باید هوشیار بود که هر گاه کسی سخنی می‌گوید یا واژگانی می‌نگارد، از فیلتر دستگاه پردازندهٔ خویش چنین می‌کند. با این پیش‌گفتار کوتاه و با توجه به پیشنهاد دوستی گران‌بها، برای نخستین‌بار در طول عمرم دست به معرفی مکتوب یک کتاب می‌زنم! کتاب مذکور را در صفحهٔ ماهدبوک در همین ویرگول خودمان کشف کردم. در لیستم بود، که فلک چرخید و روز ولادت با سعادتم فرا رسید. از آن‌جایی که اطرافیانم می‌دانند ارزشمندترین ارمغان برای من کتاب است، همیشه تلاش کرده‌اند به من کتاب بدهند. از این رو، گفته‌ام هرگز سورپرایزم نکرده و لطف کنند و عناوین مدنظرم را برایم تهیه کنند! این کتاب از مصادیق این داستان است!
سوزان سانتاگ با لحنی ناامیدانه از ذات تغییرناپذیر انسان می‌گوید؛ آن‌جا که میل به خشونت، خواه در قالب فاعل و خواه در قالب شاهد، گویی جزئی از ژنتیک اوست. این امر چگونه بر ما نمایان می‌شود؟ یکی از راه‌های آشکارشدن این میل نیرومند اما انکارشونده، لنز دوربین است و محصول آن، یعنی عکس. در عنوان کتاب (نظر به درد دیگران) مفاهیم به صورت کلی و بدون تفسیر به کار رفته است؛ «نظر»، «درد»، «دیگران». هرچند که در عنوان انگلیسی کتاب (Regarding the pain of others) آنچه که «نظر» ترجمه شده، واژه‌ی Regarding است. با نگاهی به دیکشنری آکسفورد، تعریف این واژه چنین است: تفکر دربارهٔ کسی یا چیزی، به شیوه‌ای بخصوص. در این‌جا، این شیوهٔ بخصوص، شیوهٔ خانم سانتاگ است.
من از ترجمهٔ آقای احسان کیانی‌خواه رضایت داشتم. بلندی نظرِ نویسنده به خوبی در ترجمهٔ ایشان بازتاب داده می‌شود. جملات در عین پیچیدگیِ ذاتیِ مباحثِ فلسفی و اخلاقی، قابل فهم و روان است، حتی در جاهایی که یک جمله به حد یک پاراگراف می‌شود و حتی با وجود اضافاتی که در میان خط تیره‌ها قرار می‌گیرد!
کتاب، در نُه فصلِ بی‌عنوان تنظیم شده است که خواننده، در هنگام مطالعه متوجه تفاوت فصول خواهد شد. کتاب دربارهٔ عکس است و نگاهی که انسان به عکس دارد، اما در میان متن کتاب هیچ عکسی نیست! این موضوع به ظاهر نامعقول است اما عکس‌ها به دور از واژه و جمله، و در پایان کتاب چیده و شماره‌گذاری شده‌اند و در متن، هر جا که لازم می‌شود، به عدد آن عکس اشاره و ارجاع می‌دهد؛ که بروی و ببینی و برگردی به متن. چه که ذات چنین عکس‌هایی‌ست که می‌تواند توجه و تمرکز مخاطب را غرق کند، پس نباید در میان متن باشند. نباید غرق شوید! باید تمرکز زنده بماند تا حرف نویسنده را بشنوید. هنوز حرف دارد!
سوزان سانتاگ از عکاس‌ها و خبرنگارانی که در جنگ‌ها و حوادث تلخ حضور دارند می‌گوید. از روزنامه و تلویزیون و استفادهٔ آن‌ها از دوربین می‌گوید. تاثیر‌گذاری و تاثیرپذیری را در انسان‌ها، در هر جایگاهی که هستند، چه عکاس و خبرنگار، چه ناشر روزنامه و مجله، چه قربانی حوادث، چه مخاطبان این عکس‌ها، بررسی می‌کند. تمام این بررسی‌ها نیز با پس‌زمینه‌ای تعبیرشده به «فطرت اصلاح‌ناپذیر انسانی دربارهٔ میل به خشونت» ارائه می‌شود که در این موضوع با نویسنده هم‌راستا هستم چرا که به اعتقاد من، حقیقتی -هرچند غیر قابل پذیرش- وجود دارد و آن این‌که انسان، فقط یکی از گونه‌های جاندار است و تنها تفاوت واقعی این جاندار با دیگر جانداران در ادعاهایی‌ست که خودش ساخته و خودش باور کرده! پس همان‌گونه که دلفین و کبوتر و آهو نیز خشونت و جنگ دارند، انسان نیز دارد و چیز عجیبی نیست. عجیب این است که تصور کنیم خشونت امری نادر در انسان‌هاست و می‌توان از راه عرضهٔ تصاویر قربانیان خشونت، آن‌ها را از خر شیطان پیاده نموده و سر عقل آورد! خانم سانتاگ برای چنین نظریاتی، عکس‌هایی گلچین کرده که نمایانگر خشونت‌ورزی و یا میل به تماشای خشونت توسط افرادی‌ست که بسیار معمولی و حتی احساساتی هستند! مثلاً این عکس، که یک جوان را نشان می‌دهد که با قساوتی چشمگیر در حال لگدزدن به زنی مُرده یا نیمه‌جان است.
چه چیزی چنین جنونی را توجیه می‌کند؟ کدام آشناییِ قبلی و کدام کینهٔ شخصی منجر به این لگد شده است؟ در این‌جا، جز میلی طبیعی که در حقیقت، دیگر نه‌تنها مانعی در برابر خویش ندیده و بلکه به هر دلیلی، اعم از سیاسی، نژادی، شرعی یا اجتماعی، مجال اظهار یافته است چیز دیگری نمی‌بینیم. میلی که اختراع نشده، بلکه فقط آزاد و هدایت شده است. و پرسش مهم:
«شما از دیدن چنین قساوت‌هایی، در درون خویش چه چیزی احساس می‌کنید؟»
این کتاب، توسط نشر گمان و در مجموعهٔ «تجربه و هنر زندگی» به انتشار رسیده است و حدود صد و بیست صفحهٔ مفید متنی و چهل و هفت عکس سیاه و سفید که در انتهای کتاب پیوست شده، دارد. کتابی نه‌چندان قطور اما بسیار عمیق که برای سرگرمی نیست! این کتاب مخصوص کسانی‌ست که دنبال سردرد می‌گردند! کتابی با ۹۰۰ نسخه که تنها به دست جمعیتی معادل یک صدهزارم کل جمعیت فعلی کشور می‌رسد! حتی اگر سر و ته این جمعیت را نیز به دلیل خردسالی و کهنسالی و بی‌سوادی بزنیم، این تعداد چاپ‌شده از کتاب در برابر سی میلیون نفر نیز فاجعه به حساب می‌آید! این نیز خود، دردی‌ست که جای بررسی دارد. چرا که «تو کز محنت دیگران بی‌غمی، نشاید که نامت نهند آدمی».
بنا به گرایش شخصی خودم به تفکر و تعمق در باب درد و رنج، معرفی دست و پا شکسته‌ای کردم از کتابی که ارزشمند و شایسته دانستم. امید است که به کار خوانندگان این مطلب بیاید.
در پایان دعوت می‌کنم که لطف کرده و گوشه‌چشمی به مطلب قدیمی من، که شاید به موضوع مرتبط باشد بیندازید.
سلام جانان👋🏻🍊
[ دکتر از اتاق عمل خارج شد و گفت: ما تمام تلاشمونو کردیم. الان فقط دعا مونده. دعا کنید ویرگول خوب بشه ]
