قبرستان قدیم بستانو
قبرستان قدیم بستانو، در نزدیکی جاده اصلی بندرعباس به بندر خمیر و روبروی روستا قرار دارد. مختصات دقیق آن ۲۷°۰۵'۱۰.۰" شمالی و ۵۵°۵۹'۴۹.۷" شرقی است. این قبرستان، از دیرباز محل دفن همه اهالی بستانو بوده است.
ساختار قبرستان
قبرستان قدیم بستانو، در طول تاریخ خود، به صورت تدریجی گسترش یافته است. ابتدا در محوطهای وسیع و صاف در انتهای آن، سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری (۷۰۰ سال پیش) قرار دارد. سپس با پر شدن این فضا، قبرستان به سمت دامنه تپه حرکت کرده و سنگ قبر ۱۱۲۵ هجری قمری (۳۰۰ سال پیش) در آنجا جای گرفته است. در دورههای بعدی، قبرستان به سمت پایین تپه و در گودی (سمت مخالف قبله) گسترش یافته است.
ترتیب عوارض و نشانهها از ابتدا به انتها
ابتدای قبرستان قدیم، محوطه خالی شامل قبرهایی که زیر خاک مدفون شدهاند، درخت و سنگ قبر به تاریخ ۷۲۱ هجری قمری، زیارتگاه، قبر حاجی محسین، تپه شامل سنگ قبر به تاریخ ۱۱۲۵ هجری قمری، گودی سمت مخالف قبله، قبرستان جدید، و در انتها اتصال به جاده بندرعباس و خمیر.
سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری
سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری، قدیمیترین سنگ قبر کشفشده در این قبرستان است. این سنگ با طراحی تاجدار، از دو تکه جداگانه با لبههای صیقلخورده، و حکاکی با مهارت بالا ساخته شده است. بر روی آن سه سطر حک شده بود: «مرحومی»، «این خانه»، و «۲۱ شهر جوزا ۷۲۱ هجری». این سنگ، ۴۰۰ سال قبل از درویش قلندر ساخته شده و سند زندهای از حضور سنگتراشان ماهر در این منطقه است.
سنگ قبر ۱۱۲۵ هجری قمری
سنگ قبر ۱۱۲۵ هجری قمری، در ۵۰ متری سنگ قبر ۷۲۱ و روی تپه قرار دارد. این سنگ، برخلاف سنگ ۷۲۱، ساده است و فقط نام متوفی و تاریخ روی آن نوشته شده است. متن آن نیاز به عکسبرداری مجدد دارد.
قبر حاجی محسین
قبر حاجی محسین، جد بزرگ خاندان درویش قلندر، در این قبرستان قرار دارد. این قبر، در کنار زیارتگاه و ۲۰ متر پایینتر از سنگ قبر ۱۱۲۵ هجری قمری واقع شده است. حاجی محسین، فرزند حسین و از نسل درویش قلندر بود.
قبرهای مشاهدهشده توسط اهالی
یکی از اهالی بستانو، عبدالقادر حسنپوری (فرزند حاج علی سین)، روایت میکند که یک معلم، او و دیگر دانشآموزان را به قبرستان قدیم بستانو برد و قبری با تاریخ ۴۵۰ سال پیش را به آنها نشان داد. این قبر در نزدیکی قبر حاجی محسین و در دامنه تپه قرار داشته است.
همچنین، بسیاری از اهالی روایت میکنند که در قبرستان قدیم بستانو، سنگ قبرهایی با تاریخهای قدیمیتر نیز وجود داشته که به مرور زمان زیر خاک مدفون شدهاند.
ساختار قبرستان قدیم بستانو، نشاندهنده تداوم دفن در این مکان در طول قرنهاست. سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری، قدیمیترین سنگ قبر کشفشده در این قبرستان است، اما وجود قبرهای متعدد زیر درخت در بخش قدیمی و احتمال وجود قبرهای قدیمیتر که به مرور زمان زیر خاک مدفون شدهاند، نشان میدهد که قدمت این قبرستان میتواند به بیش از ۱۰۰۰ سال یا بیشتر برسد.
قبرستان قدیم بستانو، حافظه جمعی همه اقوامی است که در این سرزمین زیستهاند. از سنگ قبر ۷۲۱ هجری تا قبر حاجی محسین، همه در یک مکان جمع شدهاند و این تداوم مکانی، نشاندهنده سکونت پیوسته در بستانو از حدود ۱۰۰۰ سال پیش تاکنون است. حتی حاجی محسین، حاج علی محرف، حاج علی سین، قاضی، حسین حاجی محسین (پدربزرگ نویسنده) و پدر نویسنده در همین قبرستان دفن شدهاند.
تهیه و تنظیم: محمد جمالی بستانوئی (حداد)