
حق ارتفاق، حقی است برای شخصی در ملک دیگری و اجازه میدهد که از آن ملک نیز استفاده کند. این حق میتواند شامل حق ناودان و حق عبور و… باشد. بیشتر این حق برای دو ملک نزدیک به هم بوجود میآید. این حق فقط مختص زمین است و هر شخصی که زمینی را خریداری کند و مالک آن شود میتواند از این حق استفاده کند. این حق مدت زمان مشخصی ندارد و مالک میتواند برای دیگران به صورت محدود اجازه استفاده از آن را بدهد.
در صورتی که ملکی مشاع باشد، هر مالک به صورت جداگانه حق استفاده از این حق را دارد. در قانون مدنی نیز به این موضوع اشاره شده است که هیچ کس نمیتواند دیگری را از استفاده از حق خود منع کند. با وجود تفاسیر مختلف در مورد حق ارتفاق، هنوز هم در دادگاهها موارد اختلاف در این زمینه دیده میشود. در ادامه این مطلب به حق ارتفاق از چه نوع حقی است و انواع آن می پردازیم.
حق ارتفاق طبیعی: یکی از انواع این حق است که به واسطه وضعیت طبیعی ملک، برای مالک، در ملک شخص دیگر، به وجود میآید. مثلا، اگر موقعیت ملکی مالک به گونهای باشد که برای خارج شدن از ملک خود، مجبور به عبور از پشت بام ملک دیگر باشد، برای او در ملک شخص دیگر حق عبور ایجاد خواهد شد. اگر یک خانه یا زمین قبلاً مجرای فاضلاب یا آب باران دیگری بوده ، صاحب آن خانه یا زمین نمیتواند باعث جلوگیری از عبور آب یا شخص دیگری از ملک خود باشد، مگر اینکه استحقاقش مشخص شود. همچنین، سایر حقوق مانند حق داشتن در و شبکه، حق ناودان و حق شرب نیز به همین شکل است
حق ارتفاق قراردادی: صاحبان املاک میتوانند در ملک خود، هر حقی را که بخواهند نسبت به دیگری قرار دهند. این حق ممکن است معوض یا مجانی باشد و کیفیت استحقاق تابع قرارداد و عقدی است که مطابق آن حق داده شده است. این قرارداد به عنوان حق ارتفاق، تابع ماده ۱۰ قانون مدنی است.
حق ارتفاق تبعی: حق ارتفاق تبعی به واسطه حق ارتفاق اصلی ایجاد میشود و تا زمانی که این حق اصلی از بین نرفته، به قوت خود باقی خواهد بود. مثلا، اگر شخصی به واسطه موقعیت زمین خود، برای آبیاری زراعت خود، در ملک دیگری این حق مانند حق شرب داشته باشد، به تبع این حق، حق عبور نیز خواهد داشت؛ زیرا بدون عبور از ملک دیگری، امکان استفاده از چشمه و شرب از آن، امکان پذیر نیست.
روشهای اثبات مالکیت در قانون مدنی کاملا مشخص شدهاند و بنابراین، برای اثبات مالکیت خود بر حق ارتفاق یا هر حق دیگری، باید از روشهای مندرج در قانون مدنی استفاده کرد. این شامل استفاده از سند مالکیت، قرارداد،اقرار، شهادت شاهدان و هر مدرک دیگری است که ادعای فرد را ثابت کند. به بیان مشاوره موسسه حقوقی عدالتخواهان، اگر مدعی این حق، بخواهد در دادگاه و محاکم حقوقی یا کیفری مالکیت خود را بر این حق، ثابت کند. پس باید از سند مالکیت ملکی که دارای این حق است استفاده کند. همچنین از قرارداد یا عقد منعقد شده که به واسطه آن، این حق به مالک داده شده و شهادت شاهدان، اقرار طرف منکر این حق یا هر مدرک مثبت دیگری، استفاده کند.