
نوآوری چیست؟تا به حال به معنا ومبنایش فکر کرده اید؟
رسم وسنت براین است که وقتی می خواهند از یک مفهوم سخن بگویند در ابتدای کار شروع به تعریف مفهوم مورد نظر می کنند و غالباً در این امر ابتدا مفهوم را تعریف لغوی می کنند و سپس تعریف اصطلاحی آن را بیان می کند. برای تعریف لغوی کار سختی نداریم چراکه بار اصلی این تعاریف را زبانشناسان به دوش می کشند همان هایی که با تجزیه-ترکیب و تحلیل کلمات،تعریف زبانی آنها را به دست می آورند. در مورد نوآوری در فرهنگ نامه دهخدا آمده است عمل نوآور،ابتکار،ابداع، بدعت گذاری.
در فرهنگ لغت ها عموماً در تعریف نوآوری به کلماتی مانند ابداع،اختراع،تجدد،بدعت وابتکار اشاره می گردد. خارج از بحث و بررسی در مورد تفاوت نوآوری با تک تک این کلمه ها این نوع از تعاریف یک معنای کلی از مفهوم مورد نظر به ما ارزانی می دارد. اما در تعریف اصطلاحی مفاهیم،جایی است که دیدگاه ها،عقاید، افکار،طرز تفکر و منطق افراد در تعریف مفهوم،تاثیر بسزایی دارد. اینجا همان جایی است که با یک نگاه کلی می توان فهمید تعریف کننده آیا برای تعریف مفاهیم مبنای صحیحی دارد یا نه همینطور پراکنده و بدون مبنای صحیح یا با مبنای غلط به تعریف مفاهیم می پردازد. در مورد نوآوری وقتی که به تعاریف اصطلاحی آن مراجعه می کنیم،خواهیم دید که اکثر این تعاریف بر پایه یک مبنای نظری کاپیتالیستی و سرمایه داری می باشد. عموما در تعریف نوآوری چشممان به کلماتی مانند شرکتها،سود،زیان،بهره وری حداکثری،کالا،ثروت و... می افتد. بنده بنا به ماهیت بحث کردنم تعریف لغوی و اصطلاحی مختصری را که به نظر خودم صحیح میرسد را خواهم گفت. تعریف نوآوری در لغت کار بسیار ساده ای است این کلمه متشکل از دو جز«نو»و«آوردن»است و این همه چیز را به خودی خود روشن می سازد. در اصطلاح نیز به نظر می رسد که نوآوری یعنی آوردن و به ثمر رساندن یک فرایند،پروژه،محصول یا دیدگاهی که مسبوق به سابقه نیست. خارج از این بحث های نظری هدف من صرفاً گفتن درد و دل هایی در این باب است.
خیلی از اصطلاحاتی که با واژه《نو》شروع میشوند این تلقی وتصور را در ذهن متبادر می کنند که حتماً مفهومی غربی است. ما که این چیزها سرمان نمی شود. بنیان این نوآوری در دین چیست؟ اصلا بنیانی دارد در دین ما؟
نوآوری به یک معنا یک فعل الهی است و در مورد خلقت انسان است همان خلیفه الهی. خدا در باب خلقت خلیفه خودش درآیه30 سوره مبارکه روم می فرماید:«فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا ۚ لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ.»
فطرت یعنی نوع خاصی از آفرینش که مسبوق به سابقه نبوده است و این اولین بار است که چنین چیزی خلق می شود. این کار بسیار سختی است و نیازمند خلاقیت و به کار بردن استعداد و دانسته های خود در سطح بالایی می باشد اما این کار،کار بسیار بلند مرتبه و بالایی است. اصلاً تا به حال به این موضوع فکر کردهاید که فرق انسان با سایر حیوانات در چیست؟ سایر حیوانات سبک زندگی شان،نوع نگرش شان و تمام افعال و کردارشان طی قرنهای متمادی هیچ تغییری نمی کند و به عبارت دیگر هیچ چیز نوینی در زندگی آنها مشاهده نمی شود چرا که عمل آنها بر پایه غریزه ثابتی است که تغییر چندانی نمی کند اما انسان رفتارها،افکار و نحوه زندگی کردنش از سالی به سال دیگر دارای تفاوت هایی است و در دین هم داریم که می گویند نباید دو روز یک مومن شبیه یکدیگر باشد. این مخصوص جایگاه خلیفه خداست که زندگیاش یکنواخت و ثابت نیست،پیشرفت می کند برخلاف حیوان برخلاف فرشتگان. بسیار پیشرفت میکند برخلاف سایر مخلوقات چراکه همیشه حرف جدیدی برای گفتن دارد. اصلا یکی از مهم ترین ممیزات انسان از سایرمخلوقات همین توان نوآوری کردنش است که حاصل قوه عاقله اوست. چه کسی شایسته تر برای فعل الهی جز خلیفه اله؟ اصلا کسی را جز او توان این کار را هست؟ باید نوآوری کنیم چون خلیفه ایم،چون انسانیم و چون میدانیم که چه کسی هستیم و در چه جایگاهی قرار داریم و میدانیم که به عنوان خلیفه وظیفه مان استعمار است. استعمار نه به معنای غربی اش بلکه به معنای الهی آن به معنای آباد کردن،به معنای طلب آبادانی کردن و به کار بردن تمام کوشش و سعی خود برای تحقق یافتن این طلب و خواهش. ما این توان را داریم اما در چه راه هایی و با چه روش هایی از آن استفاده کرده ایم؟ آیا محصول این توان ما آن چیزی که خدا از ما خواست یعنی آباد کردن زمین و طلب آبادانی آن بود یا نابود کردن زمین و همنوعان مان؟ نوآوری ما در ساخت اسلحه ها بود،در فراهم کردن رفاه برای رفاه طلبان بود یا آماده کردن بستری برای زندگی راحت تمام انسانها؟ آیا ما از این نعمت الهی،از این استعداد و توان به خوبی استفاده کرده ایم؟
ما نباید همینطور بی مبنا و بدون داشتن نگرشی صحیح نوآوری کنیم برای پیشرفت، چراکه ما قبل از پیشرفت اگر هیچ مبنای صحیحی نداشته باشیم چگونه به پیامدها و نتایج پیشرفت اطمینان حاصل کنیم و چگونه بدانیم که راه را گم نکرده و این پیشرفت درواقع پسرفتی بیش نیست؟ همانطور که بسیاری از نوآوری هایی که به قصد پیشرفت بوده ارمغانی جز پسرفت مادی و معنوی برای انسان نداشته است وروشن تریم مثال آن هم اختراع فناوری جدیدی بود که بنا داشت به انسان ها در تولید انرژی موردنیازشان کمک کند وموجب آسایش آنها شود اما درعمل تبدیل به یکی ازخطرناک ترین بمب ها شد و مایه مرگ وسلب آسایش میلیون ها انسان.
ما نباید نوآوری کنیم برای پیشرفت بلکه باید پیشرفت کنیم برای نوآوری باید اول آدم شویم،اول خلیفه خدا شویم و آنگاه نوآوری ما آن نوآوری الهی خواهد بود آنچنان که رسول امین(صلی الله علیه و آله و سلم) نوآوری کرد و از بیان آنچه که به او ابلاغ شده بود در جامعه مرتجع جاهلی نهراسید بلکه طوری زندگی کرد که امام خامنه ای(مدظله العالی)می فرمایند زندگی ایشان را باید میلیمتری مطالعه کرد. هر لحظه آن دارای نکته و پندی است که باعث پیشرفت زندگی بشر می شود و سبک زندگی و عقایدش را نوین می کند.
من چیزی بسیاری نمی دانم و فقط چند نکته کوچک که به ذهن بنده رسید را یادداشت کردم اما این حوزه ها جای تحقیق و پژوهش بسیار دارد و به نظر می رسد امروزه به جای اینکه بدانیم چرا زندگی می کنیم چگونه باید زندگی کنیم و اصلاً برای چه باید زندگی کنیم فقط میخواهیم زندگی کنیم به هر نحوی از انحای ممکن حتی اگر شده اشک بر صورت یتیمی جاری کنیم. حتی اگر شده به قیمت محروم کردن تعداد بسیاری از انسانها از امکانات اولیه زندگی حتی اگر شده به بهای... این سیاست و چگونگی زندگی امروزه ماست. صحیح است؟آیا نباید تغییر کند؟آیا ما نیازی به تحول نداریم؟آیا ما نباید نوآوری کنیم؟ما علاوه بر نیاز به نوآوری در سطوح جزئی،به نوآوری در سطوح کلی زندگی مان وبه عبارت دیگر به یک تحول وانقلاب در سبک زندگی ها وطرز تفکراتمان داریم.
درپایان بار دیگر تاکید میکنم هدف بنده ایجاد یک تلنگر به وسیله نوشتن دردودل هایم است. در نوشتههای بعدی از ابعاد مختلف به این مسئله مهم نگاه خواهم کرد ان شاءالله...
راستی همیشه میگن که خوندن مقدمه یک متن از خود متن خسته کننده تره. اما خیلی مهمه و باید گفته بشه. ان شاءالله در نوشته های بعد با مباحث جذاب تری خدمتتان خواهیم بود?.