برای بازیگران و مخاطبان گوناگون فضای مجازی است از استفاده کنندگان این فضا تا صاحبان کسب و کار.
در ادامه برخی از سرویس هایی که ظاهراً به صورت جدی باید در شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شوند آورده شده است. این سرویس ها در سه دسته سرویس های محتوایی، سرویس های توسعه ای و سرویس های زیرساختی طبقه بندی شده اند. البته این فقط یک لیست اولیه و کوتاه است که در روزهای قطعی اینترنت بیشتر به چشم می خورد!
سرویس ویکی (Online encyclopedias): این سرویس و سرویس های مشابه (Quora و Stackoverflow) نقش بسیار زیادی را در ایجاد آگاهی عمومی در فضای مجازی بر عهده دارند. در ایجاد سامانه های داخلی مشابه باید این نکته لحاظ شود که جامعه محور بودن (Community-based) ویکی ها عامل بسیار مهمی در پیشرفت آن است. البته ویکی های تخصصی زیادی به صورت پراکنده توسط کاربران ایرانی شکل گرفته است که مشکل اینجاست که شناسانده نشده اند.
سرویس ترجمه: با افزایش نیامندی های ارتباطاتی بین المللی، و از طرف دیگر وجود لغات فرنگی در استفاده از تجهیزات هوشمند، باعث میشود نه تنها پژوهشگران بلکهکاربران عادی نیز وابستگی زیادی به سرویس های ترجمه ای داشته باشند. سرویس داخلی ترجمه ترگمان در حال حاضر عملکرد مناسبی دارد.
پیشبینی آب و هوا: با توجه به اهمیت آگاهی از آب و هوا در بخشهای مختلف کشور نیاز به API داخلی برای ارائه اطلاعات پیشبینی آب و هوا ضروری به نظر میرسد.
سرویس اشتراک ویدئو: با وجود سرویس آپارات اما همچنان نیاز به سرویس های ویدئو بر تقاضا (VoD) ویدئوهای بینالمللی وجود دارد. این نیاز تا حدی با بالاآمدن سایت دیدئو برآورده شده بود که متأسفانه این سایت در زمان اختلال اینترنت عملکردی نداشت (بالا نمیآمد)

سرویس موتور جستجو: بدیهی است حوزه طراحی و پیادهسازی موتور جستجو یک حوزه بسیار پیچیده و دشوار است؛ اما از آنجایی که آغازگر دسترسی کاربران به وبسایت ها است بنابراین ضروری است مدلی ساده اما کاربردی از آن وجود داشته باشد. لازم به ذکر است در زمان قطعی اینترنت، موتورهای جستجوی یوز و سلام عملکردی نداشتند. همچنین پارسی جو هم عملکرد مناسبی در جستجوی صفحات نداشت. البته احتمالاً تیم هایی در حال توسعه چیزی شبیه irgoogle باشند!

سرویس رهیابی و یافتن آدرس: یکی از ضروریات جامعه الکترونیکی سیستمهای رهیابی (Navigation) هستند. با توجه به اینکه OSM وجود دارد، راه اندازی یک سیستم رهیابی، مسیر سهل الوصول تری را فراهم میکند. هر چند ابزارهایی مانند نشان، اخیراً مسیریابی حمل و نقل عمومی را هم اضافه کردهاند اما یک ضعف رهیاب های داخلی جستجوی آدرسها است که نیاز به تقویت دارد. همچنین وجود یک وبسایت مستقل و امکانات API میتواند هم برای کاربران عادی و هم برای توسعه دهندگان مفید باشد. ظاهراً یکی از معضلات ایام قطعی اینترنت پیدا کردن مکان هایی ضروری مانند بیمارستان، داروخانه و مواردی از این دست بوده است.
سرویس ثبت شکایات و پاسخگویی: در بروز یک حادثه/سانحه/فاجعه، یکی از مهمترین مولفه ها اطلاع رسانی در مورد وضعیت فعلی و وضعیت بعدی به افراد تحت تأثیر (Affected) و دیگر افراد است. لازم به ذکر است که نیازمندی های محتوایی این دو دسته از افراد متفاوت است. بنابراین حفظ کانالهای ارتباطی متناسب، برای دریافت مشکلات و ارائه راهکار، امری ضروری است. مباحثی مانند بازگشت از بحران (Disaster Recovery) و تداوم حیات کسب و کار (Business Continuity) دو فاکتور مهمی است که مستنداتی از این دست، در دستیابی آنها نقش موثری را ایفا می نمایند. برای مثال در نظر بگیرید موردی را که فردی قرار است دامنه سایت خود [که چندین سال است بر روی آن کسب و کار داشته است] را تمدید کند اما اینترنت قطع است! چه راه حلی دارد؟ و یا افرادی که ددلاین های حیاتی دارند. این افراد چه باید بکنند.
سرویس جستجوی سرویس ها: یکی از نیازمندیها، سرویسی برای جستجوی سرویس های بومی است. این سرویس میتواند با ارائه دسته بندی با توجه به نوع سرویس به معرفی وب سایتهای مهم/کلیدی/حیاتی بپردازد. در این زمینه وب سایت http://peyvandha.irوجود دارد که متأسفانه بروز نیست و نمیتواند این هدف را ارضاء نماید (اطلاعات بروز، کامل و صحیح در آن وجود ندارد). حتی آدرس موتورهای جستجوی موقتِفراهم شده برای پاسخگویی در شرایط بحران و یا موتورهای جستجوی دائمی نیز در این وبسایت قرار گیرد. آدرس پلیس فتا، سایتهای خبری، رسانههای معتبر، VoD ها و… همگی در این وبسایت قرار میگیرد. لازم به ذکر است سرویس Catalogue Database Service اطلاعات کاربران، اطلاعات آدرسهای وب (URL)، شماره ای.اس.ها و نام دامنه ها را نگهداری می نماید.
سرویس های فراوان دیگری برای توسعهدهندگان اندرویدی و بازی سازان مورد نیاز است که در حال حاضر APIهای گوگل راه حل رفع نیازهای آنان است. با فراهم آمدن سرویس های توسعه ای مورد نیاز، ارائه یک سری الزامات قانونی و یا توصیه نامه به توسعه دهندگان، جهت انتقال به بستر داخلی (استفاده از سرویس های داخلی) از طریق فراهم کننده های سرویس (در زمان هاست کردن وبسایت ها و فروش هاست مجازی) و یا مارکت ها (در زمان قرار دادن اپلیکیشن ها)، میتواند باعث تشویق/ترغیب توسعه دهندگان شود.
جمع بندی
در این نوشته تلاش شد تا به صورت مختصر برخی از مشاهدات خودمان و کاربران دیگر در زمان قطعی اینترنت را جمع آوری کرده و گزارش دهیم. در این داکیومنت علاوه بر بررسی معضلات، به راه حلهایی اولیه برای رفع این مشکلات نیز اشاره شد. به عنوان کار آینده، پیشنهاد میگردد نیازمندی های سازمان ها/اصناف/کسب و کارهای مختلف از طریق جلسات رو در رو و یا طرق دیگر احصا شود. از جمله این کسب و کارها میتوان به مواردی همچون شرکت های بیمه ای، آژانس های مسافرتی و دفاتر گردشگری ارائه خدمات به گردشگران خارجی، صرافی ها، دانشگاهها، سرویس دهنده های خدمات ابری، سرویس دهنده های اینترنت، هاستینگ ها و دیتاسنترها، بازرگانی (صادرات و واردات و امکان ارائه خدمات به مشتریان بین الملل)، کسب و کارهای فروش اینترنتی (بویژه کسب و کارهای کمتر شناخته شده و کسب و کارهای خرد و خانگی)، توسعه دهندگان اپلیکیشن و بازهای آنلاین اشاره کرد. همچنین بررسی موضوع از منظر مباحث قانونی (بندهای قانونی بر طبق SLA) و حریم خصوصی نیز به عنوان یک چالش میتواند در کار بعدی مورد بررسی قرار گیرد.
بازنشر و تغییر این نوشته تحت لایسنس GNU Free Documentation License (GFDL) فراهم است.
و اینکه اگه این نوشته رو دوست داشتید لایکککک یادتون نره