از آنجایی که یک بعد فلسفه درمان زندگی و حفظ سلامت اندیشهی منوط به آن است، بیشتر فیلسوفان نقش یک رواتکاو و رواندرمانگر را در حقیقت بازی کردهاند. از آموزههای نخستین افلاطون تا مکتب رواقیون و اندیشههای درمانی شوپنهاور، نیچه و اگزیستانسیالیستهای معاصر.
وقتی به فلسفه اگزیستانسیالیسم دقت میکنیم، در میابیم که سازوکارهای دفاعی پیشنهادی این جریان فلسفی هدف کلی و منسجمی بر حفظ اصالت "وجود" در برابر "ماهیت" در زندگی انسان دارد. این یعنی چه؟ یعنی اینکه بودن را مقدم بر شدن بر میشمارد.
روانکاوی اگزیستانسیالیسم برای انسان میگوید اگر میخواهی به زندگی معنای [قابل قبولی] بدهی، به مرگ نیز فکر [معقولی] کن. یعنی سازوکار دفاعی در برابر اضطراب مرگ را با پارادوکس آن یعنی زندگی تنظیم کن تا بیشتر به کیفیت بودن در برابر شدن پی ببری. چگونه؟ اینگونه که لذت زندگی را در پیوند به واقعیت مرگ، متناسب بسنجیم. اگر ما یکسره به زندگی بچسپیم، شدت مواجهه با اضطراب مرگ که خواهناخواه دامنمان را خواهد گرفت، این لذت را باطل کرده و بال آرامش ما را میشکند. بهطور مثال شخصی اگر پیوسته به زندگی سخت دل بسته است و ناگهان با خبری مرگش دچار شود که سرطان آنرا رقم خواهد زد، با آنکه کیفیت زندگی را دیده باشد، طعم تلخ مرگ همه را به خاک سیاه مینشاند.
حالا سازوکار ادیان در این رابطه شباهت نزدیک به اگزیستانسیالیسم پیدا میکند؛ با این تفاوت که دین (و یا به قول سارتر اگزیستانسیالیست مسیحی) با وعده پسا مرگ، مواجهه با آنرا آسان میکند؛ اما اگزیستانسیالیسم (اگزیستانسیالیسم بیخدا)، صرف قبول واقعیت مرگ و رویارویی با آنرا سهولت در پنداشت زندگی بهتر، بر میگزیند.
آموزههای اکثر ادیان بعنوان سازوکار مواجهه با مرگ را همین کمتر اهمیت دادن جریان زندگی و آسانپنداری و پاداش در برابر مرگ شکل میدهد؛ که در روانکاوی اگزیستانسیالیسم این سازوکار همان درمان اگزیستانسیال فردی است.
البته این نکته را یادآور شویم، که این توضیح به معنای توجیهی دین در برابر فلسفه نبوده؛ بلکه یه راهکار نسبتا سهلتر در مواجهه با مرگ برای افرادی است که سعی میکنند به هر طریق و ابزار ممکن آرامش خود را تامین کنند.