🌴 بستانو در دل تاریخ کهن 🌴
بستانو، بندر کهن در کرانه خلیج فارس
📍 موقعیت جغرافیایی
بستانو، روستایی ساحلی در ۲۵ کیلومتری غرب بندرعباس، استان هرمزگان. از غرب به کشتیسازی، شرق به شهرک شماره ۳، جنوب به دریا و شمال به کوهستان محدود میشود.
مختصات: ۲۷°۰۴′ شمالی، ۵۶°۰۰′ شرقی
🗺️ حد و مرز بستانو
شرق (پایین): خور گر — مرز با خونسرخ
شرق (بالا): خور اشکت — مرز با خونسرخ
شمال: راس کوه صالحی / پولادین — مرز با بلندو و سودرو
شمال غربی: کوه سگوند — مرز با مغ احمد
غرب (بالا): خور جاه جاهل — مرز با گچین
غرب (پایین): خور هیدرو — مرز با گچین
📜 وضعیت ثبتی
پلاک اصلی بستانو: ۵۲
تعداد زمینهای ثبتی تا ۱۳۲۵: بیش از ۳۰۰ زمین زراعی و نخلستان
پلاکهای فرعی: برای هر نخلستان، لاور، کوه، تپه، خور، مسیل، قریه و تنگ نمک
مثال: زمین یحیایی = پلاک ۱۵۶ فرعی از ۵۲ اصلی
🏛️ دو بستانو
بستانو قدیم: قبل از ۳۰۰ سال پیش — ساکنین: اهل جزیرت (ترک کردند)
بستانو جدید: حدود ۳۰۰ سال پیش — ساکنین: کلپری + کوهی
آثار بستانو قدیم: مسجد حسنعلی کوری، مسجد مطر، دو حلقه چاه ساروجی، آبانبار، کاروانسرا.
📊 جمعیت در گذر زمان
۲۰۰ سال قبل: کمتر از ۱۰ خانه
۱۳۰ سال قبل: ۳۰ خانوار (سدیدالسلطنه)
۱۳۳۵ (عکس هوایی): ۷۰ باب خانه
۱۳۹۵: حدود ۲٬۰۳۰ نفر
🏠 سکونت اولیه بستانو جدید
کوهی (فرزندان درویش): زودتر — محل اولین خانهها: خانه حاج حسن زمزم (فعلی)
کلپری (فرزندان عالی رئیس): بعداً — محل اولین خانهها: مغازه دلا صالح (فعلی)
🕌 مساجد
مسجد حسنعلی کوری — بستانو قدیم
مسجد مطر — بستانو قدیم
مسجد حاجی محمد (محل فعلی مسجد حاج علی) — حاجی محمد — اولین مسجد بستانو جدید
مسجد جامع قدیمی — حسن حاجی ممد
مساجد فعلی — فرزندان حاجی ممد
نکته: تمام مساجد فعلی بستانو توسط فرزندان حاجی ممد بنا شده و خادمان مسجد هنوز فرزندان حاجی ممد هستند.
🌊 مسیر دریایی و تجارت
Bostanu West Bank (کرانه باختری بستانو): عارضه زیرآبی با مختصات ۲۷°۰۰'۵۵" N، ۵۵°۵۷'۵۸" E
Bostanu East Bank هم در منابع ذکر شده
Cape Bostana (دماغه بستانو) با کانال عبوری
روایت دکتر جلالی: از محدوده West Bank برای حمل نمک و سنگ آسیاب استفاده میشده. لنجهای کارکانی نمک و سنگ آسیاب را به هند و کشورهای حوزه خلیج فارس حمل میکردند.
🏔️ قوم گلنگ (۷۰۰ سال پیش)
منطقه اولیه: طارم یا هاشمآباد (مرز قومی)
شغل: دامداری
مسیر مهاجرت: احمدی، سرزه فین، قلعه قاضی، کوه پچوک، شرق بندر
گستره: پاقلاتان تا شغو
ورود رییس احمد: ۳۰۰ سال پیش به خونسرخ
قلمرو رییس احمد: چجو (باغستان فعلی) تا کلپر
🏝️ اهل جزیرت (ساکنین بستانو قدیم)
لارک: غازی + ۵ خانواده — نخلستان غازیچی
هرمز: خانواده شبزو — نخلستان شخسین
درگهان: حاجی یحیی — نخلستان یحیایی
قشم: چند خانواده
نکته: خجی (زن کاکاجی) از نسل اهل جزیرت بود. نخلستان سلطانیچی و فطم زکریا متعلق به آنها بود.
🌴 بندهای قدیمی بستانو
بند در بستانو به زمینهای نخلستانی گفته میشد که با خاکریزهای سنتی، هم مرز زمین را مشخص میکردند و هم آب را در محدوده نخلستان نگه میداشتند.
سلطانیچی — حاجی احمد عبدولو
رغی — حاجی زمزم
گورایی — عبدالمجید، اهل کاروان قشم
مخسینو — عبدولو
سورخی — عبدالله حاجی محسین
دهمردی — عبدالله حاجی محسین
محملکی — حاجی آمنه
گورمونو — سینکو محسن
آمهای — غلام عبدل محمود
احمدکی — شیخ
مغ ملا — قاضی
عالیچی — حاجی محدل
غراط — حاجی آمنه
غازیچی — حاجی یحیی
بند چلو — شیخ
بند یحیایی — حاجی یحیی
پیربند — نامشخص
کهورو — نامشخص
🌊 خورها
خور حل
خور زیارت
سر سه خورو
خور گر
خور اشکت
خور جاه جاهل
خور هیدرو
خور چپویی
🏞️ تنگها
تنگ هیدرو
تنگ هیدرو سینمحسنی — سینک محسن
تنگ رمیر
تنگ خور چاووئی
تنگ سید مح رمضانی — سید مح رمضانی
تنگ برکه
تنگ کلافه
🌾 لاورها
آردی
شیخو زاغ
مح قاسمی
قهلیج
میرک
چاه جاهل
ماری
دودر
🪨 سنگ قبر ۷۲۱ هجری
تاریخ سنگ قبر: بیست و یکم شهر جوزا ۷۲۱ هجری قمری (حدود ۱۳۲۱ میلادی، ۷۰۰ سال پیش).
محل کشف: قبرستان قدیم بستانو (مختصات: ۲۷°۰۵'۱۰.۰" N، ۵۵°۵۹'۴۹.۷" E — نزدیک رستوران باباحاجی).
مشخصات: تاجدار، از دو تکه سنگ، صیقلخورده، بسیار سنگین.
متن: سه سطر — سطر اول: «مرحومی» + اسم (پاک شده) / سطر دوم: قطعه شعر (فقط «این خانه» معلوم) / سطر سوم: تاریخ ۲۱ جوزا ۷۲۱.
وضعیت فعلی: متأسفانه به سرقت رفته.
ارزش: این سنگ قبر ثابت میکند بستانو حداقل ۷۰۰ سال پیش مسکونی بوده و با روایت قوم گلنگ (۷۰۰ سال پیش) همخوانی دارد.
سنگ قبر ۱۱۲۵ هجری
تاریخ: ۱۱۲۵ هجری قمری (حدود ۳۰۰ سال پیش).
محل: ۵۰ متری سنگ قبر ۷۲۱، روی تپه در همون قبرستان.
وضعیت: متن آن نیاز به عکسبرداری مجدد دارد.
ساختار قبرستان قدیم بستانو
قبرستان ۷۰۰ ساله: شامل سنگ قبر ۷۲۱ هجری.
قبرستان ۳۰۰ ساله: شامل سنگ قبر ۱۱۲۵ هجری.
وسعت: بسیار وسیع، احتمال قدمت تا ۱۰۰۰ سال.
نکته: بسیاری از قبرهای قدیمی زیر خاک دفن شدند.
⛰️ گنبد نمکی گچین
موقعیت: بین بستانو، گچین و مغ احمد.
نوع: گنبد نمکی (دیاپیریسم نمکی).
مواد معدنی: نمک، سنگ آهن (گلک)، زاج (زاغ)، سنگ آسیاب (هاش).
ارتباط: جایگاه بستانو در کنار این گنبد نمکی باعث شده مردم به فکر استخراج نمک، سنگ و سنگ آهن بیفتند.
شباهت: همانند گنبد نمکی هرمز.
⚓ پیوند با سفر نئارخوس (۳۲۴ ق.م)
بندر باستانی «اپوستانه» (Apostana): ناوگان نئارخوس در زمستان ۳۲۴ پیش از میلاد در آن پهلو گرفت.
نامزدهای مکان: دو آبادی به نام «بستانو» (هرمزگان و بوشهر) میتوانند همان «اپوستانه» باستانی باشند.
استدلال جغرافیایی: بستانوی هرمزگان در مسیر حرکت نئارخوس از میناب به سمت غرب قرار دارد و به درگهان (قشم) نزدیک است (۷.۷ مایل دریایی).
نتیجه: احتمال اینکه بستانوی شما همان «اپوستانه» باستانی باشد، محتمل ولی اثباتنشده است.
💎 نکات کلیدی
۱. درویش قلندر از بلوچهای مکران است.
۲. تیرههای اصلی بستانو: قلندری/تندیلی (کوهی) و رئیس احمدی (کلپری).
۳. کوهیها برای حمل سنگ و نمک از کوه به لنج آمدند و در خور چپویی ساکن شدند. اکثراً سنگتراش بودند.
۴. کلپریها دامدار و کشاورز بودند و در کلپر ساکن شدند.
۵. حاجی محمد و حسن حاجی ممد جد اعلای خاندان مسجدساز بستانو هستند.
۶. دو شاخه کوهی و کلپری ازدواجهای متقابل داشتهاند.
۷. گمرک بستانو سابقهای حدود ۱۰۰ سال دارد.
۸. سنگ آسیاب (هاش) در کوههای بستانو تراش داده میشد و با شتر به ساحل و با لنج به هندوستان حمل میشد.
۹. نمک از «نمکریز» در کوههای بستانو استخراج میشد.
۱۰. لنجهای کرگان و کلاهی (از بنادر میناب) برای حمل سنگ آسیاب و نمک به بستانو میآمدند.
بستانو؛ هر نام، بخشی از تاریخ ماست. 🌴