
نمی دانم شاید اگر مورخی حوصله کند در پی تاریخ پیدایش کافهها در ایران و جهان بگردد یا جامعهشناسی که تاثیر کافهها را در فضای اجتماعی بسنجد، به چه نتیجهای خواهد رسید. اما خود من هر چه پازل اطلاعات ناقصم را با هم جور میکنم به جایی نمی رسم از یک طرف کافههای فرانسوی است که محل پیدایش بزرگترین مکاتب ادبی است و این طرف کافههای فرزندزی و ساینفیلدی که تنها محلی برای جمع دوستانی است که از روزمره کسالتبارش و تکراریشان سخن بگویند و این موضوع، کار را برای این که بگویی کافه در واقع چیست؟ یا باید چگونه باشد؟ سختتر می کند.
اما هر چه که هست نیک می دانم که کافهها در تهران جای عجیبیاند به نوعی در لامکانند با آن دکورهای عجیب و غریبشان نه به دوره خاصی تعلق دارند و نه به منطقهای. صرفا ملغمهایاند از چیزهای محبوب، پنجرههای رنگین ایرانی، موسیقیهای راک و جاز آمریکایی و ... و به همین دلیل برای مشتریانشان گریزگاهی برای فرار از واقعیت شهر و مناسباتش هستند.
جایی که می توانی قوانین مربوط به خود را وضع کنی، چگونه بپوشی، چه چیزی بخوری، درباره چه حرف بزنی و ... .
اما این فضاهای سوررئال تنها در دکورشان خلاصه نمیشوند، غذاها و نوشیدنیها نیز به جای خاصی تعلق ندارد و به احتمال زیاد تاریخ کشف و انقراض آن وعده غدایی تنها در بازه حیات کافه تعریف میشود، در نتیجه غذاها نیز تنها در همان منوی کافه منحصر به فرد معنا دارند و اصلا تمام عناصر یک کافه تنها در آن فضا است که معنا دارد. ممکن است در کافهای هیچکاک بخوری و در کافهای دیگر انقلاب اکتبر بنوشی.
هر کافه فرهنگ مخصوص یا حتی می توان گفت زبان مخصوص به خود را دارد و این نه اغلب ناآگاهانه بلکه بسیاری از اوقات تعمدی است. یک کافه میخواهد مامنی باشد برای کنشگران سیگار به دستی که تنها در فضای بسته کافه به ایجاد فضای باز اجتماعی می اندیشند برخی دیگر دغدغههای ادبی و هنری خود را بعضا با کتابها و کتابخانههای تهی به رخ میکشند و بعضی هم رویای آمریکایی مشتریانشان را در چیدمان کافه و ظروفش محقق میکنند. تا زمانی که مشتریان هنگام شنیدن یک قطعه جاز با خوردن آب معدنی بعضا مجانی روی میز از یک لیوان شبیه لیوانهای بار خندهای مستانه بزنند.
تنها خصوصیتی که در آن کافه و محیط بیرونش به مانند دوقلویی همسان مو نمیزنند. قیمتهای صعودیشان است و این موضوع دایره کافهروان را تنگتر کرده و فرصت استفاده از این شبه اجتماع آرمانی را محدود کرده است ولی به هر حال باید یک نشانهای باشد تا بدانی هنوز روی زمینی!
هرچند که کافهها بیهویت و بی اصالتند و سرشار از اداهای توخالی اما حداقل یک ویژگی منحصر به فرد دارند که آنها از بقیه فروشگاهها و مالها و بقالیها جدا میکند. شاید بتوان گفت کافه تنها مکانی در شهر است که با مشتریانش ارتباط برقرار می کند و به نوعی بازتاب درون آشفتهشان است. هم به خاطر چیدمانی که ذکر آن پیشتر نیز گفته شد و هم به خاطر هوای خفه و مهگرفتهاش.
کافهها شاید تنها یک مسکِّن دردناک موقت برای فرار از تراژدی کمدیوار واقعیت اجتماعی باشد اما حداقل برای من به خاطر فراهمآوردن فرصت لذت همنشینی با دوستانم غنیمتی است و در این دنیا کدام لذت است که بی هزینه باشد.