خلاصه استدلال: مهاجرت اجداد درویش قلندر از مکران به بستانو
بر اساس مجموع شواهد تاریخی، جغرافیایی و روایتهای شفاهی، میتوان استدلال زیر را به عنوان یک فرضیه مستند مطرح کرد:
۱. مسیر دریایی مکران به بستانو
سرزمین مکران از دیرباز زیستگاه مردمان بلوچ بود که با دریا و سنگ و کوه خو گرفته بودند. این سرزمین، چند هزار سال سنت سنگتراشی و دریانوردی داشت. مسیر دریایی از مکران (بهویژه بندر جاسک) به سواحل هرمزگان و بستانو، کوتاهترین و کمخطرترین راه ارتباطی بود. فاصله دریایی از جاسک تا بستانو حدود ۳۵۰ کیلومتر (۱۹۰ مایل دریایی) است که با لنجهای بادبانی در حدود ۱ تا ۲ هفته طی میشد.
۲. سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری: سند زنده
سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری که در قبرستان قدیم بستانو کشف شد، قدیمیترین سند مکتوب حضور انسان در این منطقه است. این سنگ با طراحی تاجدار، از دو تکه جداگانه با لبههای صیقلخورده، و حکاکی ظریف، دقیقاً با سنت سنگقبرهای تاجدار مکران و بلوچستان (چوکنڈی) مطابقت دارد. ساختار سهبخشی آن (نام + شعر + تاریخ) نیز با سنت سنگقبرنویسی در مکران و سند همخوانی کامل دارد.
۳. مهارت سنگتراشی خاندان درویش قلندر
دکتر جلالی، اهل بستانو و آگاه به تاریخ شفاهی این منطقه، روایت میکند که کوهیها (درویش قلندر و خانوادهاش) سنگتراش بودند و سنگ آسیاب (هاش) و هاون (جوغن) درست میکردند. پدر همسر نویسنده نیز روایت میکند که سنگ در کوههای بستانو تراشیده میشد و با شتر به ساحل و از آنجا با لنج به هندوستان و کشورهای منطقه حمل میشد. این مهارت، از اجداد درویش قلندر به کوهیها و سپس به علی میران، آخرین سنگتراش نابینای بستانو، منتقل شد.
۴. نتیجهگیری: حضور دیرینه اجداد درویش قلندر در اطراف بستانو
مجموع این شواهد نشان میدهد که اجداد درویش قلندر، حداقل از ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش (و احتمالاً بیشتر)، از طریق مسیر دریایی از مکران به سواحل هرمزگان آمده و در اطراف بستانو ساکن شدهاند. آنها با حرفه سنگتراشی و حکاکی روی سنگ به این منطقه آمدند و سنت چند هزار ساله مکران را با خود آوردند. سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری، سند زندهای از حضور آنها در این منطقه است و نشان میدهد که پیش از قوم گلنگ و پیش از رییس احمد، سنگتراشان ماهری در بستانو و اطراف آن زندگی میکردهاند.
۵. پیوند با روایتهای شفاهی
روایت خدیجه شکیبا (دختر مریم سین) که از مادرش شنیده بود، نیز تأیید میکند که درویش قلندر از سمت مکران و از طریق بندر جاسک به این نواحی آمده است. این روایت، نسل به نسل از خود درویش قلندر منتقل شده و از معتبرترین روایتهای شفاهی خاندان محسوب میشود.
نتیجه نهایی
وجود سنگ قبر ۷۲۱ هجری قمری با مهارت بالای سنگتراشی، حضور دیرینه خاندان درویش قلندر در اطراف بستانو را ثابت میکند. این خاندان، وارثان سنت چند هزار ساله سنگتراشی مکران بودند که از طریق مسیر دریایی به سواحل هرمزگان آمدند و در بستانو سکنی گزیدند. آنها نه یهویی ظاهر شدند، بلکه ادامهدهندگان یک سنت کهن بودند که ریشه در مکران داشت.
تهیه و تنظیم: محمد جمالی بستانوئی (حداد)