· لاغر اندام
· رنگ چهره و سفیدی چشم آنان به زردی می زند.
· پوستی گرم و خشک دارند.
· گرمایی هستند.
· بهترین فصل برای ایشان زمستان است.
· کم خواب هستند.
· تمایل به خوردن ترشی ها مثل لواشک و سرکه و همچنین خوراکی های سرد مثل خیار و کاهو دارند و به خوردن خوراکی های شیرین و ادویه جات کمتر تمایل نشان می دهند.
· زود عصبانی شده و زود هم آرام می شوند.
· افرادی پرجنب و جوش و پرانرژی، باهوش و پرحرف هستند.

· درشت اندام
· دارای پوستی سرخ و سفید و موهای پرپشت
· نبض پر و قوی
· خواب خوبی دارند گرچه تحمل بی خوابی هم برایشان راحت است.
· این افراد نه تحمل گرمای زیاد را دارند و نه تحمل سرمای زیاد ولی در کل تحمل سرما برایشان راحت تر است.
· علاقه به شیرینی و ترشی دارند و تقریبا همه نوع غذا می خورند.
· پوست بدن ایشان گرم و مرطوب است.
· انسان هایی شجاع و جسور.
· معمولا پیشرو و رهبر گروه می باشند.
· به طور معمول انسان های آرامی هستند ولی سعی کنید از ظرفیت آن ها سوء استفاده نکنید.
· افراد خوش مشرب و خونگرمی هستند.
· روابط عمومی خوبی دارند و علاقمند به شعر، موسیقی و ... نیز می باشند.
· این افراد چاق و پرچربی هستند.
· پوست سفید و موهای کم پشت دارند.
· تشنه نمی شوند و دهان مرطوبی دارند.
· خواب زیادی دارند.
· تمایل به مصرف گرمی ها مثل شیرینی و ادویه دارند.
· تمایل به خوردن سردی ها از جمله ترشی از خود نشان نمی دهند.
· فصل زمستان، فصل بدی برایشان است ولی تابستان فصل مطلوب آنهاست.
· این افراد کم انرژی و کند هستند.
· معمولا صبور و آرام هستند و کمتر عصبانی می شوند.
· معمولا در کارهایی که نیاز به صبر و حوصله زیاد دارد موفق تر هستند.
· از فعالیت های بدنی زیاد و سریع معمولا اجتناب می کنند.
· این افراد اندامی لاغر دارند.
· کم خواب بوده و بینی خشکی دارند.
· به شیرینی و گرمی ها نسبت به سردی ها تمایل بیشتری نشان می دهند.
· بیشتر تمایل به هوای گرم دارند و در فصل بهار راحت ترند.
· فصل پاییز برای ایشان فصل نامطلوبی است.
· این افراد دقیق، منظم، دوراندیش و محاسبه گر هستند.
· بسیاری از فلاسفه و دانشمندان در این دسته مزاجی قرار دارند.
آنچه تاکنون راجع به آن صحبت شد عبارت است از مزاج سرشتی یعنی مزاجی که از طریق ارث از پدر و مادر به فرد منتقل می شود. هر فرد وقتی متولد می شود دارای یک مزاج سرشتی است و همین مزاج برای او یک حالت طبیعی است بنابراین اگر کسی مزاج گرم و خشک، گرم و تر، سرد و خشک و سرد و تر دارد به این معنی نیست که دچار بیماری ناشی از صفرا، دم، سودا، یا بلغم است. آن چیزی که باعث بیماری است غلبه خلط دم، صفرا، سودا یا بلغم است.

· هر سنی برای خود، مزاجی دارد.
· از تولد تا 30 سال سن گرمی و تری، از 30 تا 35 سال سن گرمی و خشکی، از 35 تا 60 سال سن سردی و خشکی و بعد از 60 سال سن سردی و تری است.
تقسیم بندی فوق به این معناست که کودک در سن رشد گرم و مرطوب است، زیرا گرمی و رطوبت برای رشد لازم است. به تدریج که کودک رشد می کند این رطوبت غریزی مصرف شده، گرمی و خشکی در سن جوانی غلبه می کند. این سن، سن هیجان، شور، نشاط، انرژی، فعالیت، کار و تلاش است و اتفاقات مهم زندگی مثل تحصیلات عالی، ازدواج، انتخاب شغل و ... در این دوره و با شور جوانی به سرانجام می رسد.
با افزایش سن، حرارت غریزی تحلیل رفته و بدن سردتر می شود و سردی و خشکی بر بدن غلبه می یابد. این سن، زمان تکامل عقل و تدبیر است. انسان دوراندیش و عاقبت نگر و محتاط تر می شود. بعد از 60 سالگی رطوبت خارجی غالب شده و بدن سردتر می شود. انسان مرتب چرت می زند و سست و بی حال می گردد. این سردی و تری آن قدر زیاد می شود تا شمع وجود را خاموش نماید و مرگ به سراغ انسان بیاید و این همان مرگ طبیعی است.
هر فصلی مزاج مخصوص به خود را دارد. بهار گرم و تر، تابستان گرم و خشک، پاییز سرد و خشک، زمستان سرد و تر می باشد.
همانطور که می بینید ترتیب فصول سال هم مانند عمر انسان است. از گرمی و تری شروع و با سردی و تری خاتمه می یابد.

علاوه بر مزاج کلی که بر بدن حاکم است، هر عضوی نیز مزاج مخصوص به خود دارد مثلا اعضای گوشتی مثل عضلات و قلب، گرم و تر هستند. اندام های دارای چربی مثل چربی های زیرپوستی و مغز، سرد و تر هستند. استخوان و مو، سرد و خشک هستند.
جنس مذکر نسبت به جنس مونث گرم تر است.
مکان ها نیز دارای مزاج خاصی هستند. مناطق کویری گرم و خشک و مناطق کوهستانی سرد و خشک هستند. مناطق نزدیک به دریا که هوای شرجی و رطوبت بالا دارند تر می باشند ولی گرمی و سردی آنان بسته به نوع بادهایی که به آن می وزد و موقعیت کوه های اطراف آن متفاوت است.
فردی که بدو تولد چاق بوده و در حالت سلامت گرم و تر باشد، انتظار داریم هرچه به سن جوانی نزدیک تر می شود لاغرتر شود چون رطوبت در این سن کمتر شده و حرارت خود را نشان می دهد. حال اگر این فرد در سن 30 سالگی چاق تر شود خارج از انتظار طبیعی بوده یعنی رطوبت عارضی (مرضی) غلبه کرده است مثلا به علت مصرف کورتون، جراحی و ... دچار سوء مزاج عارضی تر و چاقی شده است.
جهت آشنایی با اخلاط می توانید مقاله علائم اخلاط چهارگانه و جهت آشنایی با دستورات تغذیه ای هر مزاج می توانید مقاله پاکسازی اخلاط بدن را مطالعه کنید.
برگرفته از کتاب تغذیه در طب ایرانی، اسلامی دکتر کردافشاری