بر اساس محتوای منتشر شده از کتاب «بستانو در دل تاریخ کهن»، این اثر نوشتهٔ محمد جمالی بستانوئی (حداد)، سفری است به قلب تاریخ و هویت یک سرزمین کهن در کرانهٔ خلیج فارس. نویسنده که خود متولد ۱۳۵۱ در بستانو و از تبار درویش قلندر است، این کتاب را نه به عنوان یک مورخ دانشگاهی، بلکه به عنوان یک بستانوئیِ دغدغهمند به حفظ میراث نیاکانش نوشته است. هدف او زنده نگه داشتن نامها، مکانها و قصههایی است که در خطر فراموشی قرار دارند.
📜 ریشهها و تبار: از مکران تا بستانو
کتاب با پرداختن به ریشههای خاندان تیره قلندری (کوهی) آغاز میشود. بر اساس روایتهای شفاهی، درویش قلندر، جد اعلای این تیره، از بلوچهای مکران بود که از طریق بندر جاسک به سواحل هرمزگان و بستانو آمد. او و خانوادهاش سنگتراش بودند و برای حمل و تراش سنگ در نزدیکی خور چپویی سکنی گزیدند. مهارت آنها در ساخت سنگ آسیاب (هاش) و هاون (جوغن) باعث شد که به فرزندانشان «کوهی» گفته شود. کتاب سپس شجرهنامهٔ مفصل این خاندان را از درویش قلندر تا نسل امروز، با ذکر نامها و نسبتها، پیش میبرد.
🗺️ جغرافیای تاریخی: بندها، خورها و تنگها
بخش مهمی از کتاب به توصیف دقیق جغرافیای منطقهٔ بستانو اختصاص دارد؛ بندری کهن در ۲۵ کیلومتری غرب بندرعباس. نویسنده مرزهای طبیعی بستانو را با خورها و کوههای اطراف مشخص میکند و سپس به معرفی عناصر کلیدی زندگی در این سرزمین میپردازد:
· بندها: زمینهای نخلستانی که با خاکریزهای سنتی، هم مرز زمین را مشخص میکردند و هم آب را در محدوده نگه میداشتند. کتاب نام بندهای قدیمی متعددی مانند سلطانیچی، رغی و گورایی را ثبت کرده است.
· خورها: مانند خور حل، خور زیارت سر سه و خور گر که از گذشته تا امروز نقش مهمی در زندگی مردم داشتهاند.
· تنگها و لاورها: تنگهایی مثل تنگ هیدرو و تنگ رمیر، و لاورهایی مانند آردی و شیخو، بخشی از چشمانداز طبیعی و تاریخی بستانو را تشکیل میدهند.
💎 ارزش تاریخی: سنگ قبری از قرن هشتم
یکی از نقاط عطف کتاب، اشاره به سنگ قبری با تاریخ ۷۲۱ هجری قمری در قبرستان قدیم بستانو است. نویسنده این کشف را نقطهٔ عطفی در نگاه او به تاریخ منطقه میداند و میگوید از آن روز فهمید که نامهای نیاکانش فقط خاطره نیستند، بلکه «سند زندهای از تاریخ یک سرزمیناند» و این انگیزهای شد برای گردآوری این میراث.
💎 جمعبندی
«بستانو در دل تاریخ کهن» را میتوان حاصل سالها جستوجو، گفتوگو با بزرگان و ورق زدن اسناد کهنه دانست. این کتاب صرفاً یک تاریخ خشک و آکادمیک نیست، بلکه ادای دینی است به درویش قلندر، به رئیس احمد و به همهٔ آنان که در خاک بستانو زیستند. امید نویسنده این است که کتابش «چراغی باشد برای نسلهای بعدی تا بدانند از کجا آمدهاند و به کجا تعلق دارد دارند».