
صبح، آرام و روشن، از پسِ پنجرههای کلاس سرک میکشید. پرتوهای زرد و کمرنگ آفتاب، نرم و بیصدا، بر سطح نیمکتهای چوبی میلغزیدند و نسیم خنک حیاط، پردههای سپید را به رقصی آهسته و دلانگیز وامیداشت.
محمود وارد کلاس شد. کولهاش را از دوش گرفت و بیحوصله کنار نیمکت انداخت. نشست و برخلاف روزهای دیگر که با شیطنت، سر به سر دوستانش میگذاشت و از هر فرصتی برای خنداندن آنها استفاده میکرد، چشم به حیاط دوخت. نگاهش به جایی نامعلوم خیره مانده بود؛ ذهنش هنوز درگیر گفتوگویی بود که شب گذشته، میان او و مادرش شکل گرفته بود.
حرفهای مادر هنوز در گوشش زنگ میزد.
سر سفرهٔ شام، مادر گفته بود:
ـ محمودجان، علی دایی را ببین. فقط موفقیتش نیست؛ پشتکارش، اخلاقش، رفتارش... باید از افراد موفق یاد گرفت.
مادر کمی مکث کرده و سپس با لحنی که برای محمود آشنا بود، گفته بود:
ـ کاش تو هم کمی شبیه او بودی.
محمود آن شب چیزی نگفته بود. تنها قاشق را در بشقاب چرخانده و سکوت کرده بود؛ سکوتی که برای او آسانتر از پاسخ دادن بود.
اکنون، همان پرسش بار دیگر در ذهنش میچرخید؛ پرسشی که انگار نمیخواست از گوشهٔ فکرش کنار برود:
«چرا باید شبیه کس دیگری باشم؟ مگر نمیتوانم راه خودم را پیدا کنم؟»
زنگ مدرسه به صدا درآمد.
معلم وارد کلاس شد، دفترش را روی میز گذاشت، گچ را برداشت و روی تخته نوشت:
«الگوی زندگی شما کیست و چرا؟»
همهمهٔ کلاس فروکش کرد. هرکس قلمی برداشت و در خلوت ذهن خود به دنبال پاسخی گشت. بچهها شروع به نوشتن کردند؛ یکی دربارهٔ پدرش، دیگری دربارهٔ یک دانشمند و چند دانشآموز هم دربارهٔ قهرمان ورزشی محبوبشان.
اما محمود همچنان به صفحهٔ سفید دفترش خیره مانده بود.
سفیدی کاغذ، لحظهای طولانی در برابر نگاهش ایستاد. سپس مداد را برداشت.
گویی حرفهای شب گذشته تمام این مدت در اعماق ذهنش به انتظار نشسته بودند تا فرصتی برای بیرون آمدن پیدا کنند. جملهٔ اول آرام بر کاغذ نشست و پس از آن، جملههای دیگر یکی پس از دیگری از ذهنش تراوش کردند و بر سطرهای سفید جاری شدند.
نیم ساعت گذشت.
معلم نگاهی به ساعت انداخت و گفت:
ـ خب، چند نفر انشاهایشان را بخوانند.
تعدادی از دانشآموزان، یکی پس از دیگری، از جای خود برخاستند و نوشتههایشان را خواندند. بعضی با صدایی بلند و استوار، بعضی با مکث و اضطراب، و بعضی چنان آرام که گویی کلمات از خجالت، راه خود را به زحمت از میان لبهایشان پیدا میکردند.
سرانجام نوبت محمود رسید.
معلم نگاهی به او انداخت و گفت:
ـ تو هم بخوان.
محمود دفترش را برداشت و از جای خود برخاست. چند قدم برداشت و کنار تخته ایستاد. برای لحظهای کوتاه، نگاهش را بر صفحهٔ دفتر انداخت و سپس شروع به خواندن کرد:
ـ «به نام خالق هستی...
من فکر میکنم هر آدمی باید الگوی زندگی خودش را انتخاب کند. ممکن است آدمهای بزرگی باشند که همه دوستشان داشته باشند، اما این دلیل نمیشود همه مثل آنها زندگی کنند.
مادرم میگوید علی دایی آدم موفقی است و من باید از او یاد بگیرم.
اما من یک مشکل دارم:
علی دایی همیشه از کارهای من باخبر میشود و به مادرم خبر میدهد. اگر مشقم را ننوشته باشم، میفهمد. اگر دیر به خانه برسم، میفهمد. اگر با کسی دعوا کنم، باز هم میفهمد...»
هنوز جملهٔ آخر بهتمامی در فضای کلاس ننشسته بود که صدایی از میان بچهها بلند شد.
معلم دستش را بالا آورد و گفت:
ـ صبر کن.
محمود ساکت شد.
معلم چند لحظه با نگاهی متعجب به او خیره ماند؛ گویی در میان جملهای که شنیده بود، نکتهای عجیب پیدا کرده باشد.
ـ منظورت از «علی دایی» چیست؟
محمود با تعجب پاسخ داد:
ـ بله آقا... علی دایی!
چند دانشآموز به یکدیگر نگاه کردند. نگاههایی که هرکدام پرسشی ناگفته در خود داشت.
معلم دوباره پرسید:
ـ یعنی خودِ علی دایی؟
ـ بله.
ـ و او از مشق ننوشتن، دیر آمدنت و دعواهایت باخبر میشود؟
محمود با همان جدیتی که از آغاز سخنش داشت، سر تکان داد:
ـ بله آقا.
در همان لحظه، صدای خنده از ته کلاس بلند شد؛ خندهای که خیلی زود از یک گوشه به گوشهٔ دیگر سرایت کرد.
محمود از این خندهها دلخور شد. اخمهایش را در هم کشید و گفت:
ـ چرا میخندید؟ من دروغ نمیگویم.
معلم لحظهای سکوت کرد. نگاهش میان محمود و بچهها رفت و برگشت. سپس رو به مبصر کرد و گفت:
ـ برو مدیر را صدا کن.
مبصر از کلاس بیرون رفت.
چند دقیقه بعد، مدیر وارد کلاس شد.
ـ چه خبر است؟
معلم دفتر محمود را به طرف او گرفت و گفت:
ـ انشایش را بخوانید، آقا.
مدیر دفتر را گرفت و چند خط از آن را خواند. هرچه بیشتر میخواند، نگاهش بیشتر روی محمود ثابت میماند. سرانجام دفتر را پایین آورد.
ـ این را خودت نوشتی؟
ـ بله.
مدیر پرسید:
ـ یعنی واقعاً میگویی علی دایی از کارهای تو باخبر میشود؟
محمود، بیآنکه ذرهای در گفتهٔ خود تردید کند، پاسخ داد:
ـ بله آقا.
مدیر لب گشود تا چیزی بگوید، اما ناگهان صدایی از راهرو به گوش رسید:
ـ آقا اجازه!
همهٔ سرها به سوی در برگشت.
پسری لاغراندام با موهای فرفری پشت در ایستاده بود.
مدیر گفت:
ـ بیا تو.
پسر وارد کلاس شد و گفت:
ـ ببخشید آقا. از راهرو رد میشدم. متوجه سوءتفاهم انشای محمود شدم.
مدیر ابرو بالا انداخت.
ـ چه سوءتفاهمی؟
محمود ناگهان از جا جست؛ گویی گمشدهای را یافته باشد. با هیجان رو به مدیر کرد و گفت:
ـ دیدید آقا؟!
مدیر با تعجب پرسید:
ـ چی را؟
محمود دستش را به سوی پسر دراز کرد و گفت:
ـ خودشه! علی دایی!
مدیر مات ماند.
پسر چند قدم جلوتر آمد و گفت:
ـ من علی تیموریام؛ پسرِ داییِ محمود، کلاس سوم «ب».
چند لحظه سکوت بر کلاس حکمفرما شد.
گویی همهٔ کلمات، ناگهان راه خود را گم کرده بودند.
یکی از بچهها سرانجام نتوانست خودش را نگه دارد و خندهاش گرفت. همین کافی بود تا فضای کلاس دوباره بشکند و خنده، همچون موجی، از این سو به آن سوی کلاس بدود.
مدیر به محمود نگاه کرد، بعد به علی و دوباره به محمود.
ناگهان چشمهایش گرد شد.
ـ صبر کن... پس وقتی میگفتی «علی دایی»...
علی تیموری حرف او را کامل کرد:
ـ منظورش من بودم؛ علیِ داییِ خودش!
معلم که تازه رشتهٔ ماجرا را پیدا کرده بود، با تعجب گفت:
ـ حالا فهمیدم! ما فکر میکردیم منظورت علی داییِ فوتبالیست است؛ همان اسطورهٔ فوتبال!
این بار دیگر کلاس تاب نیاورد و از خنده پر شد.
محمود، که از این همه خنده هنوز چیزی جز بیعدالتی نمیفهمید، با اعتراض گفت:
ـ خب، من دروغ نگفتم!
معلم لبخندی زد و گفت:
ـ نه، دروغ نگفتی. فقط نگفتی «علی، پسر داییام»!
محمود ساکت شد.
نگاهش روی دفترش افتاد. چند لحظه به نوشتههای خودش خیره ماند؛ کلماتی که تا چند دقیقه پیش برایش کاملاً روشن بودند، اما حالا میدید یک عبارت ساده میتواند در ذهن دیگران معنایی کاملاً متفاوت پیدا کند.
مداد را برداشت.
پایین انشا، با خطی کوچکتر نوشت:
«راست گفتن کافی نیست؛ باید طوری بگویم که دیگران هم همان چیزی را بفهمند که من میگویم.»
علی از کنار در گفت:
ـ اسم من را هم بنویس!
محمود سر بلند کرد و گفت:
ـ چرا؟
علی با لحنی که گویی حقی مسلم برای خود قائل بود، پاسخ داد:
ـ چون بدون من انشایت نصفه میماند.
محمود دفتر را بست و گفت:
ـ تو فقط خبرچینی.
علی دستش را روی سینه گذاشت و با لحنی جدی گفت:
ـ خبرچین نیستم؛ راستگو هستم!
محمود نگاهی به او انداخت؛ نگاهی آمیخته به دلخوری.
زنگ پایان کلاس به صدا درآمد.
سکوت کلاس، مثل پردهای که کنار زده شود، ناگهان فرو ریخت. صدای کشیدهشدن نیمکتها، بستهشدن دفترها و خندههای پراکنده، فضای کلاس را پر کرد.
محمود کولهپشتیاش را بر دوش انداخت و از کلاس بیرون رفت. چند قدم آنطرفتر، علی منتظرش ایستاده بود.
وقتی محمود به او رسید، لحظهای مکث کرد و گفت:
ـ علی، فقط یه خواهش... لطفاً به مادرم نگو که امروز انشام رو برای کلاس خوندم!
علی لبخندی زد و گفت:
ـ باشه؛ ولی اگه خودش پرسید، نمیتونم دروغ بگم!
محمود آهی کشید و سرش را تکان داد.
ـ تو واقعاً هیچ راه فراری برای آدم باقی نمیذاری!
علی شانهای بالا انداخت و گفت:
ـ من راه فرار نمیذارم؛ فقط حقیقت رو میگم.
محمود لحظهای نگاهش کرد. بعد خندهای کوتاه روی لبش نشست.
ـ مثل همون «علی دایی»؟
علی هم خندید.
ـ دقیقاً مثل همون!
صدای خندهٔ هر دو در راهروی مدرسه پیچید. بعد، شانهبهشانه، از پلهها پایین رفتند و در میان هیاهوی بچهها، راهی خانه شدند.
پایان