
من با دو اصطلاح «اثر آینه» و «برچسب زدن» در کتاب خوب «هرگز سازش نکنید» (Never Split the Difference) از کریس واس آشنا شدم. این دو راهکار که محتوای اصلی فصل ۲ و ۳ کتاب رو تشکیل میدن، ابزارهای شگفتانگیزی برای بهبود مهارتهای مذاکره در اختیار ما میذارن.
درباره کتاب و هدف : آقای کریس واس، یک مامور بازنشسته FBI و مذاکرهکننده ارشد در بحرانهای گروگانگیری بوده. ایشون تجربیات نفسگیر خودش رو در قالب این کتاب درآورده و درسهای مذاکره رو در دل ماجراهایی واقعی به ما یاد میده. حالا من میخوام چیزی که از این دو فصل فهمیدم رو اینجا به اشتراک بذارم.
اثر آینه، که کاربرد اصلی اون در زمینه گرفتن اطلاعات بیشتر از طرف مقابل هست، به شما یاد میده که چطور با کمترین کلمات، اجازه بدید شخص مقابل خودش مکالمه رو ادامه بده و اطلاعات کلیدی رو فاش کنه. این تکنیک باعث میشه طرف مقابل احساس امنیت و درک شدن بکنه و ناخودآگاه شروع به توضیح بیشتر کنه.
در سادهترین حالت، این کار فقط شامل تکرار یک تا سه کلمه کلیدی آخر از جمله طرف مقابل، با لحنی پرسشی و کنجکاو میشه.
مثلاً:
فرض کن به عنوان یک فریلنسر با یک مشتری بالقوه در حال صحبت هستی:
مشتری: «ما پروژههای زیادی رو با فریلنسرهای دیگه جلو بردیم ولی همیشه سر زمانبندی به مشکل خوردیم.»
شما (با لحنی آرام و پرسشی): «سر زمانبندی به مشکل خوردید؟»
تحلیل: در اینجا شما اونو متهم نمیکنید یا راهحل ارائه نمیدید. فقط کلمات کلیدی خودش رو مثل آینه بهش برمیگردونید. به طرز شگفتانگیزی، مشتری احتمالاً شروع به توضیح بیشتر میکنه:
مشتری (در پاسخ به آینه شما): «آره، مثلاً فریلنسر قبلی قول داده بود دو هفتهای کار رو تموم کنه، ولی بعد از یک ماه هنوز نصف کار هم انجام نشده بود و ما مجبور شدیم قرارداد رو لغو کنیم. این موضوع واقعاً ما رو نگران کرده...»
شما بدون اینکه سوال مستقیمی بپرسید، متوجه شدید که نگرانی اصلی این مشتری، تعهد به ددلاین و شفافیت در فرآیند کاره. حالا میتونید با اطلاعات بهتری مذاکره رو ادامه بدید.
اثر برچسب زدن، به این مفهوم هست که شما احساسات یا موضع طرف مقابل رو با یک عبارت توصیفی شناسایی و بیان میکنید. این کار باعث میشه اون شخص احساس درک شدن بکنه و گارد دفاعیش رو پایین بیاره. وقتی یک احساس منفی (مثل ترس، بیاعتمادی یا عصبانیت) رو به درستی نامگذاری کنید، از شدت اون کم میشه.
کریس واس تاکید میکنه که این تکنیک باید با جملاتی مثل «به نظر میاد که...»، «احساس میکنم که...» یا «اینطور به گوش میرسه که...» شروع بشه. این جملات اتهامی نیستند و به طرف مقابل فضا میدن که حرف شما رو تایید یا تصحیح کنه.
مثلاً:
در ادامه مکالمه قبلی، مشتری بعد از کلی توضیح درباره نیازمندیهای پروژه، یک دفعه مکث میکنه و میگه:
مشتری: «خب، حالا هزینه انجام این پروژه چقدر میشه؟ فقط بگم که ما بودجه خیلی محدودی داریم.»
شما (به جای ارائه قیمت فوری، از برچسب استفاده میکنید): «به نظر میاد نگران این هستید که هزینهای که من پیشنهاد میدم، با بودجهای که در نظر گرفتید نخونه و نتونیم با هم همکاری کنیم.»
تحلیل: شما با این جمله، نگرانی پنهان مشتری (ترس از قیمت بالا و هدر رفتن وقت) رو شناسایی و تایید کردید. این کار به مشتری احساس آرامش میده، چون حس میکنه شما دغدغهش رو درک کردید.
مشتری (با لحنی آرامتر): «دقیقا! ما واقعاً از سبک کار شما خوشمون اومده، ولی سقف بودجه مشخصی داریم. اگه بتونیم راهی پیدا کنیم که توی این محدوده بمونیم عالی میشه.»
حالا فضا از یک تقابل بر سر قیمت، به یک همکاری برای پیدا کردن راهحل تبدیل شده. شما با برچسب زدن، احساسات منفی رو خنثی کردید و مسیر رو برای یک مذاکره سازنده باز کردید.
پیوست پایانی:
این دو تکنیک، فقط بخش کوچکی از گنجینه ارزشمندی بود که در کتاب «هرگز سازش نکنید» پنهان شده. هدف من هم دقیقا همینه؛ اینکه آموختهها و تجربههای خودم رو، به خصوص از چنین منابع معتبری، به شکلی کاملاً کاربردی و ملموس به اشتراک بذارم.
این مسیر تازه شروع شده و این نوشته، اولین قدم ما بود. در ادامه حتماً سراغ بقیه تکنیکهای قدرتمند این کتاب و سایر ابزارهای مذاکره میریم.