واقعا ما برای چه زندگی میکنیم؟
زندگی آنقدر کوتاه، نامعلوم و زودگذر است که ارزش ندارد با تقلای زیاد خود را به درد سر بیندازیم (آرتور شوپنهاور)
چرا این سوال را از خود نمیپرسیم که ما برای چه و چرا زندگی میکنیم؟! اهمیت این پرسش در چیست؟
ارسطو در بحث جوهر، چهار علت را برای معناداری یک پدیده یا موجود مطرح میکند. به زبان دیگر، برای اینکه یک موجود یا شی معنای استفادهاش کامل شود، باید چهار علت در وجود وی حتمی باشد.
نخست علت فاعلی: بازیچه را کی ساخته است؟ دوم علت مادی: بازیچه از چه ساخته شده است؟ سوم علت صوری: بازیچه چهشکلی است؟ چهارم علت غایی: مقصد و غایت بازیچه چیست و برای چه استفاده میشود؟
اگر انسان را در این نظریه قرار دهیم، و با گذشت از سه علت به هدف غایی او برسیم، پس انسان برای چه زندگی میکند و چرایی وجود او در چیست؟
شاید همه گزارههای مطروحه در قالب این دو دیدگاه کلان، جمع شوند؛ زندگی بخاطر وظیفه و زندگی بخاطر فایده.
در نگاه اول تحلیل میکنیم که انسان زندگی را بر اساس یک وظیفه به پیش میبرد. این وظیفه از نیروی به نام خدا یا طبیعت و یا هم چیزی دیگری تغذیه میشود. یعنی غایت زندگی انسان، چیزی نیست دقیقاً همچون یک ماشینی که طراحِ آن، برای رسیدن به هدف مشخص، آنرا مد نظر گرفته است.
دوم: انسان زندگی میکند تا خوشبخت شود و خودش را مقدم بر هرچیزی دیگر پنداشته و ارضا کند (اگزیستانسیالیسم).
ولی در نهایت هر دو گزاره با پرسشهای روبهرو شده و دست و پنجه نرم میکنند. اگر نیروی ماوراییای انسان را بخاطر وظیفهای آفریده، ماهیت این غایتمندی در چیست؟ پس از اینکه وظیفه انسان تمام شد، چه اثری بر کمیت و کیفیت نیروی آفریننده میگذارد؟ نیروی برتر، شایسته صفت برتری نیست، کما اینکه با این اجرای وظیفه پایندهگی اش را حفظ کند. پس ما انسان ابزاری هستیم.
دوم: اگر انسان به هرترتیبی آفریده شده و قرار باشد که تنها غایت وجودی خودرا مشغولیت در خویشتنپروری کند، این منزلت او را به تناسب یک حیوان دیگر پاین میکشد.
در نتیجه انسان چرا باید شایسته صفت سرور مخلوقات و بزرگ آنها باشد؟!