باربارا گراهام زنی بود که مانند هر انسانی دوست داشت زنده بماند. فیلم «میخواهم زنده بمانم» ( I Want to live! 1958) بر اساس زندگی این مجرم آمریکایی ساخته شده. با توجه به تصویری که از باربارا در فیلم نمایش داده میشود، او زنی بیمبالات و بی توجه به هنجارها و عیاش بوده. در لحظه زندگی میکرده به هنجارهای اجتماعی توجهی نداشته. یک بار در دادگاه در ازای چند روز خوشگذرانی شهادت دروغ داده و به همین دلیل یک سال را در زندان گذرانده است. تک تک این ویژگیها و صفاتی که برشمردم، ممکن است از نظر افرادی پسندیده و جذاب به نظر برسد و در نظر گروهی مذموم و پلید، اما کمتر کسی است که بتواند آنچه گفته شد را به عنوان شواهد و قرائنی برای صدور حکم اعدام باربارا بپذیرد.
باربارا گراهام (1923 تا 1955) به جرم قتل اعدام شد. آنطور که رابرت وایز (کارگردان) در فیلم نمایش میدهد، باربارا جوانی خود را به خوش گذرانی و در مهمانیها و بارها گذرانده است. یک بار به خاطر همین خوش گذرانیها میپذیرد در دادگاه شهادت دروغ دهد و در نتیجهی آن دستگیر شده و مدتی زندانی میشود. در نهایت از شیوهی گذران عمر خود احساس پشیمانی میکند و تصمیم میگیرد تا با مردی ازدواج کند. حاصل این ازدواج فرزند پسری میشود. روزگار خوش زندگی مشترک باربارا خیلی زود به سر میآید. شوهرش معتاد میشود و رفتارهای او باعث میشود تا باربارا او را از خانه بیرون کند. باربارای تنها نمیتواند از پس مخارج زندگی برآید. برای همین به اجبار پیش دوستان قدیمی خود برمیگردد.
باربارا در دادگاه ادعا میکند که دوستانش مرتکب قتلی شدند که او اصلا در صحنهی رخ دادن آن حضور نداشته. او میگوید زمان رخ دادن قتل در خانه و پیش شوهرش بوده اما نمیتواند ادعای خود را به هیچ شکل ثابت کند. سه نفری که به گفتهی باربارا مرتکب قتل شدهاند اما ادعای دیگری میکنند. آنها میگویند که باربارا همراهشان بوده و اوست که مرتکب این قتل شده. به جز این ادعاها هیچ شاهد دیگری بر ارتکاب او به قتل وجود ندارد.

نکتهی اولی که میتوان به آن اشاره کرد عدم دسترسی مستقیم دادگاه به حقیقت است. مجموعهای از دلایل مانند گذشتهی باربارا، واکنشها و رفتارهای به شدت هیجانی او و تلاشش برای دروغ گفتن به دادگاه باعث میشود تا هیئت منصفه داستان سه متهم دیگر را بپذیرند و باربارا را گناه کار تشخیص دهند. باربارا در تلاشهایش برای فرار از محکومیت، تلاش میکند تا شهادت دروغ کسی را بخرد. این موضوع در دادگاه افشا میشود و این شکست بزرگی برای اوست.
اما با وجود تمام اینها باز هم میتوان اطمینان یافت که ادعای سه متهم دیگر درست است؟ زمانی که باربارا به هیچوجه زیر بار اتهام قتل نرفته و هیچ مدرک دلیل مشخصی برای حتی حضور او در صحنهی قتل وجود ندارد، میتوان به حقیقت دست یافت؟ به نظر میرسد که شهادت دروغ باربارا در گذشته، شهادت سه متهم دیگر، تلاشش برای دروغ گفتن به دادگاه و ناتوانی او در اثبات ادعایش اصلی ترین دلایلی هستند که باعث محکومیت او شدهاند. دلایلی برآمده از پیشداوریها و انتظارات ذهنی که ممکن است به هیچوجه انطباق با حقیقت ماجرا نداشته باشد. البته که سه متهم دیگر نیز با متهم کردن باربارا بر روی همین پیشداوریها قمار میکنند. در جایی از فیلم از طرف یکی از مدافعان باربارا این فرضیه مطرح میشود که آن سه نفر امیدوارند تا باربارا به دلیل زن بودن و مادر بودنش اعدام نشود. خوب اگر دادگاه رای اعدام به قاتل پرونده ندهد قطعا کسانی که در قتل مشارکت کردهاند از اعدام نجات خواهند یافت.
ما در قسمت اول پادکست مویه به همین پیشداوریها که باعث رخ دادن اشتباهات مرگبار میشوند به طور مختصر پرداختهایم. اما ماجرای باربارا یک وجه پر رنگ دیگر دارد که باید بیشتر تمرکز را بر روی آن بگذاریم. معتقدم آنچه که بیش از هرچیز باعث محکومیت باربارا میشود ویروس «هاری عدالت» است.
شاید معتقد باشید که هاری عدالت لفظ ناخوشایندی است. کافی است به عکس زیر نگاه کنید تا منظور را دریابید. عکسی از اتاق گاز که باربارا در آن اعدام میشود. به این عکس نگاه کنید و به این سوال ساده پاسخ دهید: چرا دور تا دور اتاق گاز باید پنجره داشته باشد؟ چرا میلهای دور آن تعبیه شده تا تماشاچیان بتوانند با فاصلهای مشخص به داخل اتاق گاز نگاهکنند و لحظات جان دادن محکوم را دنبال کنند؟

چیزی جز یک ویروس هاری میتواند انسانها را اینگونه مشتاق تماشای مرگ دیگری کند؟ پرسش دیگر این است که چرا این حالت برای کسی ناخوشایند نیست و چگونه اینچنین راحت قابل تحمل است؟ پاسخ ساده است: به دلیل وجود این احساس اجرای عدالت. قرار گرفتن حس اجرای عدالت، در کنار این قصاوت باعث میشود تا به نظر ناپسند نیاید.
بزرگترین خطر این ویروس در آن است که آخرین نتیجهاش برقراری عدالت است. برای درک بهتر این مسئله مثال دیگری میزنم. جعفر شهری در جلد اول کتاب طهران قدیم از یک ماجرای جنایی در تهران میگوید. ماجرای محمود قاتل که به جرم قتل در میدان توپخانه (میدان امام خمینی فعلی) به دار آویخته میشود. محمود قاتل جوانی بود که یک زن جوان و سه فرزند خردسال او را در تهران به قتل میرساند. همه از قصاوت قتل صورت گرفته حیرت زده میشوند و این جنایت کل جامعه را دچار هاری عدالت میکند. شاه دستور به میدهد تا قاتل را در عرض ۴۸ ساعت پیدا و مجازات کنند. چیزی نمانده که مهلت مقرر به پایان برسد که مردی به نام اکبر سلاخ دستگیر میشود. این مرد پس از مدت کوتاهی به جرم خود اعتراف میکند. ولی پیش از اینکه حکم اعدام او اجرا شود، بازی بر میگردد. طلا فروشی که طلاها را از محمود قاتل خریده است، متوجه آثار خون روی طلاها میشود و محمود را تحویل نظمیه میدهد.
اما چرا اکبر سلاخ به گناه نکرده اعتراف میکند؟ این سوال را شاه از محمود قاتل میپرسد. او پاسخ میدهد: «اگر اعلی حضرت شنیده باشند، میگویند در جهنم عقربهایی هست به نام جراره که گناهکارها از دست آنها به مارهای قاشیه پناه میبرند. و هر آیینه اگر ایشان خودشان یک شب در نظمیه خوابیده، یک نوبت دچار دستبندهای قپانی و امالههای آب جوش و کشیدن ناخنها و شکستن بند بند انگشتها و آویخته شدن از بیضهها شده باشند، تصدیق میفرمایند که اقرار کردن به جرم نکرده و هرچه زودتر مردن پیش آنها عروسی و جایزه و انعام میباشد.» اکبر سلاخ هم در اثر شکنجهها چند ماه بعد جان خود را از دست میدهد.
آنچه جان اکبر سلاخ را میگیرد همین حس هاری عدالت است. همان چیزی که درمورد باربارا هم رخ میدهد. رسانهها به جامعه نشان میدهند که قاتلی با قصاوت جان پیرزنی را گرفته است. با اسلحه آنقدر در صورت او کوبیده تا پیرزن جان داده. رسانه مخاطب میخواهد نه حقیقت. اگر مخاطب خشمگین دنبال کنندهی بهتری است، چه ایرادی دارد، مخاطبانش را خشمگینتر میکند. خشمی که تنها با خون از بین میبرد. خشمی که در برابر سخنان و ادعاهای باربارا سپری میشود و اجازه نمیدهد تا سخنانش شنیده شود.
