حفظ سلامت دستگاه تنفس در بیمارانی که همزمان با زمینه ارثی آتوپی چندگانه (Polysensitization) به عفونتهای تنفسی حاد (ویروسی یا باکتریایی) مبتلا میشوند، نیازمند اتخاذ یک راهبرد تلفیقی و مبتنی بر شواهد است. مواجهه مخاط تحریکپذیر با پاتوژنهای میکروبی در شرایطی که سد دفاعی اپیتلیوم به دلیل فعالسازی مداوم ماستسلها و ائوزینوفیلها دچار آسیب است، روندی پیچیدهتر از یک سرماخوردگی ساده در افراد غیرآلرژیک ایجاد میکند.
هدف از این گزارش بالینی، مستندسازی جامع ابعاد آزمایشگاهی، تبیین دقیق پاتوفیزیولوژی همپوشان آلرژی و عفونت، کالبدشکافی داروها و حدود مجاز فارماکولوژیک آنها، مدیریت بحرانهای خلط و سرفه شبانه، تعیین خطوط قرمز تغذیهای و در نهایت ارزیابی اقلیمی و ایمونوتراپی برای چشمانداز درمانی بیمار است1.
. تفسیر بیولوژیک تست پوستی (SPT) و تمایز حساسشدگی آزمایشگاهی از آلرژی بالینی
نتایج تست خراش پوستی بیمار نمایانگر واکنش مثبت شدید به دو دسته بزرگ از آلرژنها است:
آلرژنهای استنشاقی پایدار (سراسر سال): هیره گردوغبار منزل (Dermatophagoides farinae)، قارچها و کپکهای محیطی (Aspergillus)، سوسک حمام (Blattella germanica) و پر مرغ (Chicken feather ).
آلرژنهای استنشاقی فصلی (Aeroallergens): خار روسی (Russian thistle / Salsola kali) و مخلوط علفهای هرز (Weed mix) که بالاترین شدت پاسخ ایمنی را به خود اختصاص دادهاند؛ همراه با درختان زیتون (Olive )، سرو (Cypress) و چمنهای گرمسیری (Bermuda grass).
آلرژنهای خوراکی: سویا، بادامزمینی ، زرده تخممرغ، بادام درختی، پسته، گندم و سفیده تخممرغ.
در ایمونولوژی بالینی، حضور آنتیبادیهای IGE متصل به ماستسلهای جلدی در تست پریک صرفاً دلالت بر «حساسشدگی آزمایشگاهی» دارد. تشخیص «آلرژی بالینی حقیقی» مستلزم تحریک علائم عینی متعاقب مواجهه با آلرژن است. چنانچه بیماری علیرغم مثبت بودن تست پوستی به مادهای (مانند تخممرغ در این مورد)، آن ماده را به طور روزانه مصرف کند و فاقد کهیر حاد، خارش مخاطی، آنژیوادم، برونکواسپاسم یا اختلالات گوارشی باشد، مفهوم «تحمل بالینی» (Clinical Tolerance) برقرار است. راهنماهای آکادمی آلرژی، آسم و ایمونولوژی آمریکا (AAAAI) و آکادمی اروپایی (EAACI) تصریح میکنند که حذف کورکورانه غذاهای تحملشده از رژیم روزانه ممنوع است؛ زیرا این عمل با شکستن مکانیسمهای سرکوب ایمنی و لنفوسیتهای T تنظیمی ( Treg)، بیمار را در مواجهه مجدد در معرض واکنشهای خطرناک آنافیلاکتیک قرار میدهد.
تفاوت بارز شدت بیماری و دوره نقاهت بیمار در مقایسه با افراد سالم (مانند همسر بیمار) ناشی از چهار مکانیسم مولکولی اثباتشده است:

نقص ساختاری سد مخاطی (Epithelial Barrier Defect): در زمینه آلرژیک مزمن، سیتوکینهای مسیر Th2 (مانند اینترلوکین-۴ و اینترلوکین-۱۳) پیوندهای محکم بینسلولی (Tight Junctions) از جمله کلودینها و زونولا اکلودنس را تخریب میکنند. مخاط به جای یک سد نفوذناپذیر، ساختاری متخلخل به خود میگیرد که اجازه میدهد ویروسها به سرعت به لایههای عمقی مخاط نفوذ کرده و نکروز سلولی وسیعتری ایجاد نمایند.
اختلال در ترشح اولیه اینترفرونها (Defective Antiviral Immunity): در افراد آتوپیک، سلولهای اپیتلیال بینی به دلیل غلبه مسیر ایمنی نوع دوم، در ساعات نخست ورود ویروس مقادیر ناکافی از اینترفرونهای ضدویروسی تیپ I (مانند اینترفرون بتا) و تیپ III (اینترفرون لامبدا) ترشح میکنند. این نقص منجر به عدم مهار تکثیر پاتوژن در نطفه و افزایش بار ویروسی میگردد؛ امری که سیستم دفاعی را در روزهای بعد وادار به فراخوانی وسیع گلبولهای سفید و ایجاد التهاب خشن ثانویه میسازد.
بیشواکنشی مجاری هوایی و عصبهای سرفه (Airway Hyperresponsiveness - AHR): پایانههای عصبی حسی واگ و الیاف C در مخاط تحریکشده انتهای حلق، آستانه تحریک پایینی پیدا میکنند. حتی کوچکترین جریان ترشحات موکوئیدی خلف بینی، رفلکس سرفههای متوالی، عمیق و غیرمولد را آغاز میکند.
تجمع موکوس و مکانیک تشکیل پلاکهای قالبی (Mucus Plugs): افزایش سلولهای جامیشکل (Goblet cells) به همراه فعالیت بیشازحد لوکوترینها، ترشحات مخاطی را چسبنده و کمآب میسازد. در طول خواب شبانه، جریان ثقلی، موکوس را در دهانه لارنکس و هیپوفارنکس انباشته میکند (Post-Nasal Drip). با تنفس دهانی در خواب، آب این ترشحات تبخیر شده و یک لایه ژلاتینی لاستیکی (پلاک ۲ تا ۳ سانتیمتری) به دیواره میچسبد. سرفه تا زمان اتصال این پلاک کاملاً خشک و بیحاصل است و به محض انفصال، به صورت یک توده متراکم زرد رنگ خارج میشود.
بیوشیمی رنگ زرد خلط
رنگ زرد موکوس ناشی از آزادسازی مقادیر فراوان آنزیم میلوپراکسیداز (Myeloperoxidase) از نوتروفیلهای فعالشده در خط مقدم نبرد است. پیوندهای آهن در این آنزیم، رنگ ترشحات را که در فاز اولیه بیرنگ است به زرد یا کهربایی تبدیل میکنند. در بیماران آلرژیک، پروتئینهای کاتیونی ائوزینوفیلها (ECP) نیز به تغلیظ و تغییر رنگ موکوس کمک میکنند. این نشانه، تلاش دفاعی فعال بدن برای پاکسازی است و طبق راهنماهای CDC، به تنهایی توجیهکننده عفونت باکتریایی یا لزوم مصرف آنتیبیوتیک نیست.
رژیم درمانی متشکل از مومتازون، دسلوراتادین و مونتهلوکاست، کاملترین پروتکل نگهدارنده غیرسیستمیک در راهنمای ARIA برای رینیت پایدار است. با این حال، افزایش دوز این ترکیبات در شرایط اوج بحران تابع قوانین فارماکودینامیک قاطعی است:

تصمیم بیمار در رد تزریق آمپول بتامتازون کاملاً با پزشکی مبتنی بر شواهد انطباق دارد:
سرکوب ایمنی سیستمیک در فاز ویروسی: بتامتازون تزریقی به عنوان یک کورتیکواستروئید قوی (با قدرتی ۲۵ برابر هیدروکورتیزون)، تکثیر و هدایت لنفوسیتها را متوقف میسازد. این امر پاکسازی ویروس را به تأخیر انداخته و راه را برای سوپرعفونتهای باکتریایی هموار میسازد.
سقف مجاز سالانه بتامتازون در رینیت آلرژیک: بر اساس راهنماهای ARIA، BSACI و EPOS، میزان مجاز کورتون دیپو تزریقی در سال صفر است. مطالعات اپیدمیولوژیک بزرگ در دانمارک نشان دادند دریافت حتی ۱ یا ۲ تزریق کورتون عضلانی در سال برای آلرژی فصلی، خطر ابتلا به دیابت ملیتوس را ۵۰ درصد ($RR = 1.5$) و استئوپروز را ۲۰ درصد ($RR = 1.2$) افزایش میدهد.
اثربخشی مداخلات غیردارویی در تثبیت مخاط تنفسی همتراز با درمانهای شیمیایی است:

پاشش دارو به سمت تیغه میانی (سپتوم) منجر به آتروفی موضعی عروق کیستلباخ و خوندماغ میشود و استنشاق شتابزده، دارو را به گلو سرازیر کرده و التهاب حلق ایجاد مینماید. روش صحیح شامل: متمایل کردن ملایم سر به سمت پایین (نگاه به انگشتان پا)، استفاده از دست راست برای سوراخ چپ بینی و بالعکس (هدایت خروجی به سمت گوشه خارجی چشم)، اعمال دم ملایم از بینی و بازدم انحصاری از دهان است.
افزایش زاویه بالاتنه به میزان ۳۰ درجه مانع از انباشت ترشحات سینوسی بر تارهای صوتی در طول استراحت شبانه میشود. همچنین انتقال زمان مصرف دسلوراتادین به ساعات عصر و مونتهلوکاست به دقایقی قبل از خواب، اوج اثر مهاری بر لکوترینها و هیستامین را در ساعات بحرانی نیمهشب مستقر میسازد.
رطوبت محیط برای این بیمار دارای پنجره درمانی باریکی است:
رطوبت استاندارد: رطوبت نسبی اتاق باید دقیقاً بین ۳۰ تا ۵۰ درصد تنظیم گردد.
مخاطرات بخور فراتر از ۵۰ درصد: رطوبت بالاتر از ۵۰ درصد موجب تکثیر لگاریتمی مایت گردوغبار (Derm.far با کهیر ۵) و اسپور قارچها (Aspergillus و Alternaria) در الیاف تشک و فرش میشود.
پروتکل بخور سرد: دستگاه بخور سرد حداکثر ۱ تا ۲ ساعت قبل از خواب فعال شده و حین خواب خاموش شود. استفاده انحصاری از آب مقطر و تخلیه و شستشوی مداوم مخزن جهت ممانعت از پرتاب آئروسلهای کلونیزهشده قارچی به اعماق ریه الزامی است.

تداوم دقیق تثبیت دارویی: ادامه بدون وقفه مومتازون (با تکنیک دست مخالف)، دسلوراتادین (عصرها) و مونتهلوکاست (شبها قبل از خواب). در فاز حاد رینوسینوزیت، با تأیید پزشک صرفاً دوز مومتازون تا حداکثر ۴۰۰ میکروگرم در روز (صبح و شب) قابل ارتقا است.
تکمیل دوره درمان ضدمیکروبی: دنبال کردن دوره آنتیبیوتیک تجویزی پزشک، تکیه بر شستشوی منظم با سرم نمکی ایزوتونیک ولرم و پرهیز قاطع از کورتونهای سیستمیک تزریقی.
رعایت خطوط قرمز غذایی: ممنوعیت مطلق دمنوشهای گیاهی خانواده کاسنیان و گاوزبان (بابونه، گلگاوزبان، خار مریم، کاسنی)، ترشیجات اسیدی و مغزیجات؛ همراه با تداوم مصرف تخممرغ کاملاً پخته و پروتئینهای ایمن حیوانی.
کنترل مهندسی محیط: حفظ رطوبت نسبی اتاق در بازه ۳۰ تا ۵۰ درصد، بهرهگیری از فیلترهای تصفیه هوای HEPA و بالابردن ۳۰ درجهای بالاتنه در خواب برای مدیریت ترشحات و سرفه خشک.
Works cited
NASONEX® mometasone furoate monohydrate aqueous nasal spray, https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00061018.PDF
MOMETASONE SANDOZ NASAL SPRAY 0.05% [SIN15328P], https://www.ndf.gov.sg/about-drugs/product-information/sin15328p/
Nasonex - Drug Summary - PDR.Net, https://www.pdr.net/drug-summary/Nasonex-mometasone-furoate-monohydrate-366
HIM.PA.93 Mometasone (Nasonex) - QualChoice.com, https://www.qualchoice.com/media/6637/himpa93.pdf
Mometasone (Nasal) | Drug Lookup | Pediatric Care Online, https://publications.aap.org/pediatriccare/drug-monograph/18/5932/Mometasone-Nasal
Label: NASONEX- mometasone furoate spray, metered - DailyMed, https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a06f66a9-ca36-48c6-a00d-4f614b539cdf
Drugs for Allergic Disorders | The Medical Letter Inc., http://www.medletter.com/TML-article-129a
(PDF) Montelukast - ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/286112037_Montelukast
montelukast sodium tablets USP, https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00063814.PDF
Montelukast protects against nasal lysine-aspirin challenge in, https://publications.ersnet.org/content/erj/24/2/226.full
Exercise-induced asthma: critical analysis of the protective role of, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3048606