قدیمیها با طبیعت رفیق بودند. در زمانی که نه آثاری از این حجم آهن و سیمان زشت بود، نه صدا و خشم شهر از ماشینهای خاکستری و نه قحطی ستاره در شهرها؛ مردم طبیعت را رفیق سخاوتمندی میدانستند که برایشان مادری میکند. در عوض، امروز اگر طبیعت رقیب هم نباشد، گاو شیردهی است که باید تا آخرین قطرهٔ خونش را سفید کند تا ما بدوشیم.
عاقبت، این نگاهِ زشت، زشتیاش را به تمام شهر و روستاها میفروشد. غمناکترین صحنههای شهر، تلنبار زبالههای رنگی در رودخانهٔ خشکیده، آسمان صافِ بیستاره، همدستی فولاد و بتن، عصبانیت ماشینها و خشونت نامحسوس تکنولوژی، همه و همه حاصل تغییر نگاه ما به طبیعت است.

قدیم خوب بود. درست است که همه چیز آسان نبود؛ اما آسانی، هم ضعیف میکند و هم هزینه دارد. این هزینه را در وهلهٔ نخست مادر طبیعت میپردازد و پس آن یقهٔ ما و نسلهای آینده را میگیرد. قدیم خوب بود؛ از این جهت که سوادِ کم هنوز جایش را به توهم دانایی نداده بود و زحمت گرامیتر از سهولت بود. قدیمی، میداند که طبیعت را باید مثل مادری رنجور و شکننده تیمار کرد. پای حرف پدربزرگم که مینشینم، از اندک عمر باقی ماندهٔ ما و زمین میگوید.
بابا قدیما ترسالی بود. پدرم میخواست بره شهر؛ منم گفتم: «بابا! منم میام. به خدا منم ببر!» تأیید کرد و راه افتادیم به سمت شهر. تو راه رسیدیم به رودخونه، همین رودخونه ماهونک، اون موقع آب داشت. خشک نبود. تا سر آدم هم میومد! پدرم یه شتر جماز سفیدی داشت. عجب شتری بود. پدرم گفت پاچههات رو ور بمال تا ردت کنم. یه خورده رفتیم که آب ور کرد، شتر رو برد. بردش! پدرم میگفت: «یا جده سادات! یا ابوالفضل! شترمو نجات بده! این شتر کار و زندگی منه!» اشک میریخت و میدوید. آب شتر رو برد. برد تا جا خونهٔ دایی احمد! پدرم اونجا گرفتش. اشک میریخت و میگفت: «خدایا نعمتی به من دادی!» شانس آوردیم شتر زنده موند. از آب گرفتش و رفتیم. بابا قدیما این رودخونهها پُرِ آب بودن.
بابا آموزشی سربازیم کرمون بودم. ما که تا کلاس شیش خونده بودیم، دو ماه آموزش دیدیم. بقیه چهار ماه. بعدش فرستادنم سمیرم اصفهان، تو جنگلبانی. اونجا رئیس پاسگاه بودم. بابا قانون بود. مگر میگذاشتن مردم الکی دام بچرونن؟ مگر میشد درخت بکِنی؟ طبیعت ارج و قربی داشت! الان نه احترامی هست نه چیزی!
این بوتههای جازِ تو جاده کرمون رو ما خودمون کاشتیم. چون آب میومد این خاکها رو میشست، میبرد همراه خودش.
قدیما، دویست سیصد سال پیش یه شهری بود به اسم سنجان، نه اینجا، طرفای سرچشمه. سیل اومد تمام زندگی مردم رو برد. اومدند پایینتر، تو دشت یه شهری ساختند، بشش (بهش) گفتند رفسنجان؛ یعنی «رفت سنجان!» خدا میدونه رفسنجون بعدی کی باشه. درختا رو ور همین خاطر کاشتن.
سنجان و رفسنجان تنها افسانهٔ یک شهر نیست؛ این ماجرای واقعی خشم طبیعت است. خشم از نوعی که استاد بر شاگرد خرفت خود میگیرد. این که ما طبیعت را به زانو در آوردیم، توهمی بیش نیست. تمدن بشری هنوز هم آسیبپذیر و شکننده است. جهانگیری کرونا گواه بر ضعف انسان است. جرم تمام ویروسهای کرونایی که تمدن ما را مختل کرده است، از جرم یک میخ کوچک هم کمتر است.
خودبزرگبینی ما آدمها سابقهٔ طولانی دارد. پیشتر هم مایاها در آمریکا، به رابطهٔ میان ما و طبیعت توجهی نداشتند و در آخر مقهور تغییرات اقلیمی شدند. اصلاً یک تعریف تمدن این است که گروه انسانها بتواند روابطش را با طبیعت تنظیم کند. بیایید از جنگ با خودمان و زمینمان دست بکشیم و #پیک_زمین را از سبزی پر کنیم که این بار آخر است.