
واقعیت من با واقعیت دیگران متفاوت است. واقعیت من تار و پودش جنسی از خیالات درونم دارد. هر چند شاید این جمله در بادی امر گنگ و نامفهوم و نامرتبط به نظر آید اما قصد من از این سیاهه شرح و بسط همین یک جمله است و معلمی برای من تجربهای بود که در آن با خیالاتم روبهرو شوم و در میدانی همچون میدان جنگ به شناخت و حتی المقدور تغییر دیگرانی همت گمارم.
داستان ار جایی شروع شد که رفیق شفیقم که از علایق و دغدغههایم با خبر بود به من پیشنهادی داد به من گفت که فلان معلم از فلان دبیرستان که آشنایی دیرینهای با او دارد به دنبال فردی است تا او را در سمت معلم پژوهشی بگمارد. درد سرتان ندهم که با سر پذیرفتم. گویا پیشتر قرار بر این شده بود که من و دوستم گروهی تلفیقی از ادبیات و ریاضی تشکیل دهیم تا در آن این دو به ظاهر غریبه را بر سر یک سفره بنشانیم. حال شما ببینید که ریاضی تا چه حد نزد دانشآموزان برانگیزنده است، سپس ادبیات را نیز به آن بیافزایید، بعد خواهید دانست که ماموریت ما از جنس ماموریتهای غیر ممکن بود. باری من و دوستم بر آن شدیم تا ایدههایی در راستای صلح ادبیات و ریاضی بیابیم تا مفاد آن به مذاق دانشآموزان ۱۲ ساله نیز خوش بیاید.
تا آن که روز جلسه فرا رسید. من چونان اغلب اوقات بر مرکت سخن برنشستم و تیر ایده ها را از کمان جملات به سوی دبیر مذکور که به نوعی کارفرمایمان نیز بود رها می کردم و در این میان از لزوم آشنایی کودکان با فلسفه ریاضی و ابزاری بودن نظریات علمی و ... سخن ها می راندم.
پس از پایان عرایض مطولم دبیر عزیز لبخندی عاقل اندر سفیه بر لبانش نشست و دست به سوی دهان برد و سرفهای محکم کرد تا بر هجوم قهقههای که از نهادش برآمده بود، غالب آید و به گونهای که به من بر نخورد به آرامی توضیح داد که نظراتت گرانقدر و ستودنی است اما حصولش برای دانشاموزان پایه هشتمی اندکی غریب می نماید. خلاصه که گفت و گویمان بالا گرفت، تا این که دوستم که البته به باطن نه به ظاهر، ریش سفیدتر از من بود و چند پیراهنی بیشتر از من پاره کرده بود، پیشنهاد داد که نشریهای به زیور طبع بیاراییم که هم از زینت ریاضیات مزین باشد و هم از گوهر ادبیات برخوردار که مقبول جمع افتاد و تصمیم گرفتیم چنین کنیم.
روز ها از پی هم می گذشتند و ما ایدهی خود را در میان دانشآموزان هشتمی مطرح کردیم تا این که ۱۰، ۱۲ نفری داوطلب شدند تا از معجونی که برایشان پخته بودیم بچشند تا این که بالاخره جلسه اول فرا رسید و دانشآموزان در کلاس جمع شدند، از در و دیوار صدا می آمد اما از آنها نه و چنان مبادی آداب به نظر میآمدند که لقمان اگر می بود و می دید، غبطه می خورد. ولی زنهار که جلسه نخست به هیج وجه معیار خوبی برای شناخت دانشآموزان نیست. در این مرحله بچهها ببشتر گرگانی اند در لباس میش و زیر چشمی در حال یافتن نقاط ضعفتان هستند تا در فرصت مقتضی کارتان را یکسره کنند. هر جلسه که می گذرد بچهها ابعاد جدیدی از خود را به نمایش می گذارند تا جایی که در جلسات انتهایی تقریبا برای آنها نامرئی می شوی و هر چه بر میز می کوبی و فریاد میزنی، کسی صدایت را نمی شنود، گویی به روحی معلق در میان زندگان مبدل گشتهای. از این جا بود که به ذهنم رسید شاید کافکا ایدهی رمان مسخ را در کلاس نگارش یک دبیرستان یافته است.
در یکی از جلسهها که هنوز بار سنگین رسالت معلمی را بر دوشم حس می کردم، با دوستم تصمیم می گرفتیم که برای آشنایی دانشآموزان با گذشته آموزش ایران، مستند مشق شب ساخته عباس کیارستمی را به نمایش درآوریم.(افسوس این که جز یک نفر هیچ کس حتی نام کیارستمی را هم نشنیده بود.) تا پس از آن بچهها نقد و نظرات خود را بنویسند تا جلسه بعد پیرامون فیلم و متنهایشان به بحث بپردازیم. بماند که در میانه نمایش فیلم سه، چهار نفری خواب هفت پادشاه می دیدند و تعدادی دیگر رخصت رفتن به دستشویی را می خواستند، اما خوشبختانه تعداد اندکی نیز بودند که گویی توجهشان به مستند جلب شده بود. شما نمی دانید همین اندک توجه چه شوری در درون معلم بر میانگیزد درست به رویت سواد آبادی می ماند در بیابانی تفتیده و اما من هر چه از فیلم می گذشت چشمانم گشادتر می شد و دهانم گشودهتر و از همهی این تغییرات در طول ۳۰ سال شگفتزده می شدم. زمانهای که معلمان "ترشروی بدگفتار" بودند و کودکان "نه زهره خنده و نه یارای گفتار" داشتند، کجا و زمانه حاضر که به قول سعدی دانشآموزان " خرسک بازند بر سر بازار" کجا!
خلاصه که حاصل شخصی من از تجربه یک سال معلمی آن بود که حتی کک کودکان ۱۰ سال کوچکتر از من نیز برای ایدههایم نمی گزد و از من بگذریم، نشستن و غرولند کردن و هر نقصی را به پای معلمان نوشتند هم کمال بی انصافی است. معلمی از آن چه می نماید بسی سختتر است.