فیلم سینمایی جوکر یکی از پرسروصداترین فیلمهای سالهای اخیر هالیوود است. بینندگان این فیلم معمولاً دودسته هستند یا طرفدار پروپاقرص فیلم سینمایی جوکر هستند و یا از فیلم جوکر متنفرند و تعداد کمی از افراد در حد وسط این دو گروه قرار دارند.
جامعه طرفدار فیلم جوکر در جواب سؤال: چرا این فیلم خوب است؟ معمولاً پاسخ میدهند: بازی واکین فینیکس و جامعه متنفرهای فیلم جوکر در پاسخ به همین سال معمولاً پاسخ میدهند: خستهکننده بودن داستان فیلم.

شاید احمقانه به نظر بیاید اگر بگوییم هر دو طرف درست میگویند اما در این مورد هر دو طرف ماجرا درست میگویند زیرا زاویه دید آنها با یکدیگر متفاوت است اما من میخواهم در نوشته پیش رو زاویهای از آن حد وسط را به تصویر بکشم. گروه حد وسط طرفداران فیلم جوکر که هم از فیلم لذت بردهاند و هم ایرادهای اساسی به فیلم و داستانش وارد میدانند.
فیلمنامه شخصیت محور
برای بهتر متوجه شدن بستر فیلمنامه فیلم جوکر بهتر است مثالی از نقطه مقابل آن یعنی فیلمنامه داستان محور نمونهای ذکر کنیم. فیلم شوالیه تاریکی کریستوفر نولان بر اساس ساختار فیلمنامه داستان محور نوشته و ساخته شده است. اگر شما بخواهید خلاصهای از داستان فیلم شوالیه تاریکی را بیان کنید بهقدری گرهها و چالشهای داستانی زیاد است که احتمالاً شما قادر نخواهید بود کل داستان را به همراه جزئیات آن تعریف کنید.

این موضوع را به فیلم نولان اضافه کنید که بهجز داستان پرپیچوخم فیلمنامه شخصیتهای فوقالعاده فیلمنامه با بازیهای درخشان از این فیلم یک شاهکار بیبدیل ساختهاند. فیلمی که مطمئناً به این زودیها فراموش نخواهد شد. اما فیلم جوکر از فیلمنامه قوی با چالشها و گرهها و فراز نشیبهای لازم بیبهره است. فیلمنامه جوکر بر اساس یک شخصیت نوشته شده است. معدود گرههای داستانی فیلم یا بهدرستی پاسخ داده نمیشود و یا در پاسخ دادن به آنها صراحت و جسارت لازم وجود ندارد و تمام قوای فیلمنامه در پرورش شخصیت اصلی فیلم صرف میشود.

نتیجه
فیلمنامه فیلم جوکر قصد داستانگویی ندارد و میخواهد شخصیت محوریاش را به مخاطب بشناساند و در این کار سنگ تمام میگذارد اما خلأ یک داستان گیرا و خوب در سراسر فیلم حس میشود. این مهمترین نقطهضعف فیلم جوکر است اما همین نقطهضعف نداشتن داستان در فیلم تبدیل به نقطه قوت فیلم نیز میشود. به لطف بازی خارقالعاده واکین فینیکس فراز و نشیبهای شخصیت جوکر جای داستان را میگیرد خود داستان فیلم میشود. آن دسته از طرفداران فیلم که از نداشتن داستان گیرا در فیلم جوکر ناامیدشدهاند درست میگویند زیرا این فیلم از نداشتن فیلمنامه خوب رنج میبرد. اما آن دسته از طرفداران فیلم که مدام بازی فینیکس را در دفاع از فیلم به رخ میکشند نیز درست میگویند زیرا فیلم در بستر شخصیتپردازی نقش جوکر زمان و انرژی لازم را صرف میکند.
ایراد اساسی فیلمنامه
فیلمنامه فیلم جوکر مانند یک خیابان یکطرفه است. همه چیز از صفحهنمایش به سمت مخاطب پرتاب میشود و مخاطب یا باید آن را بپذیرد و یا باید آن را رد کند. تاد فیلیپس چه در مقام کارگردان و چه در مقام فیلمنامهنویس و همکارش اسکات سیلور اصرار دارند همه چیز را به شکل اغراقآمیزی سیاه نشان دهند و هیچ توضیح و تفسیری برای این سیاه نمایی ندارند و نمیخواهند مخاطبشان این تفسیر را انجام دهد.
تاد فیلیپس و اسکات سیلور فقط میگویند دنیا محل بدبختی است و جوکر بدبخت این دنیاست. همه با هم بد هستند. همه به هم بد میکنند. ثروتمندان فقرا را استثمار میکنند. کثافت از شهر میبارد و ... اما هیچ توضیح و راهکاری برای این دنیایی که ساختهاند نمیآورند و بدتر از اینها جوکر فیلم با همین استدلال جلو میرود و با دنیای خلق شده همراه میشود.
شاید فکر کنید خاصیت شهر گاتهام و دنیای کمیک بوکها و حتی دنیای واقعی ما چنین است اما تاد فیلیپس و همکارش اسکات سیلور ادعا میکنند در نوشتن فیلمنامه بههیچعنوان از دنیای کمیک بوکها الهام نگرفتهاند و در عوض خط داستانی خود را از فیلمهای سلاطین کمدی و راننده تاکسی دو اثر شاخص اسکورسیزی الهامگرفتهاند.
فرض کنیم همینگونه باشد برای من مخاطب عام سینما که در همین دنیا سیاه سرشار از بدبختی و بیعدالتی زندگی میکنم چه جذابیتی دارد دوباره گویی فیلم؟ و این عمل سیاه نمایی و بدبخت نشاندادن جوکر در سراسر فیلم مدام تکرار میشود و این تکرار ملالآور است و مخاطب را به نیمه فیلم نرسیده خسته میکند.
نقطه قوت فیلمنامه جوکر
شخصیتهای فیلم تعدادشان بسیار کم است. فیلمنامهنویسان همین تعداد اندک را رها میکنند و در عوض به سراغ شخصیت اصلی فیلم یعنی جوکر میروند. زمان کافی برای تبدیلشدن یک انسان معمولی و بد بخت به یک انسان خشمگین و انتقام گیرنده وجود دارد. مرحله به مرحله خشم بیشتر میشود. اعتمادبهنفس بالاتر میرود و دیالوگ گفتنها هم از نظر تعداد بیشتر میشود و هم از نظر بلندتر بیان شدن صدا توسط فینیکس. مخاطب به دلیل تمرکز اصلی فیلم بر جوکر کاملاً با او همراه میشود و همذاتپنداری میکند حتی در بعضی صحنهها برای بروز خشونت جوکر ذوقزده میشود.
خشم یک غریزه
همه انسانها در مقابل بیعدالتی و ظلم دچار خشم میشوند و این یک عکسالعمل ذاتی است اما زمانی که ما خشممان را بیدلیل و بی استدلال بیرون بریزیم این رفتار دیگر یک عریضه انسانی نیست و ما بهصورت حیوان وحشی و عاری از فکر شروع به آسیب رساندن به اطرافیان خود میکنیم. این خشم عنان گسیخته وقتی در جامعه قلیان کند تکتک افراد جامعه قربانی آن هستند مثلاً من میخواهم با شما دوست و همکلام شوم و شما از من خوشتان نمیآید آیا آنوقت من حق دارم نسبت به شما خشونت بورزم؟ اگر چنین کنم خود من در موقعیت مشابه شما مورد خشونت ورزی فرد دیگری قرار خواهم گرفت.
این استدلال جوکر در فیلم هیچگاه چکش نمیخورد و فیلمنامهنویسها از پاسخ به آن طفره میروند و جوکر فیلم هیچوقت به چالش کشیده نمیشود تا استدلالش را بیان کند و توضیح دهد و زمانی هم که توسط مجری مورد سؤال قرار میگیرد بهجای جواب دادن دست به دامان خشونت میشود و این مشکل فیلمنامه برای همیشه با فیلم باقی میماند تا ما کلیت فیلمنامه جوکر و فیلم جوکر را خوب ندانیم البته که در مقابل بازی فوقالعاده واکین فینیکس را همیشه تحسین میکنیم.

در ادامه به نقد و تحلیلی از صحنههای فیلم جوکر میپردازیم
افتتاحیه فیلم جوکر مردی است نشسته در مقابل آینه. آینهای که در اینجا منعکسکننده چهره واقعی دنیاست اما دنیا میخواهد ظاهر دیگری داشته باشد. دنیای درون آینه مردی است که چهرهاش را گریم کرده است و خندان به نظر میآید اما دوربین آینه را رها میکند و بر روی قطره اشک روی گونههای جوکر زوم میکند تا در همین ابتدا به ما یاد آوری کند پشت هر چهره میتواند چیزی باشد که در تضاد کامل با انعکاسش است. همزمان از رادیو صدای پخش اخباری را میشنویم در مورد بحران آشغالهای سطح خیابان. بحران آشغالهای انسانی یا انسانهای آشغالی!