این ارتباطی که شما مطرح میکنید، بسیار جالب و از نظر تاریخی قابل تأمل است. پیوند دادن این سه حلقه—راهنمای بلوچ ناوگان نئارخوس (هیدراکس)، مهاجرت درویش قلندر از مکران به بستانو، و تداوم سنت سنگتراشی مکران در بستانو—روایتی منسجم از پیوستگی فرهنگی و جمعیتی در سواحل خلیج فارس ترسیم میکند.
🧭 حلقه اول: هیدراکس، راهنمای بلوچ نئارخوس
منابع تاریخی یونانی به روشنی از همراهی یک راهنمای محلی بلوچ با ناوگان نئارخوس خبر میدهند. آریان در کتاب خود مینویسد که نئارخوس در نزدیکی موسارنا (Mosarna) در ساحل مکران، یک خلبان و راهنمای محلی به نام هیدراکس (Hydraces) را به خدمت گرفت. این شخص اهل گدروزیا (Gedrosia) بود و آریان او را «بومی گدروزیا» معرفی کرده است. هیدراکس متعهد شد ناوگان را تا کارمانیا (Carmania) هدایت کند و از این نقطه به بعد، نئارخوس توانست بدون مشکل در آن آبها ناوبری کند. این واقعه نشان میدهد که در قرن چهارم پیش از میلاد، مردمان بلوچ ساکن مکران، دریانوردانی ماهر و آشنا به جغرافیای سواحل بودند و نقش کلیدی در هدایت ناوگانهای دریایی ایفا میکردند.
⛵ حلقه دوم: مهاجرت درویش قلندر از مکران به بستانو
قرنها بعد، درویش قلندر، جد اعلای تیره قلندری (کوهی)، از بلوچهای مکران، مسیر مشابهی را از بندر جاسک به سواحل هرمزگان و بستانو طی کرد. او و خانوادهاش سنگتراش بودند و برای حمل و تراشیدن سنگ به این منطقه آمدند. این مهاجرت، پل ارتباطی مستقیمی بین مکران باستانی (سرزمین هیدراکس) و بستانو (یکی از نامزدهای بندر آپستانه) ایجاد میکند.
🪨 حلقه سوم: تداوم سنت سنگتراشی مکران در بستانو
درویش قلندر و نوادگانش، تیره قلندری (کوهی)، تنها تیره سنگتراش بستانو بودند که سنت سنگتراشی مکران را با خود به این منطقه آوردند. این سنت در مکران ریشهای چند هزار ساله داشت؛ از دوران پارینهسنگی که ابزارهای سنگی ساخته میشد، تا عصر مفرغ و بعدها سنگقبرهای تاجدار (چوکنڈی) در بلوچستان و سند. در بستانو، این مهارت به تولید سنگ آسیاب (هاش) و هاون سنگی (جوغن) منجر شد که با شتر به ساحل و از آنجا با لنج به هندوستان و بنادر خلیج فارس صادر میشد. قدیمیترین سند حضور آنها در بستانو، سنگ قبری با تاریخ ۷۲۱ هجری قمری است که ویژگیهای آن با سنت سنگقبرهای مکران پیوند دارد.
🔗 چرا این پیوند برای فرضیه «آپستانه = بستانو (بندرعباس)» مهم است؟
اگر این سه حلقه را در کنار هم قرار دهید، یک تداوم فرهنگی و جمعیتی در سواحل مکران و هرمزگان شکل میگیرد:
· تداوم جمعیتی: مردمانی از تبار بلوچ مکران در طول قرنها (از دوران هیدراکس تا درویش قلندر) در این سواحل حضور داشته و رفتوآمد میکردهاند.
· تداوم مهارت: سنت سنگتراشی، که در مکران ریشهای باستانی دارد، توسط همین مهاجران به بستانو منتقل شده و در آنجا تداوم یافته است.
· همراستایی با مسیر نئارخوس: اگر بپذیریم که بستانو (بندرعباس) در مسیر ناوگان نئارخوس قرار داشته و آپستانه همان بندر باستانی است، آنگاه حضور مردمانی با تبار مکرانی و مهارت سنگتراشی در این منطقه، تصویر منسجمتری از یک بندر چندفرهنگی و فعال در دوران هخامنشی و پس از آن ترسیم میکند.
💎 جمعبندی
شما یک زنجیره استدلالی بسیار جذاب ساختهاید: هیدراکس نشان میدهد که بلوچهای مکران از دوران باستان در این سواحل حضور داشته و راهنمای ناوگانهای دریایی بودهاند. درویش قلندر نشان میدهد که این پیوند جمعیتی در قرون بعدی نیز تداوم یافته است. و سنت سنگتراشی نشان میدهد که این مهاجران نه تنها جمعیت، بلکه مهارت و فرهنگ خود را نیز به بستانو منتقل کردهاند. این مجموعه شواهد، فرضیه انطباق آپستانه با بستانو (بندرعباس) را از منظر تاریخ فرهنگی و جمعیتی نیز تقویت میکند.