
روف گاردن (Roof Garden) یا بام سبز تکنولژی جدیدی است بر روی پشت بامها و تراسها اجرا میشود. روف گاردن در واقع خلق فضای سبز بر روی بام است؛ تا از این طریق طبیعت را در زندگی شهری دخیل کرده و از آن استفاده کنند. بنابراین به هر نوع فضای سبزی که بر روی بام ساخته شود، روف گاردن گفته میشود. انواع روف گاردن شامل مجموعهای از گیاهان سبز، آبنما، آلاچیق، مبلمان باغی، سایبان، محصولات کشاورزی و سایر امکانات دیگر با توجه به مساحت موجود میباشد.
مشخص نیست که ایده اصلی چنین طرحی منسوب به چه کسی است و به کدامین دوره باز میگردد. شاید این ایده از توصیف باغهای معلق بابل نشأت گرفته شده باشد. باغهایی که در هوا معلق نبوده بلکه در واقع روی بامها و مهتابیهای چند ساختمان قرار داشتند. بامهای سبز مدرن که از المانهای پرتابل و یا سیستم لایههای پیش ساخته تشکیل میشوند، عمدتا پدیدهای نو میباشند .
انواع روف گاردن در دهه ۱۹۶۰ در آلمان توسعه و به بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز گسترش یافتند. ریشه بامهای سبز مدرن در ایسلند و اسکاندیناوی میباشد. دلایل شکلگیری بامهای سبز در این مناطق که اقلیمی سرد دارند، محدودیت مصالح ساخت و ساز بوده است. به طوری که ساکنین را بر آن داشته برای ساخت وساز، تا حد امکان از مصالح بومی آن مناطق که شامل کلوخ چمنی و سنگ بوده استفاده کنند.
این بامها بهطور معمول شامل ترکیبی از دو تا سه لایه کلوخ چمنی بر روی لایهای از شاخهها و ترکههای کوتاه بودهاند که برای هدایت آب باران شیب دار گشتهاند. این بامها در عین اینکه بدوی بودهاند، ذخیره حرارتی و عایق ساختمانها را فراهم کرده و الهام بخش بامهای سبز امروز میباشند. در قرن بیستم تعدادی بام منفرد مطرح شدند. از اثرگذارترین آنها فروشگاه Derry&Toms در لندن با پوشش بام شش هزار متر مربعی و Casino Pation در برن سوئیس است که در دهه ۱۹۳۰ کاشته شدند.
روفگاردنها تاریخ بسیار قدیمی و غنی دارند. اولین نمونه از این باغها، باغهای معلق بابل میباشد که حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح ساخته شده اند. این اثر به حدی زیباست که جزو عجایب هفت گانه جهان به حساب میآید. از دیگر نمونهها میتوان به ویلای رازآلود در شهر پمپی اشاره نمود که توسط رومیان ساخته شده است. ناصر خسرو نیز در آثار خود از باغهایی سخن گفته که در مصر بوده اند. این باغها در طبقه ۱۴ ساختمانی قرار داشته و از آب چاه به منظور آبیاری به آنها استفاده میشد.
امروزه از این تکنولوژی در بسیاری از کشورهای اروپایی همانند فرانسه و سوئیس استفاده میشود. دولت هلند برنامههای بسیاری برای تشویق افراد به ساخت چنین بامهایی ارائه کرده است. در کانادا، تورنتو از ساختوسازهای گستردهی روف گاردن برای غلبه بر مشکلات محیط زیست استفاده میشود.
برای ساختن انواع روف گاردن (یک باغچه) ، با توجه به شرایط خاص بام سبز، به خدمت گرفتن مشاوران حرفهای مورد نیاز است. مشاورانی که با انجام عملیات نقشهبرداری دقیق و انجام محاسبات گوناگون و انتخاب مواد مناسب و اجرای صحیح ، به محوطه شخصیتی خاص ببخشند. با توجه به پیشرفت شهرنشینی و حضور برجها و ساختمانهای بلند ، فضاهای قابل دسترس برای محوطهسازی روز به روز ، رو به کاهش میرود. در این شرایط نیاز به ساخت روف گاردن در فضاهای اندکی همچون بامها و تراسها بیش از پیش احساس میگردد. علی رغم کم بودن منابع در این مورد در ایران و نیز سختی اجرای این نوع پروژهها ، مجموعه کتیبهنگار ، سعی داشته بصورت کاملا تخصصی همگام با علم روز دنیا جز پیشگامان مطالعه و ساخت روف گاردن در ایران باشد.
برخلاف تصور عام ساخت روف گاردن با محوطهسازی تفاوت دارد. بر خلاف محوطهسازی برای ساخت روف گاردن محدودیت وزن وجود دارد. این محدودیت، مهمترین عاملی است که باعث می شود تا تغییرات در انتخاب مصالح و حتی نحوه اجرای آنها به وجود آید.
تقریبا مهندسین تمام ساختمانها ، برای وزن برف ،حدود ۵۰ کیلو در مترمربع ، بار بر روی پشت بام محاسبه مینمایند . این بار محاسبه شده می تواند کمک کند تا برای اضافه وزن ناشی از ساخت روف گاردن بر ساختمان استفاده گردد. اما نکته مهمتر از این موضوع برنامهریزی تقسیم وزن المانهای روف گاردن در محلهای مناسب است. چرا که باری که برای برف محاسبه شده بصورت یکنواخت در روی کل بام پیش بینی شده است. اما بار در روف گاردن در بسیاری از نقاط بصورت متمرکز میباشد . (ما اعتقاد داریم اطلاعات ما در خصوص تقسیم بار برای روف گاردن کم نظیر است.)
شاید اهمیت ایزولاسیون در روف گاردن از کسی پوشیده نباشد. اما باید خاطر نشان کرد اگر اهمیت زهکشی در روف گاردن بیش از ایزولاسیون نباشد کمتر نیست .
زهکشی در روف گاردن از دو سو دارای اهمیت است. اول برای حفظ سلامت ریشه گیاهان مورد استفاده در روف گاردن. دوم برای جمعآوری و هدایت آب مازاد به لولههای خروجی. معمولا به دلیل در نظر نگرفتن لولههای جداگانه برای دفع آبهای مازاد روف گاردن ، باید از لولههای آب باران کمک گرفت .
تبدیل زهکشی متمرکز در بسترهای کاشت روف گاردن به زهکشی گسترده، نیاز به فنون و مصالح خاص این موضوع را داراست. مجموعه کتیبهنگار با واردات لایههای مخصوص زهکشی روف گاردن که امروزه در اروپا مورد استفاده است، امکان خوبی برای زهکشی بستر کاشت در روف گاردن را فراهم آورده است.
فیلترینگ در روف گاردن به عملیاتی اتلاق میشود که طی آن از انتقال املاح خاک به لایههای پایینتر جلوگیری میگردد . این عمل به واسطه قرار دادن لایهای از الیاف، انجام میپذیرد. عدم انجام این عملیات باعث تغییر بافت خاک و مسدود شدن مسیرهای زهکشی روف گاردن میشود.
ساخت آلاچیق در روف گارن با ساخت آلاچیق بر روی زمین تفاوتهایی وجود دارد. این تفاوتها باید مورد توجه طراحان و مهندسان برای اجرای صحیح آلاچیق و فضای نشیمن قرار بگیرد که برخی از آنها عبارتند از:
ایزولاسیون در روف گاردن یکی از مهمترین بخشها است؛ که در واقع مرزی است برای عبور و عدم عبور.
مراحل مختلف پروژه از صفر تا صد شامل بازدید، برداشت، طراحی، تولید و اجرای پروژه روف گاردن به شرح زیر میباشد:
مشاوران کتیبه نگار با هماهنگی و درخواست کارفرما به محل پروژه رفته و ضمن بازدید از فضا و برداشت اطلاعات دقیق از محل مورد نظر، نظرات و سلایق کارفرما برای چگونگی انجام کار را برای طراحی و اجرای هرچه بهتر محیط در نظر میگیرند.
در طراحی روف گاردن نکاتی همچون پوشش بخش تاسیسات ساختمان توسط کاور ترمو وود و یا دیوار سبز، اجرای آلاچیق و یا پرگولا جهت استفاده به عنوان فضای نشیمن، ایجاد فضای سبز و آبنما جهت تلطیف محیط، استفاده از فلاورباکس های چوبی در سایزها و اشکال متنوع جهت کاشت انواع گل، بوته و درختچه مورد توجه قرار میگیرد.
پس از تایید طرح نهایی توسط کارفرما، اقلام پیشبینی شده جهت ساخت و اجرای روف گاردن در کارگاه تولیدی محصولات کتیبه نگار، ساخته و به محل پروژه ارسال میگردد. اجرای آلاچیق، دیوارهای سبز، مسیرها و کف سازی توسط ترمو وود، چوب پلاست، چمن مصنوعی، شنریزی و دیگر متریال با توجه به مقیاس کار در محل پروژه انجام گرفته و همزمان با اجرای المانهای مورد نظر، نورپردازی فضا نیز طبق طراحی صورت گرفته اجرا میشود. پس از اتمام کار اجرای باغچهها، آلاچیق و … ، آبیاری اتوماتیک به همراه مه پاش جهت آبیاری گیاهان به صورت مشخص و حفظ رطوبت محیط، توسط تیم تاسیسات کتیبه نگار در محل اجرا میگردد تا محیط جهت کاشت گیاهان آماده گردد. در نهایت تنوع گیاهی در روف گاردن به همراه طراحی مناسب فضایی دلچسب و مطبوع را به وجود میآورد.