وقتی به سنگ قبر ۷۲۱ هجری نگاه میکنم، فقط یک سنگ کهنه نمیبینم. صدای ضربههای چکش و قلم را میشنوم. صدایی که هفتصد سال است در کوههای بستانو پیچیده و نسل به نسل به ما رسیده است.
در تاریخ شفاهی بستانو، نام «تیره قلندری» (یا همان کوهیها) با سنگتراشی گره خورده است. اجداد ما از بلوچهای مکران بودند که برای تراشیدن سنگ به این سواحل آمدند. آنها سنگ آسیاب (هاش) و هاون (جوغن) میساختند و از دل همین کوهها، روزی خود را بیرون میکشیدند.
اما در میان تمام این تاریخ، قصه یک مرد برای من از همه شنیدنیتر است: علی میران.
علی میران، آخرین بازمانده سنگتراشان بستانو بود. خانهاش نزدیک بند چلو قرار داشت. او هم مثل اجدادش در کوهها کار میکرد، اما یک تفاوت بزرگ با آنها داشت؛ علی میران نابینا بود.
تصور کنید چکش را برمیداشت و قلم را روی سنگ میگذاشت. چشمهایش دنیای بیرون را نمیدید، اما انگشتانش بافتِ سنگ را حس میکردند. او سنگ را لمس میکرد، با آن حرف میزد و با ظرافتی باورنکردنی، آن را میتراشید.
من در کودکی او را دیدهام. نشسته بود و سنگ را میتراشید. برای او فرقی نداشت که سنگ چه شکلی است، او با حسِ لامسه، یک اثر هنری خلق میکرد. آن روزها نمیدانستم که دارم به آخرین حلقه از زنجیرهای چندصدساله نگاه میکنم.
با درگذشت علی میران، زنجیرهای که از مکران شروع شده بود و به دستانِ او رسیده بود، برای همیشه قطع شد. امروز دیگر کسی در بستانو سنگ آسیاب نمیسازد. اما نام او و مهارتش، در حافظه ما و در صفحات تاریخ باقی خواهد ماند.
ما فقط یک روستا نیستیم؛ ما وارث دستانی هستیم که حتی در تاریکی، نورِ تاریخ را میتراشیدند.