
«مزرعهدار» برای من فقط یک پروژه ناتمام نبود؛ یک تجربه عمیق، یک کلاس درس، و نقطهای بود که جهانبینی هنریام را روشنتر کرد. هرچند این نمایش بهدلیل ممیزیهای سختگیرانه آن زمان روی صحنه نرفت، اما مسیر ساخت و آمادهسازیاش آنقدر برایم ارزشمند بود که هنوز هم آن را یکی از مهمترین تجربههای حرفهایام میدانم. در «مزرعهدار» به سراغ پرسشی رفتم که سالها ذهنم را درگیر کرده بود: آیا انسان، در هر جهان و هر زمان، یک ذات ثابت دارد؟ شخصیت «سهراب» برای من نماد همین پرسش بود. او در جهانهای مختلف ظاهر میشود، شرایطش تغییر میکند، اما جوهرهاش همان است. این نمایش تلاشی بود برای نشان دادن این حقیقت که انسان، حتی اگر در چند جهان موازی زندگی کند، چیزی در عمق وجودش تغییر نمیکند. تجربهای مبتنی بر تکنولوژی و مفهوم، در این پروژه تصمیم گرفتم مرز میان تئاتر سنتی و تکنولوژی را بردارم. استفاده از تکنولوژی پینگ بخشی از زبان اجرایی نمایش بود؛ نه برای جلوهگری، بلکه برای ساختن جهانهایی که بتوانند همزمان وجود داشته باشند. گروه مالاتا همیشه تلاش کرده پیشرو باشد، و «مزرعهدار» یکی از جسورانهترین قدمهای ما در این مسیر بود. سالن حافظ قرار بود به یک فضای چندلایه تبدیل شود؛ جایی که مخاطب میان جهانها حرکت کند و هر بار با نسخهای تازه از سهراب روبهرو شود. طراحی صحنه این نمایش برای من یک چالش شیرین بود. باید فضایی میساختم که نهفقط زیبا باشد، بلکه روایت را حمل کند. هر بخش از دکور، بازتاب یکی از جهانهای سهراب بود. در این نمایش، طراحی صحنه فقط یک عنصر بصری نبود؛ بخشی از داستان بود. میخواستم مخاطب در هر لحظه احساس کند که در حال عبور از یک جهان به جهان دیگر است، بدون آنکه ذات شخصیت تغییر کند. سهراب بهعنوان یک ذات واحد، سهراب برای من یک شخصیت معمولی نبود؛ او یک مفهوم بود. میخواستم مخاطب با او نه بهعنوان یک فرد، بلکه بهعنوان یک «جوهره انسانی» مواجه شود. در هر جهان، سهراب با شرایط متفاوتی روبهرو میشود، اما ریشههای رفتاریاش ثابت میماند. این ثبات همان چیزی است که نمایش میخواست به مخاطب منتقل کند: ذات انسان، حتی در تغییر جهانها، پایدار است. هرچند «مزرعهدار» روی صحنه نرفت، اما مسیر ساخت آن برای من و گروه مالاتا یک تجربه مهم بود. این پروژه نشان داد که تئاتر ایران میتواند به سمت جهانسازیهای پیچیده، تکنولوژیهای نو و مفاهیم فلسفی حرکت کند. در زمانی که بسیاری از اجراها به سمت سادگی و تکرار میرفتند، «مزرعهدار» میتوانست یک تغییر جدی ایجاد کند. من بعدها در مصاحبههایم گفتم که این پروژه برایم یک کلاس درس بود؛ و هنوز هم معتقدم که با تغییر شرایط، این نمایش میتواند به صحنه برگردد و اتفاقی تازه در تئاتر ایران رقم بزند. هدف من این بود که مخاطب فقط تماشاگر نباشد؛ وارد یک تجربه فلسفی شود. «مزرعهدار» از مخاطب میخواست که به نسخههای احتمالی خودش در جهانهای دیگر فکر کند و در نهایت با این پرسش روبهرو شود: اگر همه چیز تغییر کند، آیا من همان من باقی میمانم؟ این مواجهه، همان نقطهای بود که نمایش را از یک اثر نمایشی به یک اثر تأثیرگذار تبدیل میکرد. «مزرعهدار» برای من یک پروژه ناتمام نیست؛ یک مسیر است. مسیر شناخت انسان، شناخت جهانهای موازی، و شناخت ظرفیتهای تئاتر. امیدوارم با تغییر شرایط، این نمایش را دوباره روی صحنه ببرم؛ چون باور دارم که «مزرعهدار» میتواند یکی از تجربههای مهم و متفاوت تئاتر ایران باشد.

محمد تات از پروژه نمایشی «مزرعهدار» بهعنوان یکی از مهمترین تجربههای حرفهای خود یاد کرد و گفت این اثر با وجود آمادهسازی برای اجرا، به دلیل ممیزیهای سختگیرانه آن دوره امکان حضور روی صحنه را پیدا نکرد؛ با این حال، او همچنان قصد دارد در صورت فراهم شدن شرایط، این نمایش را به صحنه بازگرداند.
تات درباره شکلگیری این پروژه گفت: «مزرعهدار برای من فقط یک نمایش نبود. این پروژه یک تجربه عمیق و یک کلاس درس بود که نگاه من را نسبت به تئاتر و جهانسازی تغییر داد. برای اجرای آن زمان زیادی صرف طراحی، آمادهسازی و شکل دادن به جهان نمایش کردیم و قرار بود این پروژه روی صحنه برود، اما در نهایت به دلیل شرایط و ممیزیهای آن دوره، امکان اجرا فراهم نشد.»
ایده اصلی «مزرعهدار» بر پایه مفهوم هویت، جهانهای موازی و ثبات ذات انسان شکل گرفته است. شخصیت اصلی نمایش، «سهراب»، در جهانهای مختلف با شرایط متفاوتی روبهرو میشود، اما در هر جهان بخشی از ویژگیهای بنیادین او ثابت باقی میماند.
محمد تات درباره این ایده توضیح داد: «سؤال اصلی من این بود که اگر جهان و شرایط زندگی یک انسان تغییر کند، آیا خود آن انسان هم تغییر میکند؟ سهراب برای من فقط یک شخصیت نبود؛ نماینده یک پرسش درباره ذات انسان بود. او در جهانهای مختلف قرار میگیرد، اما ریشههای رفتاری و جوهره شخصیتش ثابت میماند.»
یکی از ویژگیهای «مزرعهدار»، استفاده از تکنولوژی در ساختار اجرایی نمایش بود. تات در طراحی این پروژه تلاش کرده بود فناوری را نه بهعنوان یک عنصر تزئینی، بلکه بهعنوان بخشی از زبان اجرایی نمایش به کار بگیرد.
او در اینباره گفت: «میخواستم مرز میان تئاتر و تکنولوژی را تا حد امکان از بین ببرم. تکنولوژی در مزرعهدار قرار بود به ساخت جهانهای مختلف کمک کند. مخاطب باید احساس میکرد که از یک جهان وارد جهان دیگری میشود و در هر جهان با نسخهای متفاوت از سهراب روبهرو است.»
به گفته تات، طراحی فضای اجرایی نیز بر همین اساس شکل گرفته بود. قرار بود سالن حافظ به فضایی چندلایه تبدیل شود؛ فضایی که در آن مرز میان جهانهای مختلف نمایش برای مخاطب قابل لمس باشد.
تات درباره طراحی صحنه این نمایش اظهار کرد: «برای من طراحی صحنه فقط ساختن یک دکور نبود. هر بخش از صحنه باید بخشی از داستان را روایت میکرد و بازتاب یکی از جهانهایی بود که سهراب در آن قرار میگرفت. میخواستم مخاطب فقط تغییر دکور نبیند، بلکه تغییر جهان را تجربه کند.»
او همچنین شخصیت سهراب را مهمترین عنصر مفهومی نمایش دانست و افزود: «سهراب یک شخصیت معمولی نبود. او برای من یک مفهوم بود؛ مفهومی درباره انسان و هویت. شرایط میتوانست تغییر کند، اما سؤال این بود که آیا ذات او هم تغییر میکند یا نه.»
تات معتقد است تجربه ساخت «مزرعهدار» نشان داد تئاتر ایران ظرفیت حرکت به سمت روایتهای پیچیدهتر، جهانسازی گستردهتر و استفاده خلاقانه از فناوری را دارد.
او گفت: «مزرعهدار به من نشان داد که میتوان در تئاتر ایران به سراغ ایدههایی رفت که شاید در نگاه اول پیچیده یا دشوار به نظر برسند. برای من مهم بود که مخاطب فقط یک داستان را دنبال نکند، بلکه وارد یک تجربه فکری شود.»
این نمایش قرار بود مخاطب را با پرسشی درباره هویت مواجه کند: اگر جهان، شرایط، زمان و حتی زندگی ما بارها تغییر کند، آیا همچنان همان انسان باقی میمانیم؟
محمد تات در پایان درباره آینده این پروژه گفت: «من مزرعهدار را یک پروژه شکستخورده یا تمامشده نمیدانم. این نمایش برای من همچنان یک مسیر باز است. اگر شرایط فراهم شود، دوست دارم آن را دوباره برای اجرا آماده کنم، چون فکر میکنم ایده آن هنوز ظرفیت این را دارد که با مخاطب امروز ارتباط برقرار کند.»
«مزرعهدار» یکی از پروژههای گروه مالاتا است که در کنار تجربههای این گروه در حوزه جهانسازی، طراحی و روایتهای متفاوت، به دنبال ایجاد پیوند میان تئاتر، تکنولوژی و مفاهیم فلسفی بوده است.
