بعضی آدمها همیشه جایی برای رفتن و هدفی برای رسیدن دارند اما من و دوستانم نه. البته منظورم از آن هدفها نیست. از آن هدفها دارم. ولی هیچوقت بادبانها را با نقشهی قبلی نمیکشم.
نمیدانم از کی اینطور بودیم یا از کی اینطور شدیم. ولی همهمان همین شکلی هستیم. خواه به دلخواه، خواه به اجبار. من، بهار، لیلا، مینو، شباهنگ و همهی موجودات هوشمند دوپایی که در این سالها رفتند و آمدند و با ما بودند اما از ما نبودند یا بدون ما بودند در حالی که دلشان شباهتهای بیبدیلی به ما داشت.
اینطور نیست که فکر کنید نمیدانیم کی و کجا قرار است همدیگر را ببینیم. زمان و مکان مبدا همواره مشخص است. اما ادامهی کار را حتی خدا هم نمیتواند پیشبینی کند.
چنین مسایلی نمیتواند اتفاقی باشد. همانطور که در ادامه توضیح خواهم داد، بعضی چیزها توی خون آدم است؛ بخواهم علمیاش را بگویم، از روز ازل در ژنمان قرار داده شده.
سالها پیش خاله و مادر و مادربزرگ و خالهی مادرم در راه سفر به قم با اتوبوسی بودهاند که مقصد نهاییاش اصفهان بوده. در حالی که دو نفر از آنها خواب بودهاند، آن دو نفر دیگر وقتی اتوبوس در قم توقف میکند ناگهان حس میکنند حالا که تا اینجا آمدهاند چرا تا اصفهان نروند؟ فلذا دو نفر دیگر وقتی چشم باز میکنند که راننده داشته داد میزده که وقتش است مسافران اصفهان پیاده شوند.
شاید شما با خودتان بگویید مگر دو نفر چقدر میتوانند خواب سنگینی داشته باشند؟ ولی من وظیفه خودم میدانم که یادآوری کنم این داستان بر اساس حقیقت نوشته شده و حتی نامها و نسبتهای فامیلی برگرفته از واقعیت است؛ اما نکتهی اصلی داستان این نبود.
نکتهی اصلی این است که ما همیشه مبدا و زمان حرکتمان مشخص است اما شرایط در راه تغییر میکند.
این، به هرحال یک اصل فیزیک است. در یک سیستم آشوبناک حتی اگر شرایط اولیه را داشته باشید، سیستمتان به هرشکلی میتواند تغییر کند و پیشبینی نتیجه نهایی تقریبا غیرممکن است.
شاید برایتان سوال پیش بیاید که مگر ما در یک دنیای آشوبناک زندگی میکنیم؟
پاسخ من به شما این است که: اگر تا به حال چنین نمیپنداشتید، پس کجای این کرهی خاکی در حال زندگی کردن بوده اید؟ شاید اروپای شمالی؟
ولی اینجا خطهی دیگری از کرهی آبی دوست داشتنیمان است. جایی که در آن آنقدری تلاطم دارد که قصهها ممکن است به نقطهی اوج برسند و هیچوقت فرود نیایند.
ممکن است سوال دیگری هم برایتان پیش بیاید که اگر سیستم آشوبناک قابل پیشبینی نیست پس پیشبینی آب و هوا چه میگوید؟
در جواب این یکی پاسخی دندان شکن در آستین دارم.
چهارشنبهی پیش که باران آمد کدامتان با خودتان چتر برده بودید؟
در نهایت اگر کسی که دارد این را میخواند متخصص فیزیک، خصوصا در زمینهی سیستمهای آشوبناک است و نظرش این است که من دارم چرت میگویم، حق دارد. چون من هیچوقت دانشجوی فیزیک نمونهای نبودم.
خب، کجا بودیم؟
باز هم یادم رفت کجا میرفتیم.
میدانید، مسیله این است که مسیر، زیباست. مقصد، مهم نیست. این شعار ماست. و اگر هم تا به حال نبوده از حالا به بعد من میگویم که هست. مگر چیزی مهمتر از بیشترین زمان ممکن را کنار هم گذراندن در این وادی وانفسا وجود دارد؟ مثلا ما با هم از دانشکده را میافتادیم برویم لمیز انقلاب ولی سر از آ اس پ در میآوردیم. و انقدر آنجا میماندیم تا یا ما بپوسیم یا عقربهها از رو بروند.
چیزی که وجود داشت سکونی در بی تصمیمی بود. شاید برای همین چیزهاست که آدمها به هم نزدیک میشوند. آدمهای مصمم با هم، آدمهایی که در لحظه زندگی میکنند با هم. ما در لحظه بودیم. در لحظه تصمیم میگرفتیم و در لحظه نشست میکردیم. لحظه برای ما همه چیز بود! لحظه همان خود زندگی بود. حتی جمعه هم همین اتفاق افتاد. محل قرارمان مشخص بود. تا یک جایی هم طبق نقشه پیش رفتیم. رفتیم ناهار خوردیم، بعد رفتیم موزه هنرهای معاصر. برنامه گردش و تفریح بین ولیعصر و انقلاب بود ولی در نهایت شکممان ما را به سمت بستنی فروشی تمشک راهنمایی کرد. یاد بستنی شکلات تلخ و تمام آدمهای بیلیاقت و با لیاقتی که در راز بستنی فروشی محبوبمان شریک بودند پیش چشممان زنده شدند. خاطرات مکانها قویتر از آدمهاست. از همهی آن روزها، بستنیها میمانند و آینهها و هستههای آلبالو خشکه یا آلبالوهای تازهی توی جیب من. حالا هرچقدر هم آدمهای مختلفی بروند و بیایند. به نظرم این قانون مسخرهایست که آدمها خاطرات مکانها را خراب میکنند. آدمها نهایتا فقط خودشان را خراب میکنند ولی خاطراتشان آنجا میماند. خوب یا بد، یا شاید هم خاطرهی خوبی که رنگش تغییر کرده.
داشتم میگفتم، بستنیها ما را به سمت خودشان کشاندند. بعدش پارک لاله و دوچرخه سواریای که یک سال به تعویق افتاده بود. و من که خاطرات یکی یکی به مغزم بازمیگشتند و آن موقع که لیلا گفت دوچرخه سواری کنیم یادم آمد پارسال همین موقع ما در پارک لاله بودیم و لیلا گفت دوچرخه سواری کنیم و من گفتم دامن پوشیدهام و نمیتوانم.
لیلا گفت دوچرخه سواری کنیم، و من به پایین نگاه کردم، دامنم را دیدم و ناگهان دژاوو رخ داد. همهی این اتفاقها قبلا نیفتاده بود؟
چرا امروز صبح با خودم گفتم بگذار همان لباسی را بپوشم که پارسال پوشیده بودم؟
شاید هم سیستمهای آشوبناک وجود ندارد و ما تنها در یک حلقهی بستهی تکراری گیر افتادهایم.
ولی من از لحظهای که تصمیم گرفتم دامنم را بدهم (کمی) بالاتر، از این حلقهی بسته بیرون آمدم.
پارسال دوچرخه سواری نکرده بودیم. پس این یک خاطرهی جدید بود.
بعدش چیزهای دیگری هم یادم آمد. مثلا اینکه پارسال هنوز واکسن نزده بودیم، پارسال من غمگینتر بودم و دلم هنوز برای دوستانی که دیگر آنها را نمیدیدم تنگ بود.
ما با دوچرخه بارها پارک را دور زدیم و به سر جای اولمان برگشتیم. گاهی طی کردن یک مسیر بسته هم میتواند نوعی از پیشرفت باشد، مادامی که وقتی به جای اولت میرسی، همان آدم قبل نباشی.
ما هنوز همان آدمهای قبلیم. هرچند کمی عوض شدهایم. ولی چه کسی در این چند سال تغییر نکرده؟
ما هنوز بدون نقشه پیش میرویم. اتفاقات را در برمیگیریم، قبل از اینکه آنها ما را در خودشان غرق کنند؛ درست است که هیچوقت به پیادهروی انقلاب-چهارراه ولیعصر نرسیدیم، ولی به همدیگر رسیدیم، به جایی از گذشته که قبلا آن را ترک کرده بودیم.
جایی که بیشتر از همه دلمان برایش تنگ شده بود.
برای خودمان.