
ادبیات به چه درد می خورد؟سوالی که شاید خیلی ها در مدرسه و غیر آن می پرسند و به ادبیات به دید چند بیت شعر و چند خط نثر که در زندگی به کار نمی آید، نگاه می کنند.
قطعا به این سوال از ابعاد مختلف،مانند روانشناسی ،ارتباطی و هنری و.... می توان جواب داد.اما فعلا در اینجا از بعد علم ارتباطات به این سوال می پردازیم.
دکتر مهدی محسنیان راد،از نخستین دانشجویان علم ارتباطات ایران معتقد است که ارتباط چیزی جز انتقال معنی از طریق نشانه هایی بیرونی نیست. به عبارتی شاید تصور خیلی ها این باشد معنی هر پیامی، در خود آن پیام است.اما این اشتباه است.بلکه اساسا معنی در ذهن افراد است و هر کسی معنای شخصی خود را دارد.به عنوان مثال زمانی که مردی به همسرش پیشنهاد خرید و نگهداری یک سگ را در خانه می دهند ، شاید با هم دعوایشان بشود.چون یکی سگ را نجس می داند و دیگری باوفا و دوست داشتنی. علت این اختلاف، درپیام نیست.چون هر دو ازلفظ سگ استفاده می کنند.اما معنی سگ درذهن هرکدام از آنها متفاوت است.ارتباط نیز از همین جا شکل می گیرد.یعنی تلاش برای انتقال معانی ذهنی با استفاده از نشانه های بیرونی.
منظور از نشانه های بیرونی،چیزهایی هستند که به نوعی مصداقی برای معانی ذهنی به حساب می آیند. از مهم ترین و فراگیر ترین نشانه های بیرونی،زبان است؛یعنی مجموعه الفاظی که دریک زبان وجود دارد، بخش مهمی از نشانه های بیرونی را شکل می دهند.ما با استفاده از الفاظ،معانی ذهنی خود را به دیگران منتقل می کنيم.یعنی مثلا لفظ سگ،نشانه ای برای این معنا در ذهن ماست.
به گفته دکتر محسنیان راد،دومین مسئله ارتباط، انطباق برداشت گیرنده پیام با معنای ذهنی فرستنده است.و زمانی ما ارتباط را موفق و موثر می دانیم که گیرنده دقیقا همان معنایی را که فرستنده می خواهد ،برداشت کند؛ و این امر محقق نمی شود،مگر از طریق تسلط بر نشانه های بیرونی؛و همان طور که گذشت، مهم ترین بخش نشانه های بیرونی زبان است.
در نتیجه کسی که نشانه های بیرونی بیشتری را می داند و یا در کلامی دقیق تر، ادبیات می داند،در انتقال معانی ذهنی خود و یا به عبارتی در ارتباط موفق تر است.به همین دلیل است که ادیبان و نویسندگان نسبت به عموم مردم،افرادی موفق تر در زمینه ارتباط هستند و کلامی شیرین تر و جذاب تر دارند.و باز هم به همین دلیل است که وقتی آثار ادبی فاخر،که بهترین انتقال معنی از طریق انتخاب بهترین نشانه های بیرونی(الفاظ) را داشته اند، را می خوانیم،لذت می بریم و به مرور زمان ناخودآگاه احساس می کنیم که بهتر می توانیم معانی ذهنی خود را منتقل کنیم و به عبارتی "حرف دل خود را بزنیم."
برداشتی آزاد از کتاب ارتباط شناسی،دکتر محسنیان راد ،ویرایش دوم