مقدمه
به نام خداوند جان و خرد
هر سرزمین، داستانی دارد؛ داستانی که گاهی در کتابها نوشته شده، گاهی بر سنگها باقی مانده و گاهی نسل به نسل، از زبان پدران و مادران به فرزندان رسیده است.
بستانو نیز تنها یک روستا در گوشهای از سرزمین هرمزگان نیست؛ بستانو سرزمینی است که در دل خاک، کوه، نخلستان، خورها، قبرستانهای کهن، سنگنوشتهها و خاطرات مردمانش، نشانههایی از گذشتهای دور را در خود نگه داشته است.
این کتاب با نام «بستانو در دل تاریخ کهن» تلاشی است برای گردآوری و ثبت بخشی از همین گذشته؛ گذشتهای که اگر امروز نوشته نشود، شاید فردا بسیاری از روایتها، نامها، جایها و خاطرات آن از میان برود.
آنچه در این پژوهش آمده، تنها بر یک روایت یا یک نوشته تکیه ندارد. روایتهای بزرگان و سالخوردگان بستانو، یادداشتها و تحقیقات پیشین، بررسی نامهای جغرافیایی و محلی، آثار و سنگهای تاریخی، گورستانهای قدیمی، مسجدهای کهن، مسیرهای مهاجرت و زندگی خاندانها و همچنین مشاهدات و بررسیهای میدانی، در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا تصویری روشنتر از گذشته بستانو به دست آید.
در این مسیر، هر روایت را حقیقت قطعی ندانستهایم؛ بلکه تلاش شده است روایتها ثبت شوند، سپس با دیگر شواهد مقایسه گردند. آنجا که میان منابع اختلافی وجود داشته، اختلاف نیز پنهان نشده است؛ زیرا تاریخ زمانی ارزشمندتر میشود که هم روایت موافق و هم روایت مخالف آن ثبت شود و خواننده بتواند با شواهد موجود درباره آن داوری کند.
بستانو برای ما تنها نام یک آبادی نیست. نام بسیاری از مردان و زنانی است که نسلهای پیشین این سرزمین را ساختهاند؛ نام خاندانهایی که زندگی، مهاجرت، پیوندهای خانوادگی، زمینها و نخلستانهای خود را به یادگار گذاشتهاند. نام مکانهایی مانند مسجد مطر، خور چاه جاهل، کوه سگوند، تنگ برکه، تنگ محقاسمی، تنگ هیدرو، بند غراط و دیگر جایهای کهن نیز بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین هستند.
در میان این نشانهها، گاهی یک سنگ قدیمی، یک نام محلی، یک قبرستان، یک بند خاکی یا حتی خاطرهای کهنسال میتواند دریچهای به گذشته باز کند. شاید هر یک به تنهایی پاسخ کامل نباشد، اما هنگامی که در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوانند بخشی از تاریخ فراموششده یک سرزمین را روشن کنند.
هدف این کتاب، ساختن یک روایت افسانهای از گذشته بستانو نیست؛ هدف آن است که آنچه از گذشته به ما رسیده، ثبت، بررسی، مقایسه و برای نسلهای آینده حفظ شود.
شاید در میان این صفحات، پرسشهایی بیپاسخ باقی بماند و شاید برخی روایتها در آینده با پیدا شدن سند یا شاهد تازه اصلاح شوند. این نه ضعف پژوهش، بلکه بخشی از راه شناخت تاریخ است. تاریخ را باید با پرسش آغاز کرد و با جستوجوی بیشتر ادامه داد.
این کتاب را به مردم بستانو و به همه کسانی تقدیم میکنم که هنوز گذشته نیاکان خود را ارزشمند میدانند و باور دارند که شناخت ریشهها، راهی برای شناخت بهتر امروز و ساختن فرداست.
باشد که «بستانو در دل تاریخ کهن» سرآغازی باشد برای پژوهشهای بیشتر؛ تا آنچه در دل خاک و کوه و دریا و حافظه مردم این سرزمین باقی مانده، از یاد نرود.
محمد جمالی
پژوهشگر و گردآورنده روایتها و اسناد بستانو