ویرگول
ورودثبت نام
محمد حمزه‌پور
محمد حمزه‌پور
محمد حمزه‌پور
محمد حمزه‌پور
خواندن ۴ دقیقه·۴ ماه پیش

در بابِ کتابِ"همنام" اثر جومپا لاهیری

کتاب با شروعی بسیار قوی، انتظارات زیادی در ذهنم ایجاد کرد. صفحات آغازین کتاب، که به زندگی آشوک و آشیما در هند و سپس مهاجرت آن‌ها به آمریکا می‌پردازد، از بهترین بخش‌های رمان است. نویسنده، دشواری مهاجرت، احساس غربت، دلتنگی و تلاش برای ساختن زندگی در کشوری بیگانه را به‌خوبی روایت می‌کند. با وجود این شروع درخشان، رمان هرچه جلوتر می‌رود، از درخشان بودن خود فاصله می‌گیرد. نیمه دوم کتاب، به‌ویژه از زمان آشنایی گوگول با موشومی، بیش از اندازه بر روابط روزمره، مهمانی‌ها، رفت‌وآمدها و جزئیات زندگی شخصی تمرکز می‌کند و کشش داستان به‌تدریج کاهش می‌یابد. از آشنایی گوگول و موشومی تا ازدواج آن‌ها، روایت برای من بیش از حد معمولی و کم‌حادثه بود و احساس کردم نویسنده حرف تازه‌ای برای گفتن ندارد.

یکی از ضعف‌های رمان "از نظر من"، زیاده‌روی در توصیف جزئیات است. نویسنده بارها خانه‌ها، اتاق‌ها، لباس‌ها، چیدمان وسایل و حتی مسیر حرکت شخصیت‌ها را با وسواس توصیف می‌کند. بدون تردید، در بخش‌هایی از کتاب، این دقت به فضاسازی کمک می‌کند؛ اما در بسیاری از صحنه‌ها، توصیف‌ها بسیار طولانی و غیر ضروری می شود. به نظرم نویسنده قصد داشته خواننده را در دل فضا قرار دهد، اما برای من، نتیجه بیشتر خستگی و کند شدن روایت بود.

بخش دیگری از کتاب که به نظرم مهم است به آن پرداخته شود از زمانی است گوگول وارد زندگی مکسین می‌شود. از آن جا روایت لحنی متفاوت پیدا می‌کند. خانواده مکسین فقط خانواده‌ای متفاوت نیستند؛ آن‌ها با زبانی آراسته، گرم و تحسین‌آمیز توصیف می‌شوند. خانه‌ای زیبا، فضای فرهنگی، کتاب، موسیقی، غذا، سفر، آزادی، صمیمیت و روابط راحت، همگی تصویری دلنشین از زندگی آن‌ها می‌سازند. حتی زمانی که مکسین در را هنگام رفتن به دستشویی نمی‌بندد، یا عکس دوست‌پسرهای قبلی‌اش را بدون خجالت به گوگول نشان می‌دهد، یا روایت اشاره می‌کند که در چهارده‌سالگی نخستین رابطه جنسی خود را تجربه کرده است، یا حضور مشروبات الکلی در خانه و مهمانی‌ها امری کاملاً عادی است، لحن روایت به گونه‌ای است که این عناصر بخشی از یک زندگی آزاد، جذاب و خواستنی به نظر می‌رسند، نه موضوعی برای تأمل یا نقد. در مقابل، خانواده گوگول عمدتاً با سنت، وظیفه، مسئولیت، محدودیت و پایبندی به آداب معرفی می‌شوند. همین تفاوت در لحن روایت باعث شد این احساس در من شکل بگیرد که نویسنده، آگاهانه یا ناآگاهانه، جهان خانواده مکسین را خواستنی‌تر از جهان خانواده گوگول تصویر می‌کند.

از طرفی این نگاه در شخصیت گوگول نیز دیده می‌شود. گوگول تقریباً به هر چیزی علاقه دارد که خانواده‌اش دوست ندارند. او از نام خود خجالت می‌کشد، از سنت‌های خانوادگی فاصله می‌گیرد و هر آنچه را که در نقطه مقابل خانواده‌اش قرار دارد، جذاب‌تر می‌بیند. به همین دلیل، در بخش بزرگی از رمان، او بیشتر از آنکه درگیر شناخت هویت خود باشد، شیفته هر آن چیزی است که متفاوت به نظر می‌رسد. بازگشت او به خانواده پس از پدر نیز بیشتر نتیجه یک شوک عاطفی است تا حاصل یک تحول تدریجی و عمیق؛ از همین رو، شخصیت او برای من به اندازه آشیما باورپذیر و ماندگار نیست.

رفتار برخی شخصیت‌های آمریکایی نیز این احساس را تقویت می‌کند. همسایه خانواده مکسین آشکارا نگاهی تحقیرآمیز به هند دارد و برخورد مادر مکسین نیز برای من، نوعی احساس برتری فرهنگی را منتقل می‌کند.

در توصیف زنان نیز نوعی عدم توازن دیده می‌شود. مکسین و دیگر زنان آمریکایی یا اروپایی عمدتاً با تأکید بر زیبایی، جذابیت، لباس و ظاهرشان معرفی می‌شوند؛ اما هنگامی که نوبت به موشومی می‌رسد، روایت به جزئیاتی مانند چربی موها، رشد موهای پا میان دو اپیلاسیون یا خروپف کردن اشاره می‌کند. این تفاوت در انتخاب جزئیات، از نگاه من، تصویری مطلوب‌تر از زنان غربی و تصویری کم‌جاذبه‌تر از زن هندی ایجاد می‌کند.

البته رمان در پرداخت شخصیت موشومی نیز نقاط قوتی دارد. لاهیری به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه از کودکی، اطرافیان آینده او را تنها از دریچه ازدواج می‌بینند و چگونه فشار سنت‌های جامعه مهاجر بر زندگی دختران اثر می‌گذارد. این بخش از رمان، یکی از واقع‌گرایانه‌ترین و موفق‌ترین قسمت‌های آن است.

پایان کتاب نیز برای من پرسش‌برانگیز بود. آشیما حسرت می‌خورد که ای کاش پیش از ازدواج فرصت بیشتری برای شناخت آشوک داشت. اصل این حسرت کاملاً قابل درک است؛ اما وقتی آن را کنار زندگی گوگول قرار می‌دهیم، این سؤال مطرح می‌شود که آیا تجربه او "روابط متعدد، شکست‌های عاطفی، ازدواج ناموفق و خیانت موشومی" واقعاً الگویی است که بتوان حسرت آن را خورد؟

در آخر از بین تمام شخصیت ها به نظر من شخصیت آشیما یکی از موفق‌ترین شخصیت‌های کتاب است؛ زنی که از وابستگی کامل به تدریج به استقلال می‌رسد و این تحول، طبیعی و باورپذیر است.

کتابازدواج ناموفقمهاجرتغرب
۴
۰
محمد حمزه‌پور
محمد حمزه‌پور
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید