لُری یکی از زبانهای اصیل ایرانی است و مانند هر زبان دیگری، برای ثبت دقیق و کامل گفتار خود به خطی نیاز دارد که بتواند ویژگیها و ظرافتهای آوایی و نوشتاری آن را بازتاب دهد. گویشوران هر زبان برای خواندن و نوشتن به زبان خود، به نظام نوشتاریای نیاز دارند که با ساختار و آواهای آن زبان سازگار باشد؛ همانگونه که خط عربی، پس از ورود به فارسی، برای بازنمایی برخی آواهای فارسی کافی نبود و با افزودن حروفی مانند پ، چ، ژ و گ، برای فارسی سازگار شد، خط لری نیز برای بازتاب دقیق ویژگیهای آوایی این زبان به سازگاریها و حروف متناسب با آن نیاز دارد. خط لری پاپریک با همین رویکرد طراحی شده است؛ یعنی فراهم کردن ابزاری برای نوشتن لری به شکلی که ویژگیهای خود زبان را، بدون تحمیل الگوی آوایی زبانهای دیگر، تا حد امکان دقیق و روشن نشان دهد. در ادامه، شیوه خواندن و نوشتن لری با این خط را مرحلهبهمرحله بررسی میکنیم.
خط لری پاپریک برای نگارش همه گونههای زبانی مردم لُر طراحی شده است و امکان نوشتن گونههای زیر را فراهم میکند:
۱. لکی: شامل لکی استانهای کرمانشاه و ایلام و لکی لرستان و جنوب همدان
۲. لری مینجایی یا میرونه
۳. لری بختیاری
۴. لری جنوبی: شامل گویشهای کهگیلویه و بویراحمد، ممسنی، بهمئی، لیراوی، شبانکارهای، حیات داوودی و...
الفبای خط لری
خط لری شامل الفبای زیر است:
الف (آ اْ ٱ اٛ) ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ڌ ر ڒ ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ڤ ق ک کٛ گ ڳ ل لٛ م ن ݩ و ؤ ۊ ۋ ۏ ۉ ؽ ی ئ ه
ما از طریق آشنایی با خط فارسی با اکثر این حروف آشنا هستیم. در پستهای بعد حروفی که برای سازگار کردن خط پایه با زبان لری به آن اضافه شدهاند آموزش داده خواهند شد.
حروف: آ ا ٱ اٛ اْ کٛ ڳ غ ڤ ق لٛ ݩ و ؤ ۊ ۋ ۉ ۏ ئ ؽ
در ادامه یک متن کوتاه لُری بختیاری و ترجمه فارسی آن جهت آشنایی با این خط نوشته خواهد شد:
متن لُری:
برزگر و کوڒگلس
بی بی یه برزگری وه سِکِرات بی ۉ اْخاست یه ڒاز گپی نه سی کوڒگلس وَنه وا دَر. په هونۊنه جَئم کِرد دۉر خوس و گوڌ: «ڒۊڌۊنوم! مو دی عَجَلوم ڒسسته. سی یو، اْخوم بڌۊنین که مِن ڒزستۊن مو یه گنجی بؽڌار وابیڌه. زمینه بچینین تا هو نه بجۊرین.»
کوڒگلکه تا بوهسۊن تیهیلسه نهاڌ وه ڒی یک، ؤوڒوندن ؤور بیل و آشیر و وه تِمه جوستن گنجی که دار اْگوڌن اۊچو خاک وابیڌه، خاک ڒزستۊنکه نه چَن دۉ زیر و ڒی کردن. وا ئی حالو هیچ گنجی نجوستن. ٱما ئۊ ڒزگلو، دیندا چینۊن شوئم قیل و تیاری، ٱنگیری داڌن که هرگش جۊر هو دیڌه نوابیڌ بی.
ترجمه فارسی:
کشاورز و پسرانش
کشاورزی که در بستر مرگ بود و میخواست راز بسیار مهمی را به پسرانش بگوید، آنها را دور خود جمع کرد و گفت: «فرزندانم، من بزودی خواهم مرد؛ بنابراین میخواهم بدانید که در تاکستان من گنجی پنهان نهفته است. زمین را بکنید تا آن را بیابید.»
همین که پدرشان درگذشت، پسران بیل و چهارشاخ برداشتند و به امید یافتن گنجی که فکر میکردند در آنجا مدفون است، خاک تاکستان را بارها و بارها زیر و رو کردند. با این حال هیچ گنجی نیافتند؛ اما تاکها، پس از چنین شخمزدنِ عمیق و همهجانبهای، محصولی دادند که نظیرش هرگز پیش از آن دیده نشده بود.