اگر با Spring Boot کار کرده باشید، احتمالاً اسم Spring WebFlux را شنیدهاید.
خیلی وقتها WebFlux به عنوان نسخه «سریعتر» یا «مدرنتر» Spring MVC معرفی میشود.
اما این توضیح کامل نیست.
WebFlux قرار نیست بهصورت جادویی هر برنامه Spring Boot را سریعتر کند.
WebFlux بیشتر دربارهی مدل پردازش درخواستها و I/O غیرهمزمان و Non-Blocking است.
در این مقاله میخواهیم ببینیم WebFlux چیست، چه تفاوتی با Spring MVC دارد و مهمتر از همه، چه زمانی استفاده از آن منطقی است؟
Spring WebFlux یک Web Framework در اکوسیستم Spring است که برای ساخت Applicationهای Reactive و Non-Blocking طراحی شده است.
در Spring MVC معمولاً با یک مدل Blocking مواجه هستیم.
مثلاً:
@GetMapping("/users") public User getUser() { return userService.getUser(); }
اگر getUser() برای دریافت اطلاعات از Database یا یک API خارجی مجبور شود منتظر بماند، Thread مربوط به Request تا پایان عملیات منتظر میماند.
در WebFlux هدف این است که Thread را هنگام انتظار برای I/O بیدلیل Block نکنیم.
برای مثال:
@GetMapping("/users") public Mono<User> getUser() { return userService.getUser(); }
در اینجا Mono<User> نشان میدهد که نتیجه در آینده تولید خواهد شد.
اگر WebFlux را یاد بگیرید، تقریباً بلافاصله با دو مفهوم مهم مواجه میشوید:
Mono<T> میتواند صفر یا یک مقدار را در آینده تولید کند.
مثلاً:
Mono<User>
یعنی ممکن است یک User داشته باشیم یا نداشته باشیم.
Flux<T> میتواند صفر تا تعداد زیادی مقدار را بهصورت Reactive منتشر کند.
مثلاً:
Flux<User>
یعنی میتوانیم مجموعهای از Userها را دریافت کنیم.
به شکل ساده:
Mono → 0..1 value Flux → 0..N values
فرض کنید Application شما باید اطلاعاتی را از یک API خارجی دریافت کند.
در مدل Blocking:
Request ↓ Thread ↓ Call API ↓ WAIT... ↓ Response ↓ Continue
Thread در زمان انتظار عملاً منتظر نتیجه میماند.
اما در مدل Non-Blocking:
Request ↓ Start API Call ↓ Thread آزاد میشود ↓ Other Work ↓ API Response ↓ Continue Pipeline
ایده این است که Threadها کمتر صرف انتظار برای I/O شوند.
این موضوع مخصوصاً در سیستمهایی که تعداد زیادی عملیات I/O همزمان دارند میتواند اهمیت پیدا کند.
نه.
این یک تصور اشتباه است.
WebFlux همچنان از Thread استفاده میکند.
تفاوت اصلی در نحوه مدیریت عملیات I/O و مدل اجرای Reactive است.
هدف این نیست که Thread را حذف کنیم.
هدف این است که هنگام انتظار برای I/O، Thread را بیدلیل Block نکنیم.
فرض کنید API ما باید اطلاعات یک User را بگیرد و بعد اطلاعات سفارشهای او را از یک سرویس دیگر دریافت کند.
در یک مدل Blocking ممکن است چیزی شبیه این داشته باشیم:
User user = userService.getUser(id); Orders orders = orderService.getOrders(user.getId()); return new UserResponse(user, orders);
هر عملیات میتواند Thread را منتظر نگه دارد.
در WebFlux میتوانیم این عملیات را در یک Reactive Pipeline قرار دهیم:
return userService.getUser(id) .flatMap(user -> orderService.getOrders(user.getId()) .collectList() .map(orders -> new UserResponse(user, orders) ) );
اینجا به جای اینکه نتیجه را به شکل مستقیم و Blocking دریافت کنیم، یک Pipeline از عملیات Reactive میسازیم.
WebFlux معمولاً زمانی جذابتر میشود که Application شما تعداد زیادی عملیات I/O همزمان داشته باشد.
مثلاً:
Gateway ممکن است همزمان با چندین سرویس ارتباط داشته باشد.
┌── User Service │ Client → API Gateway ── Product Service │ └── Order Service
در چنین شرایطی Non-Blocking I/O میتواند مفید باشد.
فرض کنید Application شما دائماً با چند API خارجی ارتباط دارد:
Your Service │ ├── Payment API ├── SMS API ├── Email API └── Shipping API
اگر تعداد زیادی Request همزمان داشته باشید، مدیریت کارآمد I/O میتواند اهمیت پیدا کند.
WebFlux میتواند برای سیستمهایی که Connectionهای همزمان زیادی دارند مناسب باشد.
برای مثال:
Streaming
Server-Sent Events
Real-time applications
بعضی WebSocket workloads
APIهای با I/O زیاد
در چنین سناریوهایی مدل Reactive میتواند مزیت داشته باشد.
خیر.
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید درباره WebFlux بدانیم.
سرعت Application فقط به Framework بستگی ندارد.
موارد زیادی تأثیر دارند:
Database
Network
CPU
الگوریتمها
معماری
تعداد Requestها
نحوه استفاده از Threadها
External Services
Caching
بنابراین نمیتوان گفت:
WebFlux سریع است، پس همیشه بهتر است.
ممکن است برای یک Application ساده، Spring MVC عملکرد بسیار خوبی داشته باشد و WebFlux حتی پیچیدگی بیشتری ایجاد کند.
اینجا جایی است که خیلی از پروژهها دچار مشکل میشوند.
فرض کنید Application شما کاملاً Reactive نوشته شده:
Controller ↓ Service ↓ Repository ↓ Reactive Database
اما در وسط کار از یک Database Driver معمولی و Blocking استفاده کنید.
مثلاً:
WebFlux ↓ Blocking JDBC ↓ Database
در این حالت بخشی از مزیت Non-Blocking بودن را از دست میدهید.
اگر قرار است Reactive Programming را جدی استفاده کنید، باید زنجیره I/O شما تا حد زیادی با این مدل سازگار باشد.
برای Database معمولاً باید سراغ گزینههای Reactive مانند R2DBC یا دیتابیسهایی با Driver Reactive مناسب بروید.
از نظر فنی میتوان Applicationی داشت که WebFlux و کد Blocking را با هم ترکیب کند.
اما باید بدانیم چه اتفاقی میافتد.
مثلاً اگر داخل مسیر اصلی Reactive خود یک عملیات Blocking انجام دهیم:
return Mono.fromCallable(() -> blockingRepository.findById(id));
این کار ممکن است نیازمند انتقال عملیات Blocking به Scheduler مناسب باشد.
برای مثال:
Mono.fromCallable(() -> blockingRepository.findById(id)) .subscribeOn(Schedulers.boundedElastic());
اما این به معنی Reactive شدن JDBC نیست.
در واقع داریم عملیات Blocking را روی Thread مناسبتری اجرا میکنیم تا Event Loop را Block نکند.
بنابراین:
استفاده از WebFlux بهتنهایی یک سیستم Blocking را Non-Blocking نمیکند.
بهصورت خیلی ساده:
ویژگی Spring MVC Spring WebFlux مدل عمدتاً Blocking Non-Blocking / Reactive Programming Model Imperative Reactive Return Type Object Mono / Flux و انواع Reactive یادگیری سادهتر پیچیدهتر Debugging معمولاً سادهتر میتواند پیچیدهتر باشد I/O همزمان زیاد مناسب میتواند بسیار مناسب باشد اکوسیستم Blocking بسیار گسترده نیازمند توجه بیشتر Reactive Streams محور اصلی نیست بخش اصلی معماری
البته WebFlux فقط به Mono و Flux محدود نمیشود و Spring امکان استفاده از مدلهای مختلف Programming را فراهم میکند.
گاهی این استدلال را میبینیم:
«ما Microservice داریم، پس باید WebFlux استفاده کنیم.»
این نتیجهگیری درست نیست.
Microservice و Reactive Programming دو مفهوم متفاوت هستند.
میتوانیم داشته باشیم:
Spring MVC + Microservices
یا:
Spring WebFlux + Microservices
یا حتی:
Monolith + WebFlux
این انتخابها مستقل از یکدیگرند.
اگر پروژه شما:
کوچک است،
Requestهای همزمان بسیار زیادی ندارد،
بیشتر عملیات آن CPU-bound است،
وابستگی زیادی به Libraryهای Blocking دارد،
تیم با Reactive Programming آشنا نیست،
Database شما عمدتاً Blocking است،
و Spring MVC بهراحتی نیازهای شما را برطرف میکند،
احتمالاً دلیل محکمی برای مهاجرت به WebFlux ندارید.
چون Reactive Programming پیچیدگی ذهنی جدیدی وارد پروژه میکند.
مثلاً به جای:
User user = service.getUser();
با مفاهیمی مثل:
Mono<User>
و:
flatMap() map() zip() retry() timeout()
و مفاهیم مربوط به Backpressure و Schedulerها سروکار خواهید داشت.
این پیچیدگی همیشه بد نیست؛ اما باید دلیل مشخصی برای پرداخت هزینه آن داشته باشید.
یکی از بهترین روشها برای تصمیمگیری این است که WebFlux را یک Tool ببینیم، نه یک Upgrade.
اگر پروژه شما چنین شکلی دارد:
10 users ↓ Simple CRUD API ↓ PostgreSQL
احتمالاً استفاده از WebFlux فقط به خاطر «مدرن بودن» دلیل کافی ندارد.
اما اگر با چنین سیستمی مواجه باشید:
Thousands of concurrent connections ↓ API Gateway ↓ Multiple external APIs ↓ Reactive Database
آن وقت WebFlux میتواند گزینهای جدی برای بررسی باشد.
قبل از استفاده از WebFlux از خودتان بپرسید:
آیا مشکل واقعی من با Blocking I/O و تعداد زیاد عملیات همزمان است؟
اگر جواب «نه» است، احتمالاً نیازی نیست فقط برای استفاده از تکنولوژی جدید سراغ WebFlux بروید.
اگر جواب «بله» است، آن وقت میتوان WebFlux را جدیتر بررسی کرد و با Benchmark واقعی تصمیم گرفت.
Spring WebFlux یک Framework برای ساخت Applicationهای Reactive و Non-Blocking در اکوسیستم Spring است.
مهمترین ویژگی آن این نیست که «از Spring MVC جدیدتر است».
ویژگی اصلی WebFlux این است که میتواند برای Workloadهایی که I/O زیاد و Connectionهای همزمان زیادی دارند، مدل مناسبی ارائه دهد.
اما استفاده از آن هزینههایی هم دارد:
پیچیدگی بیشتر
نیاز به درک Reactive Programming
توجه به Blocking Operations
نیاز به اکوسیستم Reactive مناسب
Debugging متفاوت
پیچیدگی بیشتر در برخی سناریوها
بنابراین قبل از انتخاب WebFlux، به جای پرسیدن:
«آیا WebFlux بهتر از MVC است؟»
بهتر است بپرسیم:
«آیا مسئلهای که داریم، واقعاً به مزایای WebFlux نیاز دارد؟»
در مهندسی نرمافزار، همیشه جدیدترین ابزار، بهترین ابزار برای پروژه شما نیست.