
این نمایش یکی از جسورانهترین تجربههای من در شکستن خط زمان و ساختن یک جهان جنایی سورئال در کلیسای مالاتا بود؛ جهانی که مخاطب را در سه بعد زمانی رها میکرد تا حقیقت را نه در یک لحظه، بلکه در لایههای پنهان گذشته، حال و آینده کشف کند. در این نمایش تلاش کردم ساختار خطی روایت را کاملاً کنار بگذارم و مخاطب را وارد یک معماری زمانی شکسته کنم؛ معماریای که در آن هر صحنه نه ادامه صحنه قبل، بلکه پاسخی به یک سؤال پنهان در ذهن مخاطب است. کلیسای مالاتا در این اثر فقط یک مکان نیست؛ یک موجود زنده است که حافظه دارد، قضاوت میکند و حقیقت را در سکوت خود پنهان نگه میدارد. این انتخاب کارگردانی باعث شد مخاطب نه فقط بیننده، بلکه کاوشگر یک جنایت باشد؛ جنایتی که در هر زمان معنای تازهای پیدا میکند. در نوشتن و طراحی این اثر، تمرکز من بر ایجاد یک روایت سهلایه بود: حال: جایی که حقیقت در ظاهر کامل است اما درک نمیشود. گذشته: جایی که همه چیز روشن است اما دیده نمیشود. آینده: جایی که پیامدها از راه میرسند اما دیرتر از آنچه باید. این سه زمان در کنار هم، ساختار کلاسیک روایت را میشکنند و به مخاطب اجازه میدهند داستان را نه از زبان شخصیتها، بلکه از زبان زمان بشنود. شخصیتهای نمایش عمداً طوری طراحی شدند که هرکدام در یکی از سه زمان زندگی واقعی دارند و در دو زمان دیگر زندگی ذهنی. این تکنیک باعث شد مخاطب با هر شخصیت سه بار مواجه شود: یکبار در حقیقت، یکبار در حافظه، یکبار در پیشبینی. این چندلایگی شخصیتها، نمایش را از یک اثر جنایی ساده به یک سورئال روانشناختی تبدیل کرد. این نمایش یکی از نخستین تجربههای ایرانی در شکستن ساختار زمان فراید بود و همین موضوع باعث شد توجه بسیاری از هنرمندان و دانشجویان تئاتر را جلب کند. با وجود شرایط سخت پس از کرونا، استقبال مخاطبان نشان داد که تئاتر ایران آماده پذیرش ساختارهای نو، روایتهای غیرخطی و جهانهای مفهومی پیچیده است. این اثر در سال ۱۴۰۰ به یکی از پرفروشترین نمایشهای سال تبدیل شد؛ نه بهخاطر جنایی بودن، بلکه بهخاطر جسارت در فرم و روایت. در لایههای پنهان نمایش، پرسش اصلی این است: اگر حقیقت در سه زمان متفاوت معناهای متفاوتی داشته باشد، پس حقیقت واقعی چیست؟ نمایش تلاش میکند نشان دهد: جنایت همیشه یک لحظه نیست؛ یک مسیر است. انسانها همیشه در یک زمان زندگی نمیکنند؛ در خاطرهها و ترسها هم زندگی میکنند. کلیسا در این نمایش نماد قضاوت نیست؛ نماد سکوتی است که حقیقت را میبلعد. «جز آن دو نفر دیگر هیچکس باقی نماند» برای من فقط یک نمایش نبود؛ یک تجربه آزمایشگاهی بود برای فهمیدن اینکه مخاطب ایرانی چقدر آماده مواجهه با فرمهای پیچیده و زمانهای شکسته است. این اثر ثابت کرد که اگر جهانسازی درست باشد، مخاطب حتی در سختترین شرایط مثل دوران پساکرونا باز هم به سالن میآید تا تجربهای تازه را زندگی کند.
برای من، تئاتر همیشه چیزی فراتر از روایت کردن یک داستان بوده است. تئاتر برای من فرصتی است برای ساختن یک جهان؛ جهانی که مخاطب بتواند برای مدتی در آن زندگی کند، با شخصیتهایش همراه شود، از کنار پرسشهایش عبور کند و شاید حتی پس از پایان نمایش، بخشی از آن جهان را با خود به بیرون از سالن ببرد.
«جز آن دو نفر» نیز از همین نگاه شکل گرفت؛ نمایشی که برای من تجربهای متفاوت در مسیر کاری و هنریام بود و تلاش کردم در آن، مخاطب را با جهانی مواجه کنم که در آن مرز میان واقعیت و خیال، گذشته و آینده و حقیقت و برداشت ما از حقیقت، بهسادگی قابل تشخیص نباشد.
در این نمایش، یکی از مهمترین دغدغههای من، مواجهه با مفهوم زمان بود. تلاش کردم ساختار خطی روایت را کنار بگذارم و مخاطب را در سه بُعد گذشته، حال و آینده قرار دهم؛ سه زاویه متفاوت از یک واقعه که هر کدام بخشی از حقیقت را آشکار میکنند و در عین حال، پرسشهای تازهای به وجود میآورند.
برای من، زمان در «جز آن دو نفر» تنها یک عنصر روایی نبود؛ زمان خودش به بخشی از جهان نمایش تبدیل شد. زمانی که گاهی حرکت میکند، گاهی تکرار میشود و گاهی مخاطب را به نقطهای بازمیگرداند که تصور میکرد پاسخ آن را پیدا کرده است.
«جز آن دو نفر» در فضای تئاتر جنایی–سورئال شکل گرفت؛ تجربهای که تلاش داشت در کنار روایت داستان، مخاطب را درگیر یک تجربه ذهنی و حسی کند. نمیخواستم همه چیز به شکل مستقیم و قطعی به تماشاگر گفته شود. ترجیح میدادم بخشی از مسیر را خود مخاطب طی کند، نشانهها را کنار هم بگذارد و از دل آنچه میبیند و میشنود، به برداشت شخصی خودش برسد.
در این مسیر، طراحی صحنه، نور، موسیقی، فرم، لباس، گریم و بازی بازیگران برای من عناصر جدا از یکدیگر نبودند. همه این بخشها باید در کنار هم یک جهان واحد را میساختند؛ جهانی که بتواند فضای رازآلود و متفاوت نمایش را به مخاطب منتقل کند.
یکی از مهمترین عناصر این جهان، شهر خیالی «مالاتا» و کلیسای مالاتا بود.
مالاتا برای من صرفاً یک شهر خیالی نبود. این شهر، بستری بود برای شکلگیری جهانی که در آن اتفاقات نمایش رخ میدهد؛ جهانی که در آن مرز میان واقعیت و خیال بهتدریج محو میشود و مفاهیمی مانند گناه، رستگاری، حافظه، سرنوشت و انتخاب در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
تمام اتفاقات در کلیسای مالاتا شکل میگیرد؛ مکانی که برای من یکی از مهمترین عناصر نمایشی اثر بود. این کلیسا قرار نبود فقط یک لوکیشن باشد؛ بلکه خودش بخشی از روایت بود، بخشی از رازهایی که مخاطب در طول نمایش با آنها روبهرو میشود.
در «جز آن دو نفر» تلاش کردم مخاطب فقط شاهد یک داستان جنایی نباشد. برای من، مسئله اصلی انسان بود؛ انسان و انتخابهایش. تصمیمهایی که میگیرد، تصمیمهایی که نمیگیرد و گذشتهای که تصور میکند پشت سر گذاشته است، اما شاید هنوز در حال تکرار آن باشد.
این نمایش در سال ۱۴۰۰ و در شرایطی روی صحنه رفت که تئاتر ایران همچنان با پیامدهای همهگیری کرونا مواجه بود. آن روزها برای بسیاری از گروههای نمایشی، ادامه دادن مسیر اجرا و ارتباط دوباره با مخاطب، خودش یک چالش بزرگ بود.
با این حال، همراهی مخاطبان با «جز آن دو نفر» برای من و تمام اعضای گروه اتفاقی ارزشمند و فراموشنشدنی بود. استقبال تماشاگران از نمایش و ارتباطی که با جهان مالاتا برقرار کردند، نشان داد که هنوز میتوان مخاطب را به تجربههایی متفاوت دعوت کرد؛ تجربههایی که شاید پاسخ همه پرسشها را به او ندهند، اما او را با پرسشهای تازهای روبهرو کنند.
امروز که به «جز آن دو نفر» نگاه میکنم، بیش از هر چیز به یک تجربه جمعی فکر میکنم. تئاتر، برای من، همیشه یک هنر گروهی بوده است. آنچه در نهایت روی صحنه دیده میشود، نتیجه تلاش و همراهی مجموعهای از هنرمندان و عوامل است؛ از بازیگران و نویسندگان گرفته تا طراحان، گروه موسیقی، عوامل اجرایی، روابط عمومی و تمام کسانی که شاید نامشان کمتر دیده شود، اما حضورشان برای شکلگیری یک اثر ضروری است.
«جز آن دو نفر» نیز بدون حضور و همراهی تکتک اعضای این گروه نمیتوانست به جهان مالاتا تبدیل شود.
شاید اگر بخواهم امروز در یک جمله درباره این نمایش صحبت کنم، بگویم «جز آن دو نفر» برای من تلاشی بود برای پیدا کردن حقیقت در میان تکههای پراکنده زمان؛ حقیقتی که هر شخصیت آن را از زاویه خودش میبیند و مخاطب نیز در نهایت باید تصمیم بگیرد که به کدام روایت اعتماد کند.
شاید حقیقت همیشه آن چیزی نباشد که در ابتدا میبینیم.
شاید گذشته همیشه پشت سر ما نمانده باشد.
و شاید انتخابهای ما، بیشتر از آنچه تصور میکنیم، آیندهمان را شکل دهند.
به همین دلیل است که مالاتا برای من هنوز زنده است؛ شهری که وجود خارجی ندارد، اما جهانی که در آن ساخته شد، برای همیشه بخشی از خاطرات من از تئاتر خواهد بود.
طراح و کارگردان: محمد تات

نویسندگان: حمیده محمدرضاپور، محمد تات
تهیهکننده: سالار شبان
مدیر پروژه: غزل ذکیپور

مدیران تولید: ندا اسماعیلیان، مجتبی گودرزی


سینا سوری، محمدرضا خلج، مریم حاجمحمدی، ارشیا نجیمی، شاهین آستیانی، راضیه شریفی، رضا شاهی، الهام یوسفخانی، ملیسا عبادی، هامین غفاری، مائده بخشایشی، محمدرضا بنگلک، میثم تات، آوا درویشی، یوسف حیدریراد، آرش سالاروندیان، محمد جادری، مجتبی گودرزی، یگانه آهنی
علیاصغر بلورپارسا، محمدحسن شاهی، محمد نوروزیکیا، خورشید ملکپور، نازنین زهرا جاله، علی عباسی، علیرضا نجفی، محمدمهدی آریاپور، هلیا منتخبی، مهلا بخشایشی، کیمیا وظیفه
سرپرست گروه کارگردانی: یاسمین برزگری
دستیاران کارگردان: محمدرضا بنگلک، سپیده اخوی، فرامرز وحید یوسفنیا
بازیگردان: شادمهر محمدی
مشاور هنری: محمدرضا غریبزاده
منشی صحنه: سپیده اخوی
مدیران صحنه: آرش سالاروندیان، محمد جادری
دستیار صحنه: یگانه آهنی


ساخت تیزر: ارشیا نجیمی
سرپرست گروه موسیقی: همایون قلیجخانی
گروه موسیقی: همایون قلیجخانی، آرش حامد
حامی پروژه: مهدی جهانگیرزاده
طراح لباس: صبا حیدری
تأمین لباس: فروشگاه پریسا تنپوش
طراح صحنه: حمیده محمدرضاپور
طراح نور: واهیق بوداغیاناصل
طراح فرم: سینا سوری
طراحان پوستر: میثم تات، صادق حسینی
طراح تیزر: شهاب محمودی
گریم: مروارید الثابت
دستیاران گریم: فرامرز وحید یوسفنیا، خورشید ملکپور
عکاسان: فاطمه سلمانی، کیمیا زنگنه، اردلان آشناگر
مدیر اجرایی: محمد لهاک
مدیر روابط عمومی و تبلیغات: محمد لهاک
مشاور رسانه: محمد لهاک
دستیار روابط عمومی: نجمه نصیری



