«افق گسترده‌ی از احتمالات جدید امکان‌پذیر شده است» نوازندگان با به‌کارگیری هوش مصنوعی آهنگ‌های جدیدی می‌سازند که تا پیش از این ناممکن به نظر می‌رسیدند

اجرای یونا، هوش مصنوعی ساخته شده توسط اَش کوشا (موسیقی‌دان)، در جشنواره موسیقی MUTEK مونترال در سال ۲۰۱۹

در ماه نوامبر، موسیقی‌دانی به نام گرایمز، در گفتگویی با شان کرول در پادکست Mindscape، پیش‌بینی جسورانه‌ای کرد. «احساس می‌کنم ما به پایان هنر (هنر انسانی) رسیده‌ایم. هوش جامع مصنوعی در خلق هنر بسیار توانمندتر از ما خواهد بود.»

اظهارات وی موجی از نکوهش‌ها را در شبکه‌های اجتماعی در پی داشت. موسیقی‌دانی با نام Zola Jesus گرایمز را «صدای امتیازات فاشیستی دره سیلیکون» خواند. Devon Welsh، خواننده‌ی اصلی گروه Majical Clouds، وی را به داشتن «نگاه بالا به پایین میلیاردرها» متهم کرد.

هوش مصنوعی تا همین جای کار هم تبدیل به جایگزینی برای بسیاری از کارهای یدی در صنایع مختلف شده است. موسیقی ماهیتی عمیقاً درونی و شخصی دارد؛ حال مطرح شدن این فرضیه که حتی موسیقی هم ممکن است تحت تاثیر این موج قرار گیرد، زنگ خطر گسترده‌ای را به صدا درآورده است.

اما موسیقی‌دان‌های زیادی احساس می‌کنند که فراگیری هوش مصنوعی پایان‌بخش هنر انسانی نیست، بلکه یک عصر طلایی جدید را در عرصه خلاقیت رقم می‌زند. در طی چند سال گذشته، هنرمندان برجسته‌ی بسیاری نظیر Arca، Holly Herndon و Toro y Moi از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند تا موسیقی خود را به سمت و سوهای جدید و غیرمنتظره ببرند. در همین حال، انبوهی از نوازندگان و محققین در سرتاسر دنیا در حال توسعه ابزارهایی هستند تا هوش مصنوعی را برای همه‌ی هنرمندان در همه جا بیش‌تر در دسترس قرار دهند. در حالی که برطرف کردن مشکلاتی نظیر پیچیدگی‌های کپی‌رایت و دیگر موانع هم‌چنان نیاز به کار دارد، نوازندگانی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند امید دارند که این فناوری برای همگان در دسترس قرار گرفته و به بخشی اساسی از فرآیند معمول ایجاد موسیقی تبدیل شود.

آرکا (Arca)، آهنگسازی که با Kanye West و Björkدر ساخت آلبوم‌هایی نوآورانه همکاری داشته است، در مصاحبه‌ای تلفنی با TIME گفت: «این که هنوز می‌توان کار جدیدی ارائه داد و همه‌ی حالات ممکن اتفاق نیفتاده‌اند برای من احساس آرامش و هیجان به همراه دارد. افق گسترده‌ی از احتمالات جدید امکان‌پذیر شده است.»

هوش مصنوعی و موسیقی مدت‌هاست که در هم‌تنیده شده‌اند. آلن تورینگ، پدرخوانده‌ی علم کامپیوتر، در سال ۱۹۵۱ ماشینی ساخت که سه ملودی ساده تولید می‌کرد. در دهه‌ی ۱۹۹۰، دیوید بویی با یک دستگاه دیجیتال درهم‌ریزنده‌ی اشعار ور می‌رفت تا از آن برای سرودن اشعار خود الهام بگیرد. در همان زمان، یک استاد نظریه موسیقی یک برنامه‌ی کامپیوتری را به گونه‌ای تمرین داده بود که بتواند آهنگ‌هایی جدید به سبک باخ بسازد؛ شنوندگان قادر نبودند تا تفاوت آهنگ جدید را با آهنگ‌های واقعی باخ تشخیص دهند.

به کمک تیم‌های تحقیقاتی در دانشگاه‌ها، سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ فناوری و کنفرانس‌های یادگیری ماشین نظیر NeurIPS، پیشرفت در حوزه‌ی موسیقی هوش مصنوعی طی چند سال گذشته به سرعت شتاب گرفته است. در سال ۲۰۱۸، فرانسوا پاچت، از پیشگامان موسیقی هوش مصنوعی، اولین آلبوم پاپ ساخته شده با هوش مصنوعی را به نام Hello, World منتشر کرد. سال گذشته Holly Herndon، خواننده و ترانه‌سرای تجربی، برای آلبوم Proto مورد تحسین قرار گرفت؛ آلبومی که در آن با نسخه هوش مصنوعی خود هم‌ آهنگ شده بود.

در حالی که تکنولوژی پیشرفت بسیاری کرده است، بسیاری معتقدند که هم‌چنان با نقطه‌ای که هوش مصنوعی بتواند به خودی خود آهنگ‌های موفق بسازد فاصله داریم. اولگ استاویتسکی، مدیر عامل و هم‌بنیان‌گذار Endel، برنامه‌ای که محیط‌های صوتی تولید می‌کند، می‌گوید که «موسیقی ساخته شده توسط هوش مصنوعی آنقدری خوب نیست که پس از شنیدن آن با خود بگویید که ترجیح می‌دهم به این گوش کنم تا به دریک». به عنوان نمونه، آهنگ Daddy’s Car که در سال ۲۰۱۶ توسط هوش مصنوعی و با منظور تقلید سبک بیتلز ساخته شد، درهم‌آمیختگی ناامیدکننده‌ای به سبک راک سایکدلیک بود که ترکیب معناداری را تشکیل نمی‌داد.

شاید تا حدی به خاطر این محدودیت‌ها، تعداد اندکی آهنگ پاپ توسط هوش مصنوعی ساخته می‌شوند. در عوض، پیشرفت‌های جالب‌تری در دو جریان ظاهراً متضاد موسیقی در حال رخ دادن است: بخش کاربردی و بخش تجربی.

برآورده کردن خواسته‌ها

از یک سو، موسیقی تولید شده به کمک هوش مصنوعی، تبدیل به پاسخی برای یک تقاضای ساده شده است: با توجه به رشد فزاینده‌ی تولیدکنندگان محتوا در پلتفرم‌های اجتماعی، بیش از هر زمانی نیاز به موسیقی احساس می‌شود. در اوایل دهه ۲۰۱۰، درو سیلورستاین، سم استیز و مایکل هوب که در حال کار بر روی موسیقی فیلم‌های هالیوودی از قبیل شوالیه‌ی تاریکی بودند که خود را غرق در تقاضا برای موسیقی پس‌زمینه‌ی ساده برای فیلم، تلویزیون یا بازی‌های رایانه‌ای یافتند. سیلورستاین می‌گوید «بسیاری از همکاران ما به دنبال ساخت موزیکی بودند که از پس هزینه‌ی مالی و زمانی آن برنمی‌آمدند ولی نمی‌خواستند از موسیقی‌های از پیش آماده نیز استفاده کنند.»

پیرو مسائل ذکر شده، این ۳ نفر سرویسی به نام Amper را ایجاد کردند که به غیرموسیقی‌دانان این اجازه را می‌داد که با مشخص کردن پارامترهایی نظیر ژانر، حس و حال و تمپو، موسیقی خلق کنند. تولیدات امپر اکنون در پادکست‌ها، تبلیغات و ویدیوها توسط شرکت‌هایی نظیر رویترز استفاده می‌شود. سیلورستاین می‌گوید «تا پیش از این تدوین‌گر ویدیو موسیقی از پیش آماده را جستجو می‌کرد و ناگزیر به حداقل‌ها بسنده می‌کرد. اکنون به کمک امپر، آن‌ها می‌توانند بگویند که من می‌دانم که چه می‌خواهم، و می‌توانم آن را در چند دقیقه بسازم». آن‌ها پس از انجام تست تورینگ متوجه شدند که شنوندگان نمی‌توانند فرق بین موسیقی ساخت انسان و موسیقی ساخت هوش مصنوعی امپر را تشخیص دهند؛ همانند قطعه‌ی باخ که توسط هوش مصنوعی ساخته شده بود.

اندل (Endel) نیز برای پر کردن خلا یک نیاز مدرن ایجاد شد: فضاهای صوتی شخصی‌سازی‌شده. استاویتکی متوجه شد که در حالی که مردم بیش از پیش برای گذران روز به هدفون‌های خود متکی هستند، «هیچ پلی‌لیست یا آهنگی توانایی سازگار شدن با اتفاقاتی را که در اطراف شما میفتد ندارد. اندل عوامل بسیاری نظیر آب و هوا، نرخ ضربان قلب شنونده، نرخ فعالیت فیزیکی و ساعت زیستی وی را در تولید موسیقی ملایمی که برای کمک به خواب، مطالعه یا استراحت افراد طراحی شده است، در نظر می‌گیرد. استاویتسکی می‌گوید کاربران با کمک اندل موفق شده‌اند بر اختلالاتی نظیر کم‌توجهی – بیش‌فعالی، بی‌خوابی و وزوز گوش فائق آیند. یکی از نمایندگان شرکت اذعان دارد که این اپ در پایان ژانویه یک میلیون بار دانلود شده است.

هم امپر و هم اندل از غیرموسیقی‌دانان، متصدیان صوتی می‌سازند و به آن‌ها اجازه می‌دهند که وارد فرآیندی شوند که تا پیش از این به دلیل نداشتن آموزش یا پیش‌زمینه از شرکت در آن محروم بودند. به گفته سیلوراستاین، امسال امپر یک رابط کاربرپسند راه‌اندازی می‌کند که نه تنها شرکت‌ها، بلکه هر شخصی می‌تواند با استفاده از آن موسیقی خلق کند. وی می‌افزاید «میلیاردها نفر که پیش‌تر بخشی از طبقه‌ی خلاق نبودند، اکنون می‌توانند باشند».

هل دادن موسیقی به جلو

واضح است که ساخت تصنیفی ساده یا ایجاد نویز سفید فاصله‌ی زیادی با خلق موسیقی بی‌نظیر دارد. این یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌هایی است که بسیاری در مورد به کارگیری هوش مصنوعی در ساخت موسیقی دارند؛ این که می‌تواند موسیقی را به صداهایی کاربردی و کلی تقلیل دهد، تا زمانی که همه‌ی آهنگ‌ها کم و بیش یکسان به نظر برسند. چه می‌شود اگر ناشران بزرگ موسیقی با استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتم تا ابد اصوات گیرای ساده را به حفره‌های شنوایی ما تحمیل کنند؟

کلر اونز، نوازنده‌ی گروه الکتروپاپ YACHT مستقر در لس آنجلس، می‌گوید که احساس نیاز به بهینه‌سازی در قلب صنعت موسیقی وجود دارد. وی می‌افزاید «آن الگوریتم وجود دارد و نامش دکتر لوک است» که اشاره به آهنگسازی دارد که زمانی آهنگ‌های پاپی که با به کارگیری فرمول‌هایی خاص می‌ساخت فراگیر می‌شدند و نامش در همه جا شنیده می‌شد. بنابراین وظیفه‌ی نوازندگان آینده‌نگر این است که فناوری را در راستای هدفی کاملاً متضاد به کار گیرند: مقابله با استانداردسازی موسیقی و در عوض کاوش در قلمرو ناشناخته‌ای که تا پیش از این و بدون کمک فناوری نمی‌توانستند متصور شوند.

برای جدیدترین آلبوم خود، به نام Chain Tripping گروه YACHT یک سیستم یادگیری ماشین را با استفاده از ساخته‌های پیشین خود تعلیم داد. پس از آن که سیستم ساعت‌ها شعر و ملودی را بر اساس آموخته‌های خود ایجاد کرد، گروه جذاب‌ترین قسمت‌ها را گلچین کرد و با استفاده از آن‌ها یک قطعه‌ی منسجم ایجاد نمود. نتیجه یک تعبیر پرپیچ و خم از دنس پاپ بود که گوش دادن به آن حس عجیبی داشت و نواختن آن حتی عجیب‌تر بود.

ایونز می‌گوید «گمان می‌کنم اغلب نوازندگان میزان اثر تجربیات و عادات فیزیکی ما را بر نحوه‌ی نواختنمان دست کم می‌گیرند». او می‌گوید تفاوتی اندک در ریف‌ها یا تغییرات کوچک آکورد نسبت به چیزی که دهه‌ها بر آن تکیه کرده بودند، باعث می‌شود تا گروه برای یاد گرفتن موسیقی جدید ساعت‌های طاقت‌فرسایی را صرف کند. وی می‌افزاید «هوش مصنوعی ما را وادار کرد تا با الگوهای جدیدی مواجه شویم که نواختن آن‌ها دشوار است. این به ما مهارت‌هایی داد تا از قالب عادت‌های قبلی خود بیرون بیاییم.» این پروژه اولین نامزدی جایزه گرمی را پس از دو دهه فعالیت برای گروه YACHT در دسته‌بندی بهترین آلبوم استودیویی دربرگیرنده به ارمغان آورد.

برای موسیقی‌دان بریتانیایی-ایرانی، اش کوشا، کار کردن با هوش مصنوعی منجر به یک پیشرفت احساسی شد. او یک ستاره‌ی پاپ بر مبنای هوش مصنوعی به نام یونا ساخته بود که با استفاده از یک نرم‌افزار مولد آهنگ می‌نوشت. در حالی که بسیاری از اشعار وی مبهم و مهمل هستند، برخی از آن‌ها به طرز تکان‌دهنده‌ای آسیب‌پذیر بودند. کوشا به طور خاص پس از دیدن «آن که تو را دوست دارد ترانه‌های غمگین می‌خواند» و «اینقدر رک بودن و اینقدر باز بودن -از نظر احساسی تا این حد برهنه بودن- کاری نیست که بیش‌تر انسان‌ها قادر به انجامش باشند.» متحیر شده بود. وی به تایم گفت «من نمی‌توانم آنقدر صادق باشم، مگر چیزی مرا تحریک کند.»

در برلین، گروه هکری دو نفره‌ی Dadabots به شدت مشغول ساخت موسیقی‌های بی‌نظم و پرهرج و مرج با کمک هوش مصنوعی است. برلین تبدیل به یکی از مراکز جهانی آزمایش‌های هوش مصنوعی شده است (اندل نیز در برلین مستقر است) و Dadabots در حال حاضر در حال ساخت ابزارهای جدید با آهنگ‌سازان آوانگارد است و اجراهای زنده‌ی دث متال که با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند را به صورت زنده پخش می‌کند. سی‌جی کار، هم‌بنیان‌گذار Dadabots، می‌گوید که هوش مصنوعی هم به عنوان یک مربی برای نوازندگان عمل می‌کند - «همان‌گونه که یک هوش مصنوعی شطرنج می‌تواند به بهبود مهارت شما کمک کند» - و هم به عنوان یک خالق رادیکال قدرتمند. از تولیدات شبکه‌های عصبی Dadabots، می‌توان به زمزمه‌های شوم، زوزه‌هایی از ته گلو و الگوهای شدیداً متلاطم درام اشاره کرد. از نظر کار، هرچه عجیب‌تر، بهتر. او می‌گوید «به‌هم‌ریختگی برای موسیقی بهتر است. من می‌خواهم حالات و احساسات و صداهایی را ببینم که پیش‌تر هرگز وجود نداشته‌اند».

برای دیگر خالقین، هوش مصنوعی تنها یک مسیر رو به جلو نیست، بلکه پیوندی به گذشته فراموش‌شده‌ی موسیقی از پیش‌ضبط‌شده است. تابستان گذشته، نسخه‌ی جدیدی از قطعه‌ی معروف «جزمین» ساخته‌ی جی پال در سال ۲۰۱۲، در فضای آنلاین پدیدار شد. این آهنگ در حالی که ابتدائاً شبیه قطعه‌ی اصلی به نظر می‌رسد، به تدریج شروع به جهش می‌کند و از آن فاصله می‌گیرد. این آهنگ تا زمانی که در حال گوش دادن به آن باشید ادامه می‌یابد.

این قطعه که توسط هوش مصنوعی ایجاد شده است، حاصل یک پروژه از شرکت لندنی Bronze است. سازندگان آن، نوازندگان لکس و گویلیم گلد و دانشمندی به نام میک گریرسون، امید داستند که فناوری‌ای توسعه دهند که موسیقی را از ماهیت قدیمی و ایستای قبلی برهانند. گلد به تایم گفت «ما می‌خواستیم سیستمی بسازیم که مردم بتوانند به موسیقی در همان حالتی گوش دهند که در دستان ما قرار داشت – به شکلی ثابت ولی در حال تکامل.»

جی پال مشترکاً با آرکا، یکی از یک شرکت نشر موسیقی به نام XL را اداره می‌کند. آرکا یکی از افراد پیشرو در حوزه‌ی موسیقی پاپ است و در ساخت آلبوم‌های Yeezus (Kanye West)، آلبوم Vulnicura از Björk و LP1 از FKW Twigs همکاری داشته است. آرکا که متولد ونزوئلا است، وقتی درباره کار Bronze شنید، در مورد این که چگونه می‌توان موسیقی زنده و ضبط‌شده را به شیوه‌ای جدید به هم ارتباط دهد، کنجکاو شد. او می‌گوید «هنگامی که آلبومی را منتشر می‌کنید، مردم تا همیشه آن را به همان گونه می‌شنوند. آهنگی که به صورت زنده پخش می‌شود، غیرقابل پیش‌بینی و زودگذر است. کار با شرکت‌های فناوری نظیر Bronze این سومین مورد را ممکن می‌سازد. لکس و من حین صحبت درباره‌ی مسیر صنعت موسیقی و این که فناوری جدید چه معنایی می‌تواند برای نحوه‌ی گوش دادن افراد به موسیقی داشته باشد، بسیار هیجان‌زده شدیم.»

آرکا و تیم Bronze خیلی زود شروع به همکاری بر روی ساخته‌ای از هنرمند فرانسوی فیلیپ پارنو کردند که در حال حاضر در لابی تازه بازگشایی شده‌ی موزه‌ی هنرهای مدرن نیویورک قرار دارد. صدای موسیقی از بلندگوهای چرخشی که به نظر می‌رسد با شما حرکت می‌کنند به صدا درمی‌آید و می‌جوشد. خروجی صدا با دما و تراکم جمعیت تغییر می‌کند؛ به این معنی که تجربه‌ی حضور در این فضا در هیچ دو روزی یکسان نخواهد بود.

آرکا می‌گوید که گوش دادن به موسیقی‌ای که ظاهراً ساخته است تجربه‌ای عجیب و گیرا است. او می‌گوید «این که به جای تصمیم‌گیری برای کوچک‌ترین موارد، اکوسیستمی طراحی شود که در آن کار پیش می‌رود (هرچند هرگز به ترتیبی که تصور می‌کردید رخ نمی‌دهد)، به انسان احساس آزادی می‌دهد و دری به دنیای جدیدی از احتمالات می‌گشاید.» او می‌گوید که چند پروژه‌ی موسیقی جدید با استفاده از فناوری Bronze پیش می‌برد که امسال منتشر می‌شوند.

«هنوز در آغاز راه»

در حالی که سازندگانی نظیر آرکا با استفاده از هوش مصنوعی مرزهای خلاقیت را جلو می‌برند، بسیاری نگرانند که این فناوری نوازندگان را از کار بیکار می‌کند. اما کوشا می‌گوید این ترس با همه‌ی پیشرفت‌های تکنولوژیکی قرن گذشته همراه بوده است. او می‌گوید «این مرا به یاد ترسی می‌اندازد که مردم در دهه ۷۰ داشتند. زمانی که نوازندگان گیتار جنبشی به راه انداخته بودند تا هر سینث‌سایزری را که دیدند خراب کنند». در حالی که برخی گیتاریست‌ها یا درامرها از کار بیکار شدند، یک نسل کامل از آهنگ‌سازان خانگی به لطف موانع کم‌تر برای ورود به وجود آمدند و هیپ هاپ، موسیقی سبک هاوس و واژگان جدید و معیارهای زیبایی‌شناسی صوتی جدیدی به منصه ظهور رسیدند.

فرانسوا پاچت، مدیر آزمایشگاه تحقیقات فناوری خالقین در اسپاتیفای، می‌گوید که ما هنوز در روزهای اولیه‌ی آزمایش با موسیقی ساخته شده توسط هوش مصنوعی هستیم. او می‌گوید «مقدار موسیقی تولید شده توسط هوش مصنوعی در قیاس با تحقیقات انجام شده در این حوزه بسیار ناچیز است. ما هنوز در مراحل خیلی ابتدایی هستیم.»

هنگامی که تولیدات بیش‌تری توسط هوش مصنوعی منتشر شود، جنگ‌های حقوقی اجتناب‌ناپذیری رخ خواهد داد. قوانین کپی‌رایت فعلی با در نظر گرفتن هوش مصنوعی نوشته نشده‌اند و در مورد این که آیا حقوق یک آهنگ ساخته شده توسط هوش مصنوعی متعلق به برنامه‌نویسی است که آن سیستم هوش مصنوعی را ایجاد کرده است، یا به موسیقی‌دانی تعلق دارد که اثرش به عنوان داده‌ای برای تعلیم سیستم استفاده شده است، یا حتی خود هوش مصنوعی مالک آن است، به شدت گنگ و مبهم است. برخی نگرانند که یک نوازنده هیچ توسل قانونی علیه شرکتی که با استفاده از هوش مصنوعی اصواتی مشابه کارهای وی ساخته است، ندارد.

اما تا زمانی که این مسائل پیش نیاید، نوازندگان در سرتاسر جهان تمام تلاش خود را به کار گرفته‌اند تا ابزارهای خود را به دست حداکثر افرادی که می‌خواهند موسیقی خلق کنند، برسانند. کار می‌گوید «می‌خواهم ۱۴ ساله‌هایی را ببینم که در اتاق خواب خود آهنگ‌هایی بسازند که من حتی تصورش را هم نمی‌کنم.»

ترجمه شده از مقاله‌ای از نشریه‌ی تایم با همین عنوان