
از جایی به بعد، داشتن چند میلیون دلار اضافی چیز جدیدی برای شما به ارمغان نمیآورد. اینجاست که انگیزههای دیگری جایگزین میشوند.
با افزایش تعداد میلیونرها و میلیاردرها در جهان، افراد بیشتری به ثروتی دست یافتهاند که حتی با صرف هزینه برای لوکسترین کالاها نیز نمیتوانند آن را بهطور منطقی تمام کنند. اما وقتی میزان ثروت به حد مشخصی میرسد، داشتن چند میلیون دلار بیشتر قرار نیست زندگی آنها را بهطور ناگهانی دگرگون کند. پس چه چیزی این افراد را، پس از رسیدن به این مرحله، وادار به تلاش بیشتر برای کسب ثروت بیشتر میکند؟
بعد از صحبت با چند نفر که زمان زیادی را در کنار افراد بسیار ثروتمند گذراندهاند یا در حال تحقیق در مورد آنها بودهاند، توضیحات جالبی پیدا کردم. مایکل نورتون، استاد دانشکده کسبوکار هاروارد که ارتباط بین خوشبختی و ثروت را مطالعه کرده است، مدل خاص و زیبایی برای درک این الگوی رفتاری داشت.
نورتون میگوید تحقیقات اغلب به دو سؤال اصلی اشاره میکنند که افراد هنگام بررسی رضایت از جنبههای مختلف زندگی از خود میپرسند: «آیا نسبت به گذشته خود پیشرفت کردهام؟» و «آیا نسبت به دیگران عملکرد بهتری داشتهام؟» این موضوع نه تنها درباره ثروت، بلکه درباره جذابیت، قد و بسیاری چیزهای دیگری که مردم درباره آنها نگرانند، صدق میکند.
نورتون میگوید: «اما مشکل اینجاست که بسیاری از چیزهایی که واقعاً در زندگی اهمیت دارند، اندازهگیریشان سخت است. مثلاً اگر بخواهید پدر یا مادر خوبی باشید، کمی دشوار است بدانید که آیا اکنون نسبت به یک سال پیش والدین بهتری هستید یا نه، و همچنین سخت است بفهمید که آیا والدین بهتری نسبت به همسایههایتان هستید.»

به همین دلیل، مردم به معیارهایی برای مقایسه روی میآورند که قابل اندازهگیری باشند. نورتون میگوید: «پول یکی از بهترین گزینههاست. اگر بخواهم بدانم که آیا وضعیتم بهتر از گذشته است، سادهترین پرسش این است:
«آیا درآمدم بیشتر شده؟ یا آیا خانهام بزرگتر شده؟ یا آیا نسبت به قبل خانههای بیشتری دارم؟»
این غریزه برای اندازهگیری و مقایسه حتی زمانی که افراد به مقدار زیادی ثروت دست پیدا میکنند، از بین نمیرود. نورتون میگوید: «مشکل اینجاست که پرسش «آیا وضعیتم بهتر شده؟» فقط افراد را به یک سمت سوق میدهد، و آن هم به سمت در اوردن پول بیشتر است.» اگر خانوادهای مثلاً ۵۰میلیون دلار ثروت جمع کند و به محلهای نقل مکان کند که همه در آنجا همین مقدار (یا بیشتر) پول دارند، در مقایسه با زمانی که معیار مقایسهشان با افرادی بود که دهها میلیون دلار کمتر از آنها داشتند، احساس میکند کمتر از قبل ثروتمند است. به همین دلیل است که اهداف و معیارهای ثروت و رضایت دائماً تغییر میکنند و دستنیافتنیتر میشوند.
تحقیقات نورتون که این پدیده را نشان میدهد، تا حدی ناامیدکننده است. او و همکارانش در مقالهای که اوایل امسال منتشر کردند، از بیش از ۲,۰۰۰ نفر که حداقل یک میلیون دلار دارایی خالص داشتند (از جمله بسیاری که ثروتشان بهمراتب بیشتر از این حد بود) پرسیدند که روی مقیاس ۱ تا ۱۰ چقدر خوشحال هستند و سپس چقدر پول بیشتر نیاز دارند تا به عدد ۱۰برسند. نورتون عنوان کرد: «در تمام سطوح درآمدی و ثروت، تقریباً همه میگویند که برای رسیدن به خوشبختی کامل به دو یا سه برابر چیزی که دارند نیاز دارند.»
اما نورتون این افراد ثروتمند را از کجا پیدا کرد؟ برای این مطالعه خاص، یک بانک سرمایهگذاری او را با برخی از مشتریان ثروتمند خود مرتبط کرد. اما نورتون همچنین به من گفت که قبلاً با گروهی از میلیونرهای هلندی همکاری کرده بود که مایل بودند به سوالات پژوهشگران پاسخ دهند و در این فرآیند کمی ثروتمندتر شوند: برای یک مطالعه، نورتون و همکارش به هر شرکتکننده حدود ۴۶ یورو برای تکمیل هر پرسشنامه پرداخت کردند. او میگوید: «برای اجرای یک نظرسنجی از افراد عادی، معمولاً یک دلار کافی است.»
جفری وینترز، استاد علوم سیاسی در دانشگاه نورثوسترن و نویسنده کتاب «الیگارشی»، میگوید که علاوه بر مقایسههای اجتماعی، افراد بسیار ثروتمند اغلب با هیجانی که از چند برابر کردن ثروتشان از طریق سرمایهگذاری، خرید کسبوکارها و فعالیتهای مشابه به دست میآورند، انگیزه پیدا میکنند تا پول بیشتری به دست آورند. او میگوید: «برای ما که از حقوق ثابت استفاده میکنیم و هزینههایی مثل وام مسکن، بیمه درمانی، غذا یا شهریه فرزندانمان را میپردازیم، پول درآوردن با تأمین این مخارج گره خورده است.» در حالی که بسیاری از افراد فوقثروتمند «از پول خود برای کسب پول بیشتر استفاده میکنند» و این فرایند هیجانانگیز و تقویتکننده جایگاه اجتماعی است.

این دو نوع استفاده از پول یعنی بهعنوان ابزاری برای تأمین هزینهها یا برای بیشتر کردن ثروت، هرکدام از جایی به بعد داشتن پول بیشتر برای فرد بیمعنی خواهد بود. وینترز میگوید: «فرض کنید میخواستید یک کشتی تفریحی عظیم به همراه شش عمارت در شش مکان مختلف در جهان داشته باشید. احتمالاً میتوانید همه اینها را با چند صد میلیون دلار بهراحتی تأمین کنید.» اما اگر هدف، ادامه افزایش ثروت باشد، در این صورت «هیچ عددی وجود ندارد که بتوان گفت کافی است.» او اضافه میکند: «هر میلیاردری که با او صحبت کردهام و من تعداد زیادی از آنها را دیدهام، بهشدت از هر مقداری که به ثروتش افزوده میشود، هیجانزده است.»
یکی دیگر از متخصصانی که من با او مشورت کردم، بروک هارینگتون، استاد دانشگاه کسبوکار کپنهاگ است که در مورد رویکردهای مالی و سرمایهگذاری افراد فوقثروتمند مطالعه و نوشته است. او میگوید که سؤال بسیاری از ثروتمندان در مورد پولشان این نیست که «آیا به اندازه کافی پول دارم تا این چیز گرانقیمت را بخرم؟» بلکه این است که «آیا به اندازه کافی پول دارم تا از افرادی که خودم را با آنها مقایسه میکنم، بیشتر یا همتراز باشم؟»
او در ایمیلی که برای من ارسال کرد، نوشت: «حس «رفاه» به این معنا نیست که به یک رویای کودکی برای خرید یک قایق بادبانی یا چیزی شبیه به آن برسید؛ احساس ثروتمند بودن بیشتر به مقایسه با دیگران در گروه مرجع شما مربوط است. بنابراین سوال این نیست که افراد چه میخواهند بخرند، بلکه این است که چه چیزی را احساس میکنند باید بخرند تا جایگاه اجتماعی خود را حفظ کنند.»
گری شتینگارت، رماننویس، تجربه مستقیم از نحوه تفکر افراد ثروتمند درباره ثروتشان دارد. قهرمان رمان اخیر او، «دریاچه موفقیت»، که چند ماه پیش منتشر شد، یک سرمایهگذار نیویورکی است. در جریان تحقیق برای نوشتن این کتاب، شتینگارت با بیش از دوازده نفر از افراد بسیار ثروتمند، عمدتاً مرد، که در زمینه مدیریت ریسک مالی و سرمایهگذاریهای پیچیده (صندوقهای هج فاند) فعالیت میکنند، روابط دوستانهای برقرار کرده است. این افراد معمولاً میگویند که از پرواز با هواپیماهای تجاری معمولی حساسیت دارند و برای مدیریت ثروت زیاد خانوادهشان، مدیران مالی استخدام میکنند. در مصاحبه او به من گفت: «آنها به جایی رسیدهاند که تمام پولی که واقعاً برای هر چیزی نیاز دارند، را در اختیار دارند، و چیزهایی که میتوانند بخرند، نسبت به آنچه که دارند، آنقدر گران نیستند. مثلاً تسلا گالوینگ، جدیدترین مدل تسلا، نمیدانم چقدر قیمت دارد، اما اگر صد میلیون دلار داشته باشید، آنقدرها هم گران نیست.»

یکی از چیزهایی که شتینگارت پس از گذراندن زمان با این گروه متوجه شد، رقابتطلب بودن آنها بود. او میگوید: «آنها تمام روز با یکدیگر در سیستمهای اطلاعات مالی پیشرفته بلومبرگ رقابت میکردند و سپس در پایان روز، سر میز پوکر با هم رقابت میکردند.» این روحیه رقابت و برتریجویی حتی در کمکهای مالیشان به خیریهها نیز دیده میشد. شتاینگارت حدس میزند که در زیر این رقابت، نیازی نهفته باشد به اینکه خود را باهوشتر و توانمندتر از همتایانشان نشان دهند: مدیران صندوقهای سرمایهگذاری میتوانند گاهی از طریق یک یا دو شرطبندی که بیشتر به شانس بستگی دارد تا هوش و مهارت، ثروتمند شوند، که این ممکن است باعث شود احساس کنند که باهوش بودنشان زیر سوال برود، حتی اگر پولشان گواهی بر موفقیت حرفهایشان باشد.
شتینگارت همچنین شاهد بود که مدیران صندوقهای سرمایهگذاری همان مقایسههای اجتماعیای را انجام میدهند که نورتون و هارینگتون به آن اشاره کرده بودند. آنها پول را مانند یک «جدول امتیاز» میدیدند. او به یاد میآورد که یکی از آنها چیزی در این مضمون گفته است: «ما فهرست پرفروشها یا جوایز کتاب نداریم. چیزی که داریم، عددی است که در پایان روز روی کاغذ میماند.»
این تجربه برای شتینگارت حس خوبی به جا نگذاشت. این افراد، کسانی بودند که میتوانستند هر چیزی را که در زندگی بخواهند بخرند و ثروتشان مورد حسرت بسیاری بود، اما حتی آنها هم راضی نبودند، دقیقاً همانطور که پژوهشگران حوزه شادی و ثروت پیشبینی میکردند. شتاینگارت در نهایت گفت: «در پایان، فقط خوشحال بودم که این تحقیقات تمام شد، چون واقعاً افسردهکننده بود.»
مقاله ای از جو پینسکر