فیلم “There Will Be Blood” ساخته‌ی پلگرسون، تنها یک درام تاریخی درباره‌ی استخراج نفت نیست؛ بلکه یک مطالعه‌ی روان‌شناختی و متافیزیکی در مورد ماهیتِ جاه‌طلبی انسانی است. این فیلم، روایتگر سقوط یک روح است که در مسیر رسیدن به قدرت، هر آنچه را که انسانیت، پیوند و معنویت است، قربانی می‌کند. پلگرسون با استفاده از قاب‌بندی‌های عظیم و صدایی که گویی از دل زمین برمی‌خیزد، تجربه‌ای را خلق می‌کند که در آن مرز میان مادیات و معنویت به شکلی خونین محو می‌شود.
شخصیت دانیل پلین‌وود (با بازی درخشان دنیل دی-لوئیس) فراتر از یک کارآفرین است؛ او یک «ابرانسانِ» خودساخته است که از بقا در دل سختی‌های قرن نوزدهم بیرون آمده. پلین‌وود نمادِ “اراده‌ی محض” است؛ اراده‌ای که اگرچه او را به ثروت می‌رساند، اما او را از هرگونه ارتباط انسانی تهی می‌کند. او نه تنها با رقبا، بلکه با خودِ انسانیت در جنگ است. در نگاه او، دیگر انسانی وجود ندارد، تنها ابزارها و موانع وجود دارند. این انزوا، او را به موجودی تبدیل می‌کند که تنها در برابر زمین و نفت، احساس قدرت می‌کند.
یکی از پیچیده‌ترین و منحصر به فردترین جنبه‌های این فیلم، تقابل میان «نفت» (به عنوان نماد مادی‌گرایی افراطی) و «مذهب» (به عنوان نماد قدرت معنوی/اجتماعی) است. تقابل میان دانیل پلین‌وود و پدر الی (Eli Sunday) صرفاً یک دعوای شخصی نیست، بلکه برخورد دو ایدئولوژی است که هر دو می‌خواهند بر روح و جسم انسان سلطه داشته باشند.
در حالی که دانیل می‌خواهد با استخراج نفت، زمین را تسخیر کند، الی سعی دارد با استفاده از ایمان، جامعه را مهار کند. نکته‌ی ظریف اینجاست که هر دو شخصیت، از ابزارِ قدرتِ خود (نفت و دین) برای رسیدن به غرور شخصی استفاده می‌کنند. در واقع، در این فیلم، دین نیز به همان اندازه «تجاری» و «مادی» است که نفت.
از نظر فنی، فیلم از یک سبک بصری خیره‌کننده بهره می‌برد. استفاده از نورپردازی کنتراست بالا (Chiaroscuro) که یادآور نقاشی‌های رامبراند است، به شخصیت‌ها عمق و سایه‌هایی تاریک می‌بخشد که با وضعیت روحی آن‌ها همخوانی دارد.
علاوه بر این، طراحی صدا در این اثر، نقشی فراتر از یک پس‌زمینه دارد. صدای حفاری، برخورد فلز با سنگ و سکوت‌های سنگین، گویی زبانِ خودِ زمین است. زمین در این فیلم یک موجود زنده و خشن است که خون و نفت را از دل خود بیرون می‌ریزد تا از بی‌رحمیِ انسان‌ها انتقام بگیرد. این فیلم به ما می‌گوید که زمین، حاملِ گناهان ماست.
عنوان فیلم به شکلی استعاری انتخاب شده است. «خفت» می‌تواند هم به معنای خونِ انسان‌هایی باشد که در مسیر پیشرفت قربانی شده‌اند و هم به معنای آن ماده‌ی سیاه و غلیظی (نفت) که از دل زمین بیرون می‌آید. نفت در این فیلم، همان خونی است که در رگ‌های اقتصاد و قدرت جاری است. پلین‌وود با بیرون کشیدن نفت، در واقع در حال مکیدن خونِ زمین است. این فرآیند، استخراج نیست، بلکه یک نوع «پارازیتیسم» یا انگل‌وارگی است که در نهایت به نابودی میزبان و میزبان (یعنی خودِ دانیل) منجر می‌شود.
سکانس پایانی فیلم، یکی از بحث‌برانگیزترین و تکان‌دهنده‌ترین پایان‌بندی‌های تاریخ سینماست. وقتی دانیل پلین‌وود در عمارت مجلل و خالی خود تنها می‌ماند، به اوجِ تنهاییِ وجودی خود می‌رسد. جمله معروف “I’m finished!” (من تمام شده‌ام/کارم تمام است) دوپهلو است؛ هم به معنای رسیدن به هدف نهایی و هم به معنای ویرانیِ کاملِ روح. او به آنچه می‌خواست رسید، اما در این میان، هر آنچه که می‌توانست “زندگی” باشد را از دست داد. او برنده شد، اما در یک دنیای ویران‌شده و خالی از معنا.
برای درک بهتر عمق داستان، نباید از ریشه‌ی ادبی فیلم غافل شد. فیلم بر اساس رمان Oil! نوشته‌ی «آپتون سینکلر» ساخته شده است، اما پلگرسون با هوشمندی، از ساختار روایی رمان فاصله گرفته تا چیزی فراتر از یک بیانیه‌ی اجتماعی بسازد. در حالی که رمان بیشتر بر انتقاد از استثمار سرمایه‌داری تمرکز داشت، فیلم به سمت یک «تراژدی کلاسیک» حرکت می‌کند. پلین‌وود شباهت عجیبی به شخصیت‌های تراژدی‌های یونانی دارد؛ قهرمانی که به دلیل “هیبیس” (Hubris) یا همان غرور بیش از حد، توسط تقدیر مجازات می‌شود. او مردی است که می‌خواهد خود را خدایی در سطح طبیعت قرار دهد، اما در نهایت، طبیعت و غریزه انسانی‌اش او را به زمین بازمی‌گرداند.
اگر به ریشه‌های شخصیتی دانیل پلین‌وود دقت کنیم، متوجه می‌شویم که رفتار او نیست، بلکه “واکنش” او به تروماهای کودکی است. او از همان ابتدا با طعمِ سختی و تنهایی بزرگ شده است. برای او، جمع‌آوری ثروت و نفت، فرآیندی نیست که برای راحتی انجام شود، بلکه مکانیزمی برای “ایمن شدن” در برابر دنیایی است که او را رها کرده است. او با ساختن یک امپراتوری، در واقع در حال ساختن یک حصار دور خود است تا دیگر هیچ‌کس نتواند به او آسیب بزند. اما پارادوکسِ تلخ اینجاست: هرچه حصار او (ثروت و قدرت) بلندتر می‌شود، انزوای او در درون آن بیشتر و مرگبارتر می‌شود.
در فیلم، مکان‌ها صرفاً پس‌زمینه نیستند، بلکه شخصیت‌هایی فعال‌اند. بیابان‌های بی‌پایان و خشک کالیفرنیا، نمادی از خلأ روحی شخصیت‌هاست. فضای باز و بی‌کران در تضاد با فضای بسته و خفقان‌آورِ داخل خانه‌ها و کلیساها قرار دارد. این تضاد، نشان‌دهنده تقابل میان “امر وحشی و بی‌قانون” (طبیعت/نفت) و “امر سازمان‌یافته و محدودکننده” (مذهب/قانون) است. زمین در این فیلم، هم رحم‌کننده است (با فراهم کردن منابع) و هم بی‌رحم (با بلعیدن آدم‌ها)، و این همان ویژگیِ خدایانی است که پلین‌وود سعی در تقلید از آن‌ها دارد.
در بسیاری از فیلم‌های تاریخی، موسیقی نقش «تسکین‌دهنده» یا «ایجاد فضای حماسی و کلاسیک» را ایفا می‌کند، اما در “There Will Be Blood”، موسیقی جانی گرین‌وود دقیقاً عکس این عمل می‌کند. موسیقی این فیلم، به جای آنکه به مخاطب آرامش دهد، او را در وضعیتی از اضطراب، ناآرامی و پیش‌آگاهی از فاجعه قرار می‌دهد.
گرین‌وود به جای استفاده از ملودی‌های خوش‌آهنگ و همگرا، از ساختارهای «ناهمگرا» یا همان Dissonance استفاده کرده است. نت‌هایی که با هم در تضاد هستند و به درستی با هم ترکیب نمی‌شوند، بازتاب‌دهنده روحِ پاره‌پاره و آشفته‌ی دانیل پلین‌وود هستند. این ناهنجاری‌های صوتی، به مخاطب القا می‌کنند که در این داستان، هیچ چیز در جای درست خود قرار ندارد و همه‌چیز در آستانه‌ی فروپاشی است.
استفاده‌ی گسترده از سازهای زهی (Strings) در این موسیقی، به جای ایجاد حس رمانتیک، حسی از «خراشیدگی» و «تنش» ایجاد می‌کند. آرشه‌های تند و لرزانِ ویولن‌ها، گویی صدای خراشیدنِ آهن بر روی سنگ یا صدای ناله‌ی زمین در هنگام استخراج نفت است. موسیقی، در واقع صدایِ درونیِ همان زمینِ خشن است که پلین‌وود در حال زیر و رو کردن آن است. ضرب‌آهنگ‌های نامنظم موسیقی، نبضِ تپنده و وحشیِ طبیعت را بازسازی می‌کند که با تپشِ قلبِ مضطرب شخصیت‌ها در هم می‌آمیزد.
موسیقی در این فیلم، فراتر از یک همراه، خود به یک شخصیت پنهان تبدیل شده است. در سکوت‌های طولانی فیلم، وقتی کلمات توان بازگو کردنِ عظمت یا وحشتِ صحنه را ندارند، موسیقی وارد می‌شود تا آنچه را که ناگفته باقی مانده، فریاد بزند. موسیقی گرین‌وود، میانه‌ی راه میان «موسیقی کلاسیک» و «موسیقی تجربی مدرن» است؛ درست مانند شخصیت پلین‌وود که میان «انسانِ متمدن» و «حیوانِ شکارچی» معلق مانده است. این موسیقی، پیونددهنده‌ی میانِ صحنه‌های بصری خیره‌کننده و خلأ درونیِ شخصیت‌هاست.
در نهایت، “There Will Be Blood” فیلمی است که با تمام شدن آن، لکه‌ی سیاه نفت و صدای سنگین حفاری همچنان در ذهن مخاطب باقی می‌ماند. پلگرسون با این اثر، نشان داد که سینما می‌تواند ابزاری برای کالبدشکافیِ تاریک‌ترین گوشه‌های روح بشر باشد. این فیلم یادآوری می‌کند که پیشرفت‌های تکنولوژیک و اقتصادی، اگر بدونِ لنگرگاهی از اخلاق و پیوند انسانی همراه نباشند، تنها به ساختنِ ویرانه‌هایی باشکوه منجر خواهند شد که در آن‌ها، انسان تنها پادشاهِ خلاء خود است.
“There Will Be Blood” هشدارنامه‌ای است در مورد فرجامِ جاه‌طلبی‌هایی که هیچ مرزی نمی‌شناسند. فیلم به ما نشان می‌دهد که وقتی انسان، مادیات را با معنویت و روابط انسانی جایگزین می‌کند، به یک هیولای قدرتمند اما بی‌روح تبدیل می‌شود. این اثر، نه تنها یک شاهکار سینمایی، بلکه یک تامل فلسفی در مورد این پرسش است: آیا رسیدن به اوجِ قدرت، به قیمتِ از دست دادنِ انسانیت، ارزش دارد؟ پاسخ فیلم، در میان لکه‌های سیاه نفت و خون، به شکلی تلخ و قطعی، “خیر” است.
امیدوارم لذت برده باشید...
