امروزه تقریباً هر توسعهدهندهای به شکلی با Cloud Computing سروکار دارد.
ممکن است یک Backend را روی یک VPS اجرا کنیم، یک Database را از یک Cloud Provider بگیریم، فایلها را روی Object Storage ذخیره کنیم یا حتی بدون مدیریت هیچ سروری، یک Function را اجرا کنیم.
اما وقتی درباره Cloud صحبت میکنیم، با چند مفهوم متفاوت روبهرو هستیم.
مثلاً:
- Public Cloud چیست؟
- Private Cloud چه تفاوتی با آن دارد؟
- Hybrid Cloud یعنی چه؟
- IaaS و PaaS و SaaS چه هستند؟
- آیا VPS همان Cloud است؟
- Kubernetes جزو Cloud محسوب میشود؟
در این مقاله میخواهیم این مفاهیم را از هم جدا کنیم.
---
Cloud Computing چیست؟
به زبان ساده، Cloud Computing یعنی استفاده از منابع محاسباتی از طریق شبکه، بدون اینکه الزاماً خودمان مالک و مدیر تمام سختافزار زیرساخت باشیم.
این منابع میتوانند شامل موارد مختلفی باشند:
- CPU
- RAM
- Storage
- Database
- Networking
- Virtual Machines
- Containers
- Application Services
- AI Services
مثلاً به جای اینکه یک Server فیزیکی بخریم:
Your Company
│
▼
Buy Server
│
▼
Install OS
│
▼
Configure Network
│
▼
Deploy Application
میتوانیم منابع موردنیازمان را از یک Cloud Provider دریافت کنیم:
Your Company
│
▼
Cloud Provider
│
├── Compute
├── Storage
├── Database
└── Network
البته Cloud فقط به معنی «کامپیوتر شخص دیگری» نیست؛ سرویسهای ابری معمولاً قابلیتهایی مثل Provisioning سریع، مدیریت منابع، اتوماسیون و مقیاسپذیری را هم فراهم میکنند.
---
Cloud چند نوع دارد؟
وقتی میگوییم «انواع Cloud»، در واقع دو دستهبندی متفاوت داریم.
دسته اول: بر اساس محل و نحوه مالکیت زیرساخت
- Public Cloud
- Private Cloud
- Hybrid Cloud
- Community Cloud
دسته دوم: بر اساس سطح سرویسی که دریافت میکنیم
- IaaS
- PaaS
- SaaS
- FaaS
این دو دستهبندی را نباید با یکدیگر اشتباه بگیریم.
مثلاً یک شرکت میتواند از Public Cloud استفاده کند و در آن یک سرویس IaaS دریافت کند.
---
1. Public Cloud چیست؟
در Public Cloud زیرساخت توسط یک Cloud Provider ارائه میشود و منابع میان مشتریان مختلف بهصورت کنترلشده و منطقی جدا میشوند.
نمونههایی از Providerهای معروف:
- AWS
- Microsoft Azure
- Google Cloud
- Oracle Cloud
فرض کنید به یک سرور نیاز دارید.
در Public Cloud معمولاً لازم نیست Server فیزیکی بخرید.
میتوانید یک Virtual Machine ایجاد کنید:
Cloud Provider
│
├── VM A → Company A
├── VM B → Company B
├── VM C → Company C
└── VM D → Company D
هر مشتری منابع و محیط خودش را دارد، در حالی که Provider زیرساخت فیزیکی را مدیریت میکند.
مزایای Public Cloud
- شروع سریع
- عدم نیاز به خرید Server
- دسترسی به سرویسهای مختلف
- امکان افزایش یا کاهش منابع
- امکانات اتوماسیون
- پرداخت بر اساس مصرف یا مدل قیمتگذاری سرویس
معایب
- هزینه میتواند با افزایش مصرف زیاد شود.
- وابستگی بیشتری به Provider ایجاد میشود.
- کنترل کامل روی سختافزار ندارید.
- در بعضی شرایط مسائل مربوط به Location و Compliance اهمیت پیدا میکند.
---
2. Private Cloud چیست؟
در Private Cloud، زیرساخت ابری برای یک سازمان یا مجموعه مشخص اختصاص داده میشود.
ممکن است این زیرساخت در دیتاسنتر خود سازمان یا در یک دیتاسنتر دیگر قرار داشته باشد.
مثلاً:
Company
│
▼
Private Cloud
│
├── Compute
├── Storage
├── Network
└── Virtual Machines
برای ساخت Private Cloud میتوان از تکنولوژیهایی مانند OpenStack یا VMware و راهکارهای دیگر استفاده کرد.
البته Private Cloud صرفاً به این معنی نیست که «یک Server در شرکت داریم».
Cloud بودن معمولاً به قابلیتهایی مثل Resource Pooling، Provisioning، Automation و مدیریت سرویسها مربوط میشود.
مزایا
- کنترل بیشتر
- امکان تنظیم دقیق زیرساخت
- کنترل بیشتر روی محل نگهداری داده
- امکان تطبیق با بعضی نیازهای امنیتی و سازمانی
معایب
- هزینه اولیه بالاتر
- نیاز به تیم زیرساخت
- مسئولیت بیشتر در نگهداری
- پیچیدگی عملیاتی بیشتر
---
3. Hybrid Cloud چیست؟
Hybrid Cloud ترکیبی از Private و Public Cloud است.
مثلاً یک شرکت ممکن است اطلاعات یا سیستمهای خاصی را در زیرساخت Private نگه دارد، اما برای بعضی Workloadها از Public Cloud استفاده کند.
┌───────────────┐
│ Private Cloud │
└───────┬───────┘
│
Network
│
┌───────▼───────┐
│ Public Cloud │
└───────────────┘
برای مثال:
Sensitive Data
↓
Private Infrastructure
Web Application
↓
Public Cloud
البته طراحی Hybrid Cloud میتواند بسیار پیچیدهتر از این مثال ساده باشد.
چرا از Hybrid استفاده کنیم؟
گاهی یک سازمان نمیخواهد یا نمیتواند همه چیز را به Public Cloud منتقل کند.
در عین حال ممکن است بخواهد از قابلیتهای Cloud Providerها برای بخشهایی از سیستم استفاده کند.
Hybrid Cloud میتواند در چنین شرایطی مطرح شود.
---
4. Multi-Cloud چیست؟
Multi-Cloud کمی متفاوت است.
در Multi-Cloud، سازمان از چند Cloud Provider استفاده میکند.
مثلاً:
Application
│
├── AWS
├── Azure
└── Google Cloud
دلیل این کار میتواند متفاوت باشد:
- استفاده از سرویس خاص هر Provider
- نیازهای جغرافیایی
- کاهش وابستگی به یک Provider
- نیازهای سازمانی
- استفاده از زیرساختهای موجود
اما Multi-Cloud هم پیچیدگی خودش را دارد.
مدیریت چند Provider یعنی معمولاً باید با:
- IAMهای مختلف
- Networkهای مختلف
- Billingهای مختلف
- Monitoringهای مختلف
- APIهای مختلف
کار کنید.
بنابراین Multi-Cloud الزاماً سادهتر یا ارزانتر نیست.
---
حالا برویم سراغ IaaS، PaaS و SaaS
تا اینجا درباره نوع Cloud بر اساس مدل استقرار صحبت کردیم.
حالا سؤال دیگری داریم:
چه مقدار از زیرساخت را خودمان مدیریت میکنیم؟
اینجا با مفهومهای IaaS، PaaS و SaaS مواجه میشویم.
---
IaaS چیست؟
IaaS مخفف:
Infrastructure as a Service
است.
در IaaS معمولاً منابع زیرساختی مثل:
- VM
- Storage
- Network
را دریافت میکنیم.
مثلاً:
Cloud Provider
↓
Virtual Machine
↓
Operating System
↓
Your Application
در این مدل، Provider سختافزار فیزیکی و زیرساخت پایه را مدیریت میکند، اما بخش زیادی از مدیریت نرمافزار با خود شماست.
مثلاً ممکن است خودتان مسئول این موارد باشید:
- نصب و مدیریت OS
- نصب Application
- تنظیم Firewall
- Deployment
- بعضی تنظیمات Network
- Monitoring
---
PaaS چیست؟
PaaS مخفف:
Platform as a Service
است.
در PaaS، Provider بخش بیشتری از زیرساخت و Platform را مدیریت میکند.
در نتیجه شما بیشتر روی Application تمرکز میکنید.
بهصورت ساده:
You
│
└── Application
Provider
├── Runtime
├── OS
├── Infrastructure
└── Hardware
مثلاً به جای اینکه خودمان Server بسازیم و Runtime را نصب کنیم، Application را به یک Platform میدهیم و Platform آن را اجرا میکند.
این مدل میتواند فرآیند Deployment را سادهتر کند.
---
SaaS چیست؟
SaaS مخفف:
Software as a Service
است.
اینجا دیگر معمولاً قرار نیست Application را خودمان Deploy و مدیریت کنیم.
فقط از Software استفاده میکنیم.
مثلاً:
You
│
▼
Software
│
▼
Cloud Provider
نمونههای SaaS میتوانند شامل ابزارهای مختلفی برای:
- Project Management
- Collaboration
- CRM
- Office Software
باشند.
در این مدل، کاربر بیشتر با خود Application سروکار دارد تا زیرساخت پشت آن.
---
FaaS چیست؟
FaaS مخفف:
Function as a Service
است و معمولاً با مفهوم Serverless ارتباط دارد.
در این مدل میتوانیم یک Function را تعریف کنیم که در زمان مشخصی اجرا شود.
مثلاً:
public void processOrder(Order order) {
// process order
}
Provider مسئول اجرای Infrastructure موردنیاز برای اجرای Function است.
در معماری Serverless معمولاً شما بیشتر روی Logic تمرکز میکنید و Provider بخش زیادی از زیرساخت اجرای آن را مدیریت میکند.
---
مسئولیتها در این مدلها
برای درک بهتر، میتوانیم تقریباً اینطور تصور کنیم:
IaaS PaaS SaaS
-----------------------------------------
Application YOU YOU Provider
Runtime YOU Provider Provider
OS YOU Provider Provider
Infrastructure Provider Provider Provider
Hardware Provider Provider Provider
هرچه از IaaS به سمت SaaS میرویم، مسئولیت بیشتری به Provider منتقل میشود.
در مقابل، کنترل مستقیم ما روی زیرساخت کمتر میشود.
---
Cloud و Virtual Machine یکی هستند؟
خیر.
یک VM میتواند یکی از اجزای Cloud باشد، اما Cloud مفهوم بزرگتری است.
مثلاً:
Cloud
│
├── Virtual Machines
├── Containers
├── Databases
├── Object Storage
├── Load Balancers
├── Queues
├── Functions
└── Monitoring
بنابراین Cloud را نباید فقط با VM یا VPS یکی بدانیم.
---
VPS هم Cloud است؟
بستگی دارد.
VPS یک Virtual Private Server است و میتواند روی زیرساخت Cloud ارائه شود، اما صرف اینکه یک VPS داریم الزاماً به معنی استفاده از تمام قابلیتهای Cloud Computing نیست.
مثلاً ممکن است یک Provider فقط یک VM با IP عمومی و مقدار مشخصی RAM و CPU در اختیار شما قرار دهد.
در این حالت شما بیشتر با یک Server مجازی سروکار دارید.
در Cloudهای بزرگ، معمولاً سرویسها و قابلیتهای بسیار بیشتری در اختیار شما قرار میگیرد.
---
کدام مدل برای چه پروژهای مناسب است؟
هیچ جواب واحدی وجود ندارد.
برای یک پروژه کوچک ممکن است یک VM ساده کاملاً کافی باشد.
برای یک Startup ممکن است ترکیبی از VM، Managed Database و Object Storage استفاده شود.
برای یک سازمان بزرگ ممکن است Hybrid Cloud یا Multi-Cloud مطرح شود.
و برای یک Application خاص، Serverless یا PaaS میتواند گزینهای مناسب برای بررسی باشد.
مهم این است که قبل از انتخاب تکنولوژی بپرسیم:
«من دقیقاً چه چیزی را میخواهم مدیریت کنم و چه چیزی را میخواهم به Provider بسپارم؟»
---
یک مثال واقعی
فرض کنید میخواهیم یک فروشگاه اینترنتی بسازیم.
میتوانیم آن را روی یک VM اجرا کنیم:
Internet
↓
VM
├── Backend
├── Database
└── Nginx
این ساده است، اما مسئولیت زیادی بر عهده خودمان است.
یا میتوانیم از سرویسهای Managed استفاده کنیم:
Internet
↓
Load Balancer
↓
Application Platform
↓
Managed Database
↓
Object Storage
در این حالت Provider بخش بیشتری از زیرساخت را مدیریت میکند.
هیچکدام ذاتاً برای همه پروژهها بهترین انتخاب نیستند.
---
جمعبندی
وقتی درباره Cloud صحبت میکنیم، بهتر است دو سؤال متفاوت را از هم جدا کنیم.
سؤال اول: زیرساخت کجا و چگونه ارائه میشود؟
Public
Private
Hybrid
Multi-Cloud
سؤال دوم: چه مقدار از زیرساخت را مدیریت میکنیم؟
IaaS
PaaS
SaaS
FaaS
این دو دستهبندی مکمل یکدیگر هستند.
برای مثال میتوانیم یک سرویس در Public Cloud داشته باشیم که به شکل IaaS ارائه شده باشد.
یا از یک سرویس PaaS در یک Public Cloud استفاده کنیم.
در نهایت، Cloud قرار نیست فقط تکنولوژی بیشتری به پروژه اضافه کند.
هدف اصلی این است که بتوانیم منابع محاسباتی و سرویسهای موردنیاز را با سطح مناسبی از کنترل، انعطافپذیری، هزینه و مسئولیت عملیاتی دریافت کنیم.
و شاید مهمترین نکته این باشد:
«Cloud یعنی انتخاب اینکه چه مقدار از زیرساخت را خودمان مدیریت کنیم و چه مقدار را به یک Provider بسپاریم.»