
یکی از دغدغههایی که تقریبا چند سالی است که به آن میاندیشم، خواندن و نقد رمان و نمایشنامههای تالیفی فارسی است. متاسفانه این آثار توسط قشر کتابخوان هم خوانده نمیشوند و حتی در سطحی جدیتر منتقدانی هم نیستند که این آثار را به طور حرفهای نقد کنند و آن را به مخاطب بشناسانند. به نظر می رسد نامهای بزرگ ادبیات معاصر ما نظیر اخوان، نیما و هدایت و .... بدون وجود منتقدان ادبی بزرگ، امروزه چنین شناخته شده نبودند. البته که من منتقد هم نیستم چه برسد به منتقد حرفهای اما سعی میکنم، نظر خود را دربارهی رمانها و نمایشنامههای فارسی که می خوانم، اینجا به اشتراک بذارم، شاید برای برخی از خوانندگان این متن مفید باشد.
در این متن، من سعی دارم درباره نمایشنامه 《فعل》 محمد رضایی راد بنویسم. من محمد رضاییراد را از مجله ناداستان شماره خانه شناختم. نوشته او یک روایت بسیار جذاب از تلاقی سیاست و فضای اجتماعی سالهای نزدیک به انقلاب با خانه و محل زندگیاش است که حتما به شما هم توصیه میکنم، آن را بخوانید. پس از خواندن آن ناداستان فهمیدم، نویسنده این متن نمی تواند فردی عادی باشد. پس نامش را در اینترنت جست و جو کردم و دانستم که نویسندهی شناخته شده است و نمایشنامه نویس و کارگردان تئاتر و همین طور تحصیلاتش در زمینه زبانشناسی بوده است. در نتیجه نسبت به خواندن آثارش بیشتر مشتاق شدم و کتاب 《فعل》 و 《رقصی چنین》 را خریدم. که در اینجا راجع به فعل خواهم نوشت.
نمایشنامه فعل درباره معلم تازه کاری به نام فرهاد است که وارد یک دبیرستان دخترانه شده است. همچنین او یک دانشجوی نخبه ادبیات است که در حال نوشتن پایاننامهای درباره فعل است. چنانچه از سخنانش برمیآید، برآن است که معنای فعل را به آنچه برای آن ساخته شده یعنی کنش احیا کند. در قسمتی از نمایشنامه آمده است:
《انسان نخستین نمی گفت می رم، می رفت. نمی گفت بده می گرفت. نمی گفت می خوام بخورم، می خواست و می خورد.》
اما نمی داند چگونه ایده خود را به درستی بیان کند. در ادامه فرهاد دچار یک تعارض میان اندیشههایش و زندگی واقعی قرار میگیرد. او عاشق یکی از دانشآموزانش می شود اما نمی داند آیا باید عشق را مثابه یک 《فعل》 بفهمد یا در مقابل آن منفعل باشد؟
فعل از یک شیوه روایی جذاب بهره می برد شیوهای که زمان طولانی و مکانهایی که فرهاد از سر گذرانده در یک زمان و مکان جمع می کند، گویی فرهاد با خواننده در حال فهمیدن خود و تصویرهای پاره پارهای است که در ذهنش شکل می گیرد و همگام با آن سعی دارد که به یک تصمیم برسد.
البته به نظرم از نکات منفی نمایشنامه 《فعل》 استفاده از برخی از کلیشههای تکراری است، به عنوان مثال شخصیت گل خانم به عنوان سرایدار دبیرستان دخترانه که کاملا کلیشهای است یا ارتباط او با ناظم و دیگران نیز همینطور است.
در کل به نظرم تجربه خواندن فعل، تجربه جذابی است به شما هم آن را توصیه می کنم.