وقتی صحبت از مزایده میشود، احتمالاً اولین چیزی که به ذهنمان میرسد فروش خودروهای توقیفی، املاک دولتی یا یک نفر با چکش چوبی است که فریاد میزند: فروخته شد!
اما تا حالا به این فکر کردهاید که برگزاری مزایده میتواند خودش یک شغل مستقل باشد؟
نه به این معنی که در مزایدهها شرکت کنید، کالایی بخرید و گرانتر بفروشید. منظورم کسی است که به کسبوکارها کمک میکند کالاها و داراییهایشان را از طریق مزایده بفروشند.
بیایید اسم این تخصص را بگذاریم «مزایدهگری».
فرض کنید یک شرکت تولیدی، انباری پر از تجهیزات یا کالاهایی دارد که دیگر به آنها نیاز ندارد.
این کالاها ممکن است ارزش قابلتوجهی داشته باشند، اما فروششان به همین سادگی نیست.
شرکت باید خریدار پیدا کند، قیمت تعیین کند، مذاکره کند و شاید ماهها منتظر یک پیشنهاد مناسب بماند.
حالا تصور کنید کسی به این شرکت پیشنهاد بدهد:
بهجای اینکه تکتک با خریداران مذاکره کنید، بیایید یک فرآیند رقابتی برای فروش طراحی کنیم.
کالاها را ارزیابی کنیم، خریداران بالقوه را شناسایی کنیم، شرایط مشخصی برای فروش بگذاریم و اجازه بدهیم پیشنهادهای واقعی بازار، به کشف قیمت کمک کنند.
اینجا دقیقاً جایی است که یک مزایدهگر میتواند وارد شود.
قبل از هر چیز، باید یک تفاوت را روشن کنیم.
در ادبیات رایج معاملات، مزایدهگر ممکن است به فردی گفته شود که در مزایده شرکت میکند. اما اینجا منظورمان یک نقش خدماتی است: متخصص طراحی و برگزاری مزایده برای دیگران.
چنین فردی صرفاً یک آگهی منتشر نمیکند و منتظر پیشنهاد خریداران نمیماند.
کار او میتواند شامل چند مرحله باشد:
۱. پیدا کردن فرصت مزایده
بررسی اینکه چه شرکتها، فروشگاهها یا افرادی داراییهایی دارند که فروش رقابتی برایشان میتواند مفید باشد.
۲. طراحی مدل مزایده
آیا قیمت باید با پیشنهاد خریداران افزایش پیدا کند؟ آیا مزایده نزولی مناسبتر است؟ قیمت شروع و زمانبندی چگونه تعیین شود؟
۳. شناسایی خریداران بالقوه
مزایده بدون حضور خریداران واقعی، صرفاً یک آگهی فروش با اسم متفاوت است.
۴. مدیریت فرآیند اجرا
از اطلاعرسانی و ثبت پیشنهادها تا هماهنگی با فروشنده و پیگیری نتیجه.
۵. جمعبندی و تحلیل
آیا فروش انجام شد؟ رقابت کافی بود؟ آیا این روش نسبت به گزینههای دیگر برای فروشنده ارزش اقتصادی ایجاد کرد؟
بنابراین این شغل ترکیبی از فروش، بازاریابی، مذاکره، مدیریت پروژه و شناخت رفتار خریداران است.
چرا، میتوانند.
همانطور که هر کسبوکاری میتواند خودش تبلیغات انجام دهد، وبسایت بسازد یا فرآیند فروشش را مدیریت کند.
اما همیشه انجام دادن یک کار در داخل سازمان، بهترین تصمیم اقتصادی نیست.
تصور کنید شرکتی سالی دو بار نیاز به فروش تجهیزات مازاد دارد.
آیا منطقی است برای این دو رویداد، نیروی تماموقت متخصص مزایده استخدام کند یا سامانه اختصاصی بسازد؟
شاید نه.
در چنین شرایطی استفاده از خدمات فرد یا تیمی که بتواند مزایده را طراحی و مدیریت کند، گزینه قابل بررسی است.
البته فقط زمانی که ارزش احتمالی این همکاری از هزینه آن بیشتر باشد.
از نظر مدل کسبوکار، بله. اما داشتن مدل درآمدی به معنای تضمین وجود مشتری یا سودآوری نیست.
چند روش برای ارائه این خدمت قابل تصور است:
دستمزد ثابت: دریافت مبلغ مشخص بابت طراحی و مدیریت یک مزایده.
کارمزد موفقیت: دریافت درصد توافقشدهای از مبلغ معامله نهاییشده.
مدل ترکیبی: دریافت دستمزد پایه بهعلاوه کارمزد وابسته به نتیجه.
همکاری مستمر: مدیریت مزایدههای دورهای یک شرکت یا مجموعه فروشگاهی.
فرض کنیم یک شرکت قرار است تجهیزات مازادش را به ارزش تقریبی یک میلیارد تومان بفروشد.
اگر با یک متخصص برگزاری مزایده توافق کند که در ازای فروش موفق، ۲ درصد کارمزد پرداخت کند، حقالزحمه فرضی این پروژه ۲۰ میلیون تومان خواهد بود.
این فقط یک مثال محاسباتی است، نه نرخ رایج بازار یا پیشبینی درآمد.
سود واقعی به هزینههای بازاریابی، زمان صرفشده، توافق قراردادی، نتیجه معامله و تعهدات قانونی بستگی دارد.
به نظرم جذابیت این حوزه در این است که یک تخصص میانرشتهای محسوب میشود.
قرار نیست صرفاً فروشنده خوبی باشید یا فقط کار با یک نرمافزار را بلد باشید.
باید چند مهارت را کنار هم توسعه دهید.
فروش و مذاکره: بتوانید مسئله فروشنده را بفهمید و ارزش اقتصادی یک فرآیند مزایده را توضیح دهید.
بازاریابی: بدانید خریداران بالقوه را کجا و چطور پیدا کنید.
تحلیل و قیمتگذاری: توانایی بررسی قیمت بازار، هزینهها و ریسکهای اقتصادی مزایده را داشته باشید.
مدیریت فرآیند: قوانین، زمانبندی، ارتباطات و مسئولیتها را بهدرستی مدیریت کنید.
آشنایی حقوقی: تفاوت معاملات خصوصی، مزایدههای دولتی و قضایی را بشناسید و بدانید چه زمانی به متخصص حقوقی نیاز دارید.
سواد دیجیتال: بتوانید از زیرساختهای آنلاین برای مدیریت و اجرای مزایده استفاده کنید.
لازم نیست از روز اول در همه این زمینهها متخصص باشید، اما بدون یادگیری آنها هم نمیتوان خدمات حرفهای ارائه داد.
به نظر من، مزایدهگری میتواند برای افرادی با پیشزمینههای زیر جذاب باشد:
کارشناسان فروش و توسعه کسبوکار
فعالان بازرگانی و تجارت
مشاوران فروش و بازاریابی
مدیران پروژه و برگزارکنندگان رویداد
فعالان حوزه خودرو، تجهیزات صنعتی و داراییهای سازمانی
افرادی که شبکه ارتباطی خوبی با فروشندگان و خریداران یک صنعت دارند
برای مثال، فردی که سالها در بازار ماشینآلات صنعتی فعالیت کرده، احتمالاً شناخت مناسبی از خریداران و فروشندگان این حوزه دارد.
او میتواند با یادگیری طراحی و اجرای مزایده، یک خدمت جدید به فعالیت حرفهای خودش اضافه کند.
البته برای برخی معاملات، داشتن تخصص کافی، مجوزهای احتمالی یا همکاری با کارشناسان واجد صلاحیت ضروری است.
اینجا یکی از نکات جالب ماجراست.
به نظرم پاسخ برای اغلب افرادی که تازه شروع میکنند، منفی است.
ساخت نرمافزار، خودش یک کسبوکار متفاوت با هزینهها و پیچیدگیهای فنی مخصوص به خود است.
کسی که میخواهد خدمات برگزاری مزایده ارائه دهد، بهتر است ابتدا یاد بگیرد چگونه یک مزایده درست طراحی کند و برای آن مشتری پیدا کند.
در صورت دسترسی به زیرساخت آماده و مناسب، میتوان بخش فنی اجرا را بدون ساخت یک سامانه از صفر پیش برد.
همانطور که یک متخصص بازاریابی دیجیتال لزوماً صاحب شبکه اجتماعی نیست، برگزارکننده مزایده هم الزاماً نباید مالک پلتفرم مزایده باشد.
مهارت اصلی او در طراحی و مدیریت فرآیندی است که برای فروشنده ارزش ایجاد میکند.
اگر دقیق نگاه کنیم، برگزاری مزایده چیز جدیدی نیست.
سالهاست مزایدهها توسط نهادهای مختلف، شرکتها و متخصصان مرتبط برگزار میشوند.
پس ادعای اینکه کسی تازه شغل برگزاری مزایده را اختراع کرده، درست نیست.
اما چیزی که به نظرم ظرفیت توسعه دارد، ارائه خدمات مستقل و تخصصی برگزاری مزایده به کسبوکارهای خصوصی، بهخصوص با کمک زیرساختهای دیجیتال است.
یعنی بهجای اینکه مزایده را فقط یک روش اداری برای فروش اموال بدانیم، به آن مثل یکی از ابزارهای فروش و بازاریابی نگاه کنیم.
مثلاً یک برند لوازم خانگی برای فروش تعداد محدودی محصول مزایده برگزار کند.
یا یک شرکت تولیدی برای واگذاری تجهیزات مازادش از یک برگزارکننده مستقل کمک بگیرد.
یا یک فروشگاه برای یک کمپین خاص، بهجای تخفیف ثابت، مدل فروش رقابتی را آزمایش کند.
هیچکدام از این سناریوها لزوماً موفق نیستند. اما هرکدام میتوانند یک مسئله تجاری باشند که به طراحی و اجرای حرفهای نیاز دارد.
من پیشنهاد میکنم مسیر را از شناخت بازار آغاز کنیم، نه خرید ابزار و ساختن سایت.
اول یک حوزه مشخص انتخاب کنید؛ مثلاً تجهیزات اداری، ماشینآلات صنعتی یا موجودی مازاد فروشگاهها.
بعد با چند کسبوکار صحبت کنید و ببینید واقعاً چه مشکلاتی در فروش داراییهایشان دارند.
آیا خریدار پیدا نمیکنند؟ قیمتگذاری برایشان دشوار است؟ یا فقط حاضر نیستند زیر قیمت مشخصی بفروشند؟
در قدم بعد، برای یک سناریوی فرضی، طرح مزایده بنویسید: موضوع فروش، خریداران بالقوه، مدل رقابت، هزینهها، شرایط و ریسکها.
وقتی توانستید منطق اقتصادی آن را توضیح دهید، میتوانید به سراغ یک پروژه آزمایشی کوچک بروید.
حتی ممکن است بعد از بررسی به این نتیجه برسید که برای آن مشتری خاص، فروش مستقیم بهتر از مزایده است.
به نظر من، همین توانایی تشخیص، بخشی از ارزش یک متخصص حرفهای است.
گاهی شغل جدید حاصل ترکیب چند مهارت قدیمی و یک نیاز پاسخدادهنشده است.
مزایدهگری از نگاه من میتواند یکی از همین فرصتها باشد.
ترکیبی از شناخت بازار، فروش، بازاریابی، مدیریت رقابت و استفاده از فناوری.
نه شغلی با درآمد تضمینی، نه یک راه سریع پولدار شدن و نه حرفهای که بتوان با چند کلیک به آن مسلط شد.
بلکه حوزهای که میشود دربارهاش یاد گرفت، خدمات مشخصی برایش تعریف کرد و تقاضای واقعی بازار را آزمود.
من، محمد مراغهچیان، در حال توسعه فعالیت حرفهای خودم در همین زمینه هستم؛ طراحی و برگزاری مزایده برای کسبوکارها.
تلاش میکنم تجربهها، پرسشها و آموختههای این مسیر را در مزایدهگر هم منتشر کنم.
اما بیشتر از معرفی این فعالیت، کنجکاوم بدانم:
اگر قرار بود امروز یک مهارت جدید به حوزه فروش و کسبوکار اضافه کنید، مزایدهگری چقدر برایتان جذاب بود؟