
روزي مدير محترم وقت شركت، جلساتي را تحت عنوان ((جلسات هم انديشي)) در شركت برپا نمودند، كه اعضاي اين جلسه از طيف مختلف كاركنان با تخصصهاي متفاوت بودند. بعد از گذشت چندين جلسه بحث و گفتگو پيرامون موضوعات مختلف كاري و بيان برخي مشكلات، يك روز مدير عامل محترم كه به شخصه در جلسات حضور داشتند، از اعضاي گروه خواستند كه براي يكي از مشكلات مطرح شده كه در اولويت بالاتري قراردارد، راه حلي ارائه كنند. در جلسه بعدي، تعداد نفرات انگشت شماري نسبت به ارائه راهحلهاي خود اقدام كردند، از جمله كسانيكه مدعي بود، خود بنده بودم كه اولين نفر در جلسه برنامه خود را مطرح نمودم. بلافاصله بعد از اتمام كلامم، مديرعامل يك سئوال از من پرسيد كه اول تخم مرغ بوده است يا اول مرغ. بلافاصله با اين پرسش دهانم بسته شد، چون جوابي براي آن نداشتم. بعد از من نفرات ديگر نيز راه هاي خود را مطرح كردند و هر يك با انتقاد شديد ساير اعضاي گروه مواجه ميشد، به طوريكه در آخر جلسه هيچ نتيجه اي حاصل نشد.
با مشاهده اين اتفاقات و سئوالي كه مدير از بنده پرسيد، به شدت به فكر فرو رفتم و متوجه شدم كه يك چيز را بلد نيستم و نه تنها بنده بلكه اكثر افرادي كه در اين جلسات شركت داشتند، همين مشكل را داشتند. بدين منظور براي يافتن جواب سئوالات خود به دنبال مطالعه و تحقيق در اين خصوص رفتم و در دورهاي آموزشي سازمان مديريت صنعتي ثبت نام كردم و با اساتيد مختلفي به بحث و بررسي اين موضوع پرداختم. به خصوص جناب دكتر بيژن خرم كه در كمك به اينجانب براي يافتن پاسخ سئوالات بنده، نقش بسزايي داشتند.
خلاصه تمام سه سال تحقيق و آموزش بنده اين گرديد كه براي حل مسائل مختلف در ابتدا بايد نوع مسئله را شناخت و بر اساس آن نسبت به حل اقدام نمود. در اين جهان مسائل به طور خلاصه در سه دسته Puzzle, Problem and Mess قرار ميگيرند. مسائل پازل، مسائلي هستند كه صورت مسئله و جواب آن مشخص است و فارغ از آنكه در كدام شرايط آن را حل نماييد، جواب يك چيز خواهد بود. مسائل پروبلم، مسائلي هستند كه صورت مسئله مشخص است اما جواب آن ميتواند بسته به شرايط مختلف و تجربه تيم حل مسئله متفاوت باشد و مسائل نابسامان(مس)، مسائلي هستند كه نه صورت مسئله مشخص است و نه جواب مشخصي وجود دارد كه اين نوع مسائل بسيار پيچيده و مبهم هستند و يك راه مشخص و قطعي ندارند، لذا نوع مهارتهايي كه اعضاي تيم حل مسئله بايد يادبگيرند و بلد باشند متفاوت از ساير مسائل است. يكي از پديده هايي كه مسائل آن از نوع مس ميباشد، سيستم هاي اجتماعي هستند كه شركت ها نمونه كوچكي از جوامع هستند، بنابراين علاوه بر ساير انواع مسائلي كه در شركت ميتواند وجود داشته باشد(پازل و پروبلم) و مديرعامل با آن مواجه است، مسائل مس هستند و معمولا مديران با حل اين نوع مسائل با مشكل مواجه هستند كه البته حق دارند چون نحوه حل كردن آنها بسيار متفاوت بوده و نياز به خرد جمعي دارد. بنابراين در جواب اينكه اول مرغ است يا تخم مرغ بايد گفت كه اين پرسش در مورد مسائل MESSاز پايه اشتباه است و سئوال اشتباه جواب غلط خواهد داشت. چرا كه در سيستم هاي اجتماعي عوامل به حدی در هم تنيده است، كه هرگز نميتوان روابط علت و معلولي بين عوامل موثر در حيات اجتماعي را به صورت خطي مدل نمود و يكي را بر ديگري مقدم دانست. لذا در حل اين مسائل نميتوان گفت كه اول از كجا بايد شروع كرد، بلكه ميتوان گفت از هر جا كه شروع كنيد، ميتواند عواقبي را به همراه داشته باشد و اين اعضاي تيم حل مسئله هستند كه متناسب با شرايط مختلف ميتوانند تصميم بگيرند كه اول از مرغ شروع به حل مسائل كنند و يا از تخم مرغ. اينكه از كجا شروع كنيد مهم نيست، مهم اين است كه از هر كجا كه شروع ميكنيد بتوانيد عواقب آن را پيش بيني نماييد و با علم به اينكه ميتوانيد خطا داشته باشيد، نسبت به نقطه آغاز تصميم گرفته و اقدام نماييد و نتايج مورد انتظار خود را پايش نماييد تا اگر در جايي خطاي تشخيص داشتيد، بلافاصله اقدامات اصلاحي لازم را صورت دهيد.
بعد از آنكه پاسخ اين سئوالات خود را يافتم، به دنبال آموزش آن به ساير همكاران خود در شركت برآمدم. در جلسات آموزشي كه با دوستان خود داشتيم، بحث هاي چالشي فراواني مطرح شد كه موجب يادگيري بيشتر بنده گرديد و بعد از تقريبا بيش از پانصد ساعت آموزش و پالايش شدن مباحث مطرح شده در كلاس با بيش از يكصد نفر از همكاران، در آخر مطالبي مهيا گرديد، كه در قالب هفت ساعت دوره آموزشي به همكاران ارائه شد و ماحصل اين دوره ها، اين كتابي است كه اكنون ملاحظه مي فرماييد.
در اين كتاب تلاش شده است تا مهارتهاي كليدي كه اعضاي يك جامعه بايد بلد باشند تا بتوانند بر مسائل پيچيده اجتماعي شركت خود غلبه كنند به صورت خلاصه معرفي شود. شاكله اصلي اين مهارتها از كتاب پنجمين فرمان آقاي پيتر سنكه برداشت شده است، اما براي كامل شدن مباحث از ساير كتابها و بيانات اساتيد سازمان مديريت صنعتي در كلاس هاي آموزشي نيز استفاده شده است.
اميدوارم مطالب اين كتاب مقدمه اي براي آشنايي هرچه بيشتر مديران و كاركنان شركت براي برطرف نمودن مسائل پيچيده خود باشد. هرچند كه ميدانم، مطالب گردآوري شده خالي از عيب نيست.
در آخر از كليه اساتيد به ويژه جناب دكتر بيژن خرم كه از مطالب كلاسهاي ايشان در اين كتاب استفاده شده است، و مدير عامل محترم شركت صنايع مخابرات صاايران كه موجب ايجاد چالش در ذهن بنده و حركت براي يافتن پاسخ آن شدند، و ساير همكاران و دوستاني كه در تكميل اين كتاب مرا ياري نمودند، كمال تشكر و قدرداني را دارم و از خداوند متعال براي اين عزيزان آرزوي موفقيت ميكنم.
مجتبي قلندري