طاقچه برای مهرماه خواندن داستان و ماجرایی را مقرر کرده بود که روایت آن در مدرسه یا دانشگاه رخ داده باشد. انتخاب من، رمان نوجوان «حرف بزن» بود که میدانستم به یک مسئله پرداخته و سعی کرده مواجهه با آن را برای نوجوان، راحتتر کند. مسئلهای که قربانی را میتواند تا پرتگاه افسردگی و خودکشی هم بکشاند! تجاوز!
جدا شدن از خاطرات تجاوز و استقلال از زمان و مکان آن برای بسیاری از قربانیها، سختترین کار است. برای همین هم، پرداخت به این مسئله باید به نحوی میبود که خواننده احساس نکند دارد یکسری اراجیف میخواند که بهزور قصد نصیحت یا اندرز دارد. این کتاب تا حدی از پس آن برآمده بود.
رمان «حرف بزن» نکتههایی را در مواجهه با مسئله تجاوز رعایت کرده بود که چندتاییشان نظر من را هم جلب کرد. در ادامه اینها را بررسی میکنیم. من تلاش میکردم با داستان ارتباط برقرار کنم، چون برایم جالب بود که چنین مسئلهای را در قالب داستان بخوانم. اما برای شما میتواند دلیل اهمیت این رمان متفاوت باشد. در هر دوصورت دانستن جزئیات بیشتری از این رمان و نکتههایش میتواند مفید باشد.
داستان به تکههای کوتاهی تقسیم شده بود که هرچند اندازهشان یکسان نبود، اما در کوتاهی همهشان اتفاق نظر وجود داشت. من این تکههای کوتاه را پسندیدم. عموماً قربانی هم به همینشکل و کوتاه فکر میکند. کوتاه مینویسد. کوتاه حرف میزند. همین کوتاه بودن هر بخش از داستان، کمک میکرد که وضعیت روانی ناپایدار فرد آسیبدیده بهتر درک شود.
داستان هیچ عجلهای برای طرح مسئله اصلی و حتی نام بردن از آن یا تعریف خاطره تلخش ندارد. همین عجله نداشتن و صبوری نویسنده، باعث شده تا داستان به نحوی طبیعی جلوه کند. شما در یکچهارم و حتی یکسوم ابتدایی، هیچ تأکید مشخصی روی «اتفاق» نمیبینید و تنها با چند اشاره همراه میشوید. همین هم باعث میشود که فکر نکنید خبری است یا همین اولش باید تمام احساساتتان را فرابخوانید. صبوری در نوشتن همان چیزی است که تعلیق را به دستان نویسنده هدیه میدهد. البته این رمان تعلیق شگفتآوری ندارد، اما تأخیر بهاندازه چرا!
اتفاقات روزمره نباید در چنین داستان نوجوانی نادیده گرفته شود. هر لحظه و هر قدمی که نوجوان داستان برمیدارد مهم است. خروج ناگهانیاش از خانه دوستش مهم است. رفتنش به یک گوشه دنج در مدرسه مهم است. ترسش از آینه مهم است. خلاصه هزارویک نکته ریز و روزمره مهم در داستان میبینید که دلتان برایشان غنج میرود و البته، کمک بزرگی برای درک بهتر «مسئله» محسوب میشود. به عبارت دیگر، شما خواهید دید که روزمره یک قربانی، همیشه همراه با مشکل نیست اما این مشکل، همیشه یکجوری خودش را نشان میدهد. به عبارت کوتاهتر: همیشه مشکل نیست اما مشکل، همیشه هست.

منظورم از این صحبت، فرهنگ رایج پنهانکاری در مسئله تجاوز نیست. بیشتر اشارهام به خردهفرهنگهای جاری در داستان است که برای خواننده ایرانی، یا لااقل خواننده نوجوان ایرانی چندان آشنا و قابل فهم نیست. ترجمه رمان البته همیشه این دشواری را به همراه دارد اما اگر قصد مطالعهاش را دارید، این نکته را از قبل بدانید که قرار نیست واو به واو اتفاقات، کنایهها، فضاسازیها و دیگر موارد را درک کنید.
من رمان «حرف بزن» را از طاقچه و به واسطه چالش طاقچه خواندم. طاقچه یک پلتفرم کتاب الکترونیکی است که با استفاده از آن میتوانید به صورت قانونی، کتاب الکترونیکی بخرید یا با عضویت در بخش بینهایت، به یک کتابخانه عمومی اما الکترونیکی بزرگ دسترسی پیدا کنید. امیدوارم این کتاب را در طاقچه بخوانید و لذت ببرید.