نام اوستایی این گیاه مقدس «هَئومَه» و کاربرد معمول آن در فارسی «هوم» است. همتای هند باستانی آن در متون ودایی «سومه» یا «سوما» نام دارد و همانند هوم، به نوع گیاه، عصاره و نیرویی قدسی آن اشاره شده است. نزدیکی زبان و آیین، نشان از میراث کهن و مشترک هند و ایرانی دارد. هوم دارای نام های متعددی بوده؛ که تعدادی از آنها عبارتند از : هوم، هومه، سومه، ریش بز، اُرمک، ارفدره و افدرا Ephedra .
همگرایی شواهد باستانشناسی و متون آیینی، اعتبار نهاییِ مجموعهی آیینیِ هوم را فراهم میآورد. توصیفات متنی موجود در اوستا — بهویژه در مورد آمادهسازی، سرودخوانی و ویژگیهای متافیزیکی گیاه — همچون یک نقشهی زبانی عمل میکنند؛ که تفسیر بقایای مادی را هدایت میکند. در حالی که باستانشناسی «پیکرهی» آیین را فراهم میآورد (ظروف، بقایای گیاهی، ابزارها)، متون اوستایی «روح» آن را میبخشند (سرودها، دعاها و اهمیت کیهانی). این سنتزِ میانرشتهای، یک پیوستگی عمیق را آشکار میسازد: عمل فیزیکیِ کوبیدن گیاه و ریختن عصارهی آن، آنگونه که در سنگنگارهها به تصویر کشیده شده و توسط یافتههای سفالی تأیید شده است؛ در واقع تجسمِ آیینیِ همان دستورالعملهای عبادی استِ که در سنتهای مقدسِ شفاهی و مکتوب حفظ شدهاند.
خیلی دردناک است؛ که در ایران و حتی در دانشگاه های ایران ناشناخته است و حتی در بعضی جاها، طرح آن را بر روی سفال انیمیشن، درخت نخل تفسیر کرده اند؟!
در پایان از دوست عزیزم، جناب محمد موسوی که زحمت های فیلم برداری و تدوین را داشته؛ سپاس فراوان دارم.
با احترام- محمد ناصری فرد
شهریور ۱۴۰۵

