یکی از اشتباهاتی که در طراحی ساختار رشد میبینم، این است که «رشد» را یک قابلیت عمومی و قابل کپی بین کسبوکارها فرض میکنیم.
یک شرکت فینتکی رشد سریعی داشته، پس ساختار تیم رشدش را کپی میکنیم.
یک صرافی روی افزایش کاربران فعال تمرکز کرده، پس همان شاخص را برای یک مدیر دارایی هم میگذاریم.
یک پلتفرم معاملاتی روی تکرار تراکنش بهینه شده، پس تصور میکنیم هر کسبوکار مالی هم باید مشتری را به استفاده بیشتر از محصول هل دهد.
اما مسئله اینجاست:
ابزارهای رشد ممکن است مشترک باشند، اما منطق اقتصادی رشد مشترک نیست.
و اگر منطق اقتصادی یک کسبوکار را درست نفهمیم، ممکن است همان تیم رشد که باید ارزش بسازد، شروع به بهینهسازی شاخصهای اشتباه کند.
برای من، تفاوت میان یک صرافی رمزارز و یک شرکت مدیریت دارایی نمونه روشنی از همین موضوع است.
قبل از هر بحثی درباره جذب مشتری (Acquisition)، نرخ تبدیل (Conversion)، ماندگاری (Retention) یا بازاریابی، یک سوال بنیادی وجود دارد:
در این کسبوکار دقیقا چه چیزی ارزش اقتصادی میسازد؟
در یک صرافی رمزارز، ارزش میتواند از این موارد ساخته شود:
تعداد معاملهگران فعال
حجم معاملات
تعداد تراکنش
دارایی نگهداریشده
فاصله خرید و فروش
کارمزد معامله
استفاده از محصولات جانبی
اما در یک شرکت مدیریت دارایی، موتور اقتصادی متفاوت است.
اینجا معمولا ارزش از این مسیر ساخته میشود:
ورود منابع
ماندگاری منابع
متوسط دارایی تحت مدیریت
نرخ کارمزد مدیریت
ترکیب محصولات
توسعه سهم از کیف پول مشتری
مدت رابطه
همین تفاوت کوچک، تقریبا کل معماری رشد را تغییر میدهد.
فرض کنیم یک صرافی از هر معامله کارمزد دریافت میکند.
در این مدل، هرچه کاربر بیشتر معامله کند، احتمال افزایش درآمد بیشتر میشود.
در نتیجه میتوان رفتارهایی مثل اینها را تقویت کرد:
ورود بیشتر به محصول
تکرار معامله
تنوع دارایی معاملهشده
استفاده از ابزارهای معاملاتی بیشتر
افزایش حجم
در این مدل، یک کاربر با ۵۰۰ میلیون تومان دارایی که در ماه چندین بار معامله میکند، میتواند از نظر درآمدی بسیار ارزشمندتر از کاربری با دو میلیارد تومان دارایی باشد که تقریبا هیچ معاملهای انجام نمیدهد.
یعنی:
دارایی به تنهایی ارزش نیست؛ فعالیت روی دارایی هم مهم است.
حالا همین منطق را روی یک شرکت مدیریت دارایی بگذاریم.
آیا میخواهیم مشتری هر روز وارد اپلیکیشن شود؟
آیا میخواهیم مدام خرید و فروش کند؟
آیا تعداد دفعات تعامل بالا لزوما خوب است؟
نه.
ممکن است یکی از بهترین مشتریان یک شرکت مدیریت دارایی سالی چند بار بیشتر وارد محصول نشود، اما ۲۰ میلیارد تومان دارایی را برای چند سال نگه دارد.
از نگاه محصول دیجیتال شاید او «کمفعال» باشد.
از نگاه اقتصادی، ممکن است یکی از ارزشمندترین مشتریان شرکت باشد.
این تفاوت مهمی است.
در بعضی کسبوکارها:
فعالیت بیشتر = ارزش بیشتر
اما در بعضی مدلهای مدیریت دارایی:
ماندگاری بیشتر = ارزش بیشتر
پس اگر شاخصهای محصول را اشتباه تعریف کنیم، ممکن است تیم را به سمت رفتاری ببریم که هیچ ارتباطی با اقتصاد واقعی شرکت ندارد.
در صرافی، فعالسازی اقتصادی (Economic Activation) معمولا به رفتار معاملاتی نزدیک است.
مثلا:
ثبتنام، احراز هویت، واریز، اولین معامله
اما در مدیریت دارایی میتواند این باشد:
ثبتنام، احراز هویت، انتخاب محصول، ورود منابع، ماندگاری منابع
در ظاهر هر دو قیف دارند.
ولی نقطه خلق ارزش در آنها متفاوت است.
این تفاوت روی طراحی محصول هم اثر میگذارد.
صرافی ممکن است بخواهد فاصله میان واریز تا اولین معامله را کم کند.
مدیر دارایی ممکن است بخواهد فاصله میان ثبتنام تا اولین سرمایهگذاری را کاهش دهد، اما بعد از آن تمرکز اصلیاش روی خروج نکردن پول باشد.
یکی از واژههایی که به نظرم در صنعت بیش از حد یکسان استفاده میشود، ماندگاری (Retention) است.
در صرافی، ماندگاری ممکن است با این سوال سنجیده شود:
آیا کاربر ماه بعد هم معامله کرده است؟
اما در مدیریت دارایی، سوال میتواند این باشد:
آیا پول مشتری هنوز نزد ماست؟
ممکن است مشتری سه ماه وارد اپلیکیشن نشود، اما ۱۰ میلیارد تومان داراییاش همچنان در صندوق باشد.
آیا این مشتری ریزش کرده؟
قطعا نه.
از طرف دیگر ممکن است مشتری هر هفته اپلیکیشن را باز کند، اما ۸۰ درصد دارایی خود را خارج کرده باشد.
از منظر Product Analytics شاید Active باشد.
از منظر اقتصاد کسبوکار، بخشی از رابطه را از دست دادهایم.
برای همین در مدیریت دارایی، من همیشه بین این دو تفاوت میگذارم:
ماندگاری مشتری (Customer Retention)
و
ماندگاری دارایی (Asset Retention)
در صرافی، درآمد میتواند خیلی سریع ساخته شود.
کاربر امروز وارد میشود، امروز معامله میکند و امروز درآمد ایجاد میشود.
در نتیجه تیم رشد میتواند آزمایش اجرا کند و نسبتا سریع نتیجه ببیند.
کمپین اجرا میشود.
کاربر میآید.
تامین حساب میکند.
معامله میکند.
اثر روی Revenue سریعتر قابل مشاهده است.
اما در مدیریت دارایی، اقتصاد معمولا زمانمحورتر است.
فرض کنید یک مشتری امروز یک میلیارد تومان سرمایهگذاری کند.
ارزش اقتصادی او ممکن است طی ماهها و سالها ساخته شود.
اگر یک هفته بعد پول را خارج کند، ارزش کمی ساخته است.
اگر دو سال بماند، اقتصاد رابطه کاملا متفاوت میشود.
پس در مدیریت دارایی باید یک متغیر مهم را وارد معادله کنیم:
زمان
فرض کنیم دو کمپین داریم.
کمپین اول:
۵۰۰ میلیارد تومان پول وارد کرده است.
اما بعد از سه ماه فقط ۱۵۰ میلیارد تومان باقی مانده.
کمپین دوم:
۳۰۰ میلیارد تومان جذب کرده است.
اما بعد از سه ماه ۲۷۰ میلیارد تومان باقی مانده.
اگر KPI فقط «AUM جذبشده» باشد، کمپین اول موفقتر دیده میشود.
اما اگر KPI ما دارایی ماندگار (Retained AUM) باشد، تصویر تغییر میکند.
این دقیقا تفاوت میان Growth Reporting و Growth Economics است.
در یک صرافی، هزینه جذب مشتری (Customer Acquisition Cost - CAC) میتواند نسبت به تعداد کاربران فعال یا معاملهگران جدید سنجیده شود.
اما در مدیریت دارایی، ممکن است خود «مشتری» واحد مناسبی نباشد.
فرض کنید دو کانال هر کدام ۱۰۰ مشتری جذب کردهاند.
کانال اول:
میانگین دارایی هر مشتری ۵۰ میلیون تومان
کانال دوم:
میانگین دارایی هر مشتری ۵۰۰ میلیون تومان
اگر فقط CAC را ببینیم، ممکن است کانال اول برنده باشد.
اما شاید کانال دوم ده برابر دارایی بیشتری ساخته باشد.
در این مدل، شاخصی مثل:
هزینه جذب دارایی (Cost of Asset Acquisition)
یا حتی:
هزینه جذب دارایی ماندگار (Cost per Retained AUM)
میتواند بسیار معنادارتر باشد.
در یک صرافی، محصول معمولا برای اینها بهینه میشود:
سرعت
نقدشوندگی
عمق بازار
اجرای سفارش
ابزار معاملاتی
قیمت
تعداد دارایی قابل معامله
تجربه معامله
اما در مدیریت دارایی، محصول باید چیزهای دیگری را هم حل کند:
اعتماد
فهم محصول
تناسب محصول با مشتری
شفافیت گزارش
سادگی سرمایهگذاری
مدیریت پرتفوی
پایداری رابطه
کاهش رفتار هیجانی
در صرافی ممکن است طراحی محصول بخواهد کاربر را به Action بیشتر برساند.
در مدیریت دارایی گاهی بهترین طراحی، طراحیای است که باعث شود مشتری کمتر تصمیم هیجانی بگیرد.
این تفاوت کوچک نیست.
در بسیاری از صرافیهای دیجیتال، موتور اصلی رشد میتواند Digital Acquisition باشد.
تبلیغات Performance
Referral
Affiliate
SEO
Content
CRM
اما در مدیریت دارایی، Distribution معمولا نقش بزرگتری دارد.
بانک
کارگزاری
مشاور مالی
شبکه فروش
مشتری حقوقی
شرکای تجاری
کانال سازمانی
مشتریان فعلی
ممکن است یک شرکت مدیریت دارایی با بهترین تیم تبلیغات هم نتواند رشد کند، اگر موتور توزیع نداشته باشد.
در اینجا سوال فقط این نیست:
چطور Demand بسازیم؟
سوال مهمتر این است:
چطور پول را به محصول متصل کنیم؟
در صرافی، سهم بازار ممکن است با حجم معامله یا کاربران فعال سنجیده شود.
در مدیریت دارایی، سهم از دارایی تحت مدیریت اهمیت بیشتری دارد.
اما حتی اینجا هم باید دقیقتر شویم.
رشد AUM ممکن است از دو جا بیاید:
۱. افزایش قیمت بازار
۲. ورود پول جدید
اگر بازار ۳۰ درصد رشد کند و AUM شرکت هم ۳۰ درصد بالا برود، شرکت الزاما سهم بیشتری نگرفته است.
در نتیجه مدیر دارایی باید رشد ارگانیک را از اثر بازار جدا کند.
یعنی:
رشد دارایی ≠ رشد کسبوکار
صرافی میتواند بسیاری از آزمایشها را در چند روز یا چند هفته بسنجد.
مثلا:
تغییر onboarding
تغییر fee
کمپین referral
Push Notification
Offer جدید
ممکن است سریع روی رفتار معامله اثر بگذارند.
اما در مدیریت دارایی، برخی تصمیمها نیازمند Cohort طولانیترند.
ممکن است یک کانال امروز ۲۰۰ میلیارد تومان منابع بیاورد، اما کیفیت واقعی آن بعد از ۹۰ یا ۱۸۰ روز مشخص شود.
پس سرعت تصمیمگیری هم باید با مدل اقتصادی هماهنگ باشد.
به نظرم یکی از خطاهای رایج این است که Culture آزمایش سریع فینتک را بدون تغییر به Asset Management منتقل کنیم.
سرعت خوب است.
اما نه وقتی کیفیت تصمیم به زمان نیاز دارد.
اگر بخواهم برای هرکدام یک North Star فرضی تعریف کنم، شاید چیزی شبیه این باشد:
حجم معامله ماندگار کاربران فعال
یا
درآمد خالص به ازای معاملهگر فعال
خالص دارایی جدید ماندگار
یا
دارایی ماندگار × بازده درآمدی
هر دو «Growth» هستند.
اما عملا دو موتور اقتصادی متفاوتاند.
در صرافی، تیم رشد ممکن است به این قابلیتها نزدیکتر باشد:
Performance Marketing
Product Growth
CRM
Referral
Data Analytics
Experimentation
Trading Activation
اما در مدیریت دارایی شاید Growth نیاز بیشتری به این قابلیتها داشته باشد:
Distribution
Relationship Management
Product Strategy
CRM
Segmentation
Wealth Journey
Institutional Sales
Customer Analytics
Retention
Cross-sell
یعنی حتی ساختار تیم رشد هم باید از اقتصاد مدل کسبوکار شروع شود.
نه از Benchmark سازمان دیگر.
من برای هر کسبوکار مالی یک سوال میپرسم:
اگر نتوانیم این رابطه را روشن توضیح دهیم، احتمالا Growth Model هنوز شفاف نیست.
برای صرافی ممکن است جواب این باشد:
معامله بیشتر → کارمزد بیشتر → درآمد بیشتر
اما برای مدیریت دارایی:
پول بیشتر + ماندگاری بیشتر → متوسط AUM بالاتر → درآمد کارمزدی بیشتر
همین دو معادله، دو شرکت را از پایه متفاوت میکنند.
این شاید مهمترین نتیجه باشد.
میتوان ابزارها را کپی کرد.
CRM را.
Analytics را.
Experimentation را.
Referral را.
Automation را.
اما منطق رشد را نمیتوان کپی کرد.
منطق رشد باید از چهار چیز ساخته شود:
واحد ارزش
رفتار اقتصادی مطلوب
مدل درآمد
زمان ساخت ارزش
اگر این چهار مورد را درست بفهمیم، تازه میتوانیم قیف، KPI، تیم، محصول و بودجه رشد را طراحی کنیم.
برای من، Growth یک Discipline مشترک است، اما یک نسخه واحد ندارد.
رشد در صرافی با رشد در مدیر دارایی متفاوت است چون:
در یکی فعالیت بیشتر میتواند درآمد بسازد.
در دیگری ماندگاری بیشتر میتواند ارزش بسازد.
در یکی تراکنش محور است.
در دیگری دارایی و زمان محور.
در یکی Retention میتواند بازگشت به معامله باشد.
در دیگری حفظ پول.
در یکی Performance Marketing میتواند موتور اصلی باشد.
در دیگری Distribution و Trust وزن بیشتری دارند.
و در یکی Revenue میتواند امروز ساخته شود.
در دیگری ممکن است طی چند سال ساخته شود.
به همین دلیل قبل از اینکه از خودمان بپرسیم:
«برای رشد چه کارهایی انجام دهیم؟»
به نظرم باید یک سوال بنیادیتر بپرسیم:
اگر پاسخ این سوال روشن نباشد، احتمالا خیلی سریعتر از چیزی که فکر میکنیم، شروع به رشد دادن عددهای اشتباه میکنیم.
محمد لطیفی