
طی 10 سال گذشته شاید حدود 10 نفر از نزدیک افراد دوست ها و آشناهای خیلی نزدیکم از دنیا رفتند. به دلایل مختلف، از سکته بگیر تا کرونا. موضوع بسیار جالب توجهی که بود و هست نحوه برخورد افراد مختلف، سوگواری و کنار اومدن شون با این موضوع بود. افرادی بودن که دو سه ماهه تونستن خودشون رو جمع و جور بکنن، یک سری ها حدودا یک سال و مورد هم داشتیم که 8 ساله افسردگی مزمن داره به خاطر از دست دادن پدر. یک سوالی که این وسط پیش میاد اینه که چرا رفتار این افراد انقدر با هم متفاوت هست؟ اون هایی که مثلا 3 ماهه سوگواری کردن و پشت سر گذاشتن مسائل رو آدم نبودن و پدر و مادرشون رو دوست نداشتن؟ توی این اپیزود میخوام جواب شخصی خودم رو درباره این سوال بدم.
یه بار همون ماشین ملی مون یک مشکلی براش پیش اومده بود و باید یک پیچ خیلی خیلی سفت و بزرگی اش باز میشد. این رو پیش تعمیرکار های مختلف بردم و هی زور میزدن که بازش بکنن و تعمیرات شون رو ادامه بدن، ولی نمیتونستن. تا اینکه بالاخره رفتم پیش یه آقا ناصر نامی و ماشین رو گفت ببرم روی چال. یه آچار داشت دسته اش حدود یک متر میشد. انداخت و با یه زور معمولی بازش کرد. حالا حساب کن تعمیرکارها میتونن فقط یه آچار داشته باشن و همه مسائل ماشین رو باهاش حل بکنن؟ یا مثلا میتونن با دست پیچ و مهره ها رو باز بکنن؟
اتفاقی که توی زندگی مدرن و بین جوان هایی که میبینیم افتاده اینه که این افراد وارد دنیای مدرن شدن و به تمام سنت ها و فرهنگ ها پشت پا زدن. خیلی هاشون هم حالا درسته که اسما مسلمون هستند، ولی ایمان قوی و درست حسابی ندارن و به قولی دین و ایمون سطحی یی دارن. عمدتا هم که افراد میگن فلسفه و تفکر چرت و مزخرف هست، فکر میکنن عرفان و مدیتیشن و اینا هم که میگن کشک. خوب نگاه که بکنیم میبینیم که در زندگی مدرن خیلی از روش هایی که در طول تاریخ بشریت که حالا یا خودش ساخته یا بهش داده شده استفاده نمیشه. عوضش یک سری روش هایی اومدن درست کردن مثل این روان درمانگری و قانون جذب و امثالهم که مشخصا و به وضوح خیلی خوب جواب نمیده، شده فقط دکون و کاسبی برای یک عده.
موقعی که یکی از نزدیک ترین دوستام پدر و مادرش رو به فاصله 3 ماه از هم از دست داد، در مرحله اول دین و در مرحله دوم تفلسف و تفکر باعث شدن که بتونه طی چند ماه خودش رو بازیابی بکنه و به زندگی جدید برگرده. مهم ترین دلیلی که روی طول زمان سوگواری تاثیر گذار هست، نوع و تعداد ابزار هایی هست که آدم ها استفاده میکنن.
استفاده از روش هایی که طی هزاران سال با بشر بوده و خوب کار کرده مگه چه ایرادی داره؟
اینجا باید بگم که من تبلیغ کننده روش خاصی نیستم. این بخش به دوش شنونده حاذق این پادکست هست. فقط دو نکته، یک اینکه شنونده حاذق این پادکست تا جایی که میتونه باید ابزارهاش رو قوی بکنه. دو اینکه روش های مختلف رو یاد بگیره و ازشون استفاده بکنه.
یک مثال مذهبی بزنم و برم به بخش بعدی. یک آیه هست که ذکر میکنه چه بسا شما چیزی رو بپسندید و براتون بد باشه، چه بسا از یک چیزی بدتون بیاد ولی براتون خوب باشه، خداوند بهتر میدونه و شما نمیدونید. حالا اگر یکی به خدا و قرآن باور داشته باشه، نمیدونم چطور میتونه چنین آیه ای رو بخونه و کماکان در مورد اتفاقاتی که براش می افته نظر بده و ناراحت بشه. اینجاست که تفلسف و تفکر میاد توی کار و اگر کسی بیاد در مورد این آیه و آیات مشابه دیگه خوب بشینه تفکر بکنه، بره مطالعه بکنه بهتر میتونه ازشون استفاده بکنه.
خلاصه که هر روشی که قراره استفاده بشه، باید خیلی عمیق بررسی و فهمیده بشه. بگذریم.
بودا و شوپنهاور بر این باور هستند که ریشه اصلی تمام رنج های بشر خواستن هست. یعنی اینکه ما توی زندگی یک سری خواسته داریم، براشون هدف میریزیم و به سمت شون حرکت میکنیم. فرض کن میخوای کنکور قبول بشی. برای رسیدن به این هدف باید رنج کشید، باید زمان گذاشت، باید تلاش کرد و از لذت ها چشم پوشی کرد. حالا هر چیز دیگه ای توی زندگی ما "میخواهیم" منجر به رنج به انواع مختلف میشه. از طرفی هم قبول دارم که نمیشه تمام خواسته ها رو آدم صفر بکنه. ولی میتونه خواسته هایی که واقعا نیازی بهش نداره رو صفر بکنه. تمام خواسته هایی که فراتر از نیاز معمول برای گذران سالم و با عزت زندگی هست جز دسته از خواسته هایی میشه که قابل حذف کردن هست. بذار یک مثال شخصی برات بزنم، تو خودت گوشی دستت میاد منظورم چیه. یک کوله پشتی 10 سال پیش خریدم، هنوز که هنوزه ازش استفاده میکنم. آره از قیافه افتاده و بعضی جاهاش هم پاره شده، ولی خب کار کوله پشتی رو میکنه. اینکه من بیام و مثلا هر دو سال کوله پشتی ام رو عوض بکنم، میشه خواسته ای که قابل حذف کردن هست. حالا این رو گفتم یاد یک چیز دیگه افتادم. یادمه توی مترو جوراب نانو میفروختن، ارزون بود خریدم از بازار 15 خرداد یه 24 تا. 5 سالی میشه که دارم میپوشم شون آخ نگفتن. خلاصه تو خود حدیث مفصل بخوان از مجمل.
این ها حالا خواسته هایی هست که آدم میتونه کنترل بکنه. یک سری از خواسته ها ولی هستند که با حقیقت دنیا و زندگی در تضاد هست که میشه ریشه دوم.
یک عبارتی هم هست توی فلسفه به اسم "صالبه به انتفاع موضوع". این یعنی اینکه یک خصوصیتی از یک چیزی صلب میشه به خاطر ماهیت و وجودش. این موضوع علی رغم اینکه خیلی ساده است، پیاده سازی اش توی زندگی خیلی سخته. مثال بزنم بهتر جا بیفته و ببینیم که چطور درک غلط از زندگی و آدم ها منجر به رنج میشه. تو از یک درخت میخوای که برات آواز بخونه؟ یا از یک ماهی انتظار داری که قله اورست رو فتح بکنه؟ قطعا نه. ولی توی زندگی روزمره ما از آدم ها و زندگی خواسته هایی داریم که با واقعیت دنیا سازگار نیست و وقتی خواسته ما برآورده نمیشه رنج خیلی خیلی زیادی میکشیم. مثال خیانت رو در نظر بگیر. این رو زیاد شنیدم که افرادی که بهشون خیانت میشه میگن ما فکر میکردیم که فلانی با همه فرق میکنه. خب از کجا و به چه دلیل فکر میکردی؟ چه تفاوتی داشت؟ کدوم نقطه از بدنش طلایی بود؟ یا رنگ مدفوعش با بقیه آدم ها چه فرقی میکرد که فکر میکردی تفاوت داشت؟ همه ما ها مثل هم هستیم. دروغ میگیم، خیانت میکنیم، غیبت میکنیم، تعهد میدیم، پیروز میشیم، شکست میخوریم. اینکه میگم "ما" یعنی انسان به ما هو انسان. از اول بشریت هم همین بوده و تا آخر هم خواهد بود. حالا اگر یک کسی وارد یک رابطه میشه و انتظار داره که اون ارتباط تا ابد ادامه پیدا بکنه، عمده رنج به خاطر درک نا صحیح اون فرد از انسان و شناخت غلط انسان هست. اینکه ما ندونیم واقعا انسان ها چی هستن یکی دیگه از ریشه های بزرگ رنج هایی هست که میکشیم. چرا؟ چون ازشون انتظار داریم که یک جوری رفتار بکنن که خارج از ماهیت انسان بودن شون هست. چه در ارتباط با انسان های فعلی و آینده، چه در مورد اتفاقات گذشته. این قصه سر دراز دارد، تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل.
موضوع بعدی درک غلط از دنیا هست. در عمده اتفاقات و وقایع دنیا یک شانس، یک رندومنس، یا حالا قضا و قدر هرچی اسمش رو بذاریم وجود داره. اگر ما به این موضوع دقت نکنیم ممکنه که رنج های بسیار زیادی بهمون وارد بشه. مثال همین اپلای برای ادامه تحصیل در خارج از کشور رو در نظر بگیر. یکی ممکنه رزومه اش خیلی خیلی توپ و خفن باشه، زبانش فوق العاده، همه کارها رو هم درست انجام داده باشه، ولی سال اول که اپلای میکنه جای خوبی پذیرش نگیره. اینکه حالا آدم تو سر خودش بزنه که چیزی که میخواسته رخ نداده، کار به جایی نمیبره. بالاخره آیتم شانس و قضا و قدر تاثیر گذار بوده. البته کسایی که کاری انجام نمیدن و منتظر هستن قضا و قدر براشون همه چیز رو فراهم کنه از این دسته خارج هستند قاعدتا. خلاصه شناخت این موضوع که دنیا پارامتر شانس داره و قرار نیست همه خواسته های ما علی رغم تلاش هامون برآورده بشه یکی از راه هایی هست که میشه بخش خوبی از رنج ها رو کم کرد. مساله بعدی اینکه دنیا همه چیزهایی که به شکل مجانی بهمون داده رو قراره پس بگیره یک روزی. از پدر و مادر گرفته، تا اندک سلامتی و توانایی و هر چیز دیگه ای. حالا اگر ما فکر کنیم دارایی هامون و زندگی مون در حالت عمومی ثابت هست، یک فکر خام و ناپخته است. باید از این موضوع بگذریم، امیدوارم که شنونده حاذق این پادکست در مورد شناخت اش در مورد دنیا و انسان ها از طرق بهتری مطالب آموزنده تری رو پیدا بکنه، نه از طریق این پادکست.
ریشه سوم رنج ها که قابل حذف کردن هست این باور هست که رنج هایی که میکشیم توی دنیا فقط برای ما ساخته شده و هیچکس دیگه ای توی این دنیا مشابه این رنج ها رو نمیکشه. بذار با مثال مرگ توضیح بدم. یک سایتی هست به اسم worldometers.info که توش یک سری از آمار ها رو به شکل آنی نشون میده. من هر سری به این سایت سر میزنم، مو به تنم سیخ میشه. یه بخش داره در مورد تعداد مرگ هایی که امروز رخ داده. این عددش همینجوری مثل کنتور برق هی زیاد میشه. ولی هر یک عددی که اضافه میشه یعنی یک خانواده ای توی این دنیا سوگوار شد. یعنی یک خانواده ای پدر، مادر، خواهر، برادر، یا فرزندی رو از دست داد. جدای اینکه این مساله برای من باعث میشه که قدر زندگی رو بدونم، باعث این میشه که بفهمم ممکنه عدد بعدی هر لحظه یا خودم یا یکی از عزیزانم باشه. حقیقت امر اینه که چند ماه پیش یکی از عزیزانم رو به واسطه کرونا از دست دادم، اینکه آدم این رو با آدم های دیگه ای به اشتراک میذاره، میفهمه که خیلی موجود خاصی نیست و ما هم یک عضو خیلی خیلی کوچک این روزگار هستیم. حالا این مثال مرگ رو گفتم، تو در مورد هر رنج دیگه ای میتونی این مفهوم رو پیاده بکنی. بذار یک مثال دیگه بزنم. توی روز یک چیزی حدود 50 الی 100 میلیون بار رابطه جنسی در کل دنیا انجام میشه. درصد خوبی از این ها دارن به خانواده هاشون خیانت میکنن، درصد خوبی شون دارن تجاوز میکنن، درصد خوبی شون دارن فحشا میکنن. به هیچ وجه نمیخوام بگم که اینا خوبه، میخوام بگم که رنج هایی که میکشیم با صد ها هزار و بلکه میلیون ها نفر آدم دیگه در اشتراک هستیم.
تا سری بعدی به این فکر بکن که رنج هایی که از اپیزود قبلی لیست کردی با چه ابزار ها و روش هایی قابل حل شدن هست. در گام بعدی اینکه آیا سه ریشه بزرگ رنج ها که توی این اپیزود صحبتش شد، توی رنج هایی که لیست کردی مشخص هست یا نه؟ و اگر هست، تلاش بکن با تغییر نگاه و پخته تر کردن نگاه نسبت به خواستن ها، آدم ها، دنیا، و تنها بودن توی رنج ها اندکی از رنجی که میکشی رو کم کنی.