بسم الله الرحمن الرحيم
واژه بورس اولين بار در قرن 15 ميلادي در بلژيک استفاده شد؛ زماني که مردم براي خريد و فروش در کنار خانه فرد معروفي به نام «واندر بورس» جمع مي شدند. از اين تاريخ، هر جايي که مردم داد و ستد مي کردند، بورس ناميده شد. بنابر اين، «بورس» در معناي عام به معناي بازار است.
اولين بورس واقعي جهان به معناي مکاني که مردم در آن سهام شرکت ها را خريد و فروش مي کردند، در قرن 17 ميلادي در آمستردام هلند تشکيل شد.
در ايران هم مطالعات براي تشکيل بورس از سال 1315 هجري شمسي آغاز شد. ولي رسما در 15 بهمن 1346 يعني 21 سال بعد، تأسيس شد.
چون خريد سهام، نياز مالي شرکتها را تأمين مي کند، در شکوفايي اقتصاد جوامع بسيار مؤثر است. به همين دليل، قوانين و مقرّرات زيادي براي حمايت از سرمايه گذاران در بورس وضع شده است.
مزاياي بورس براي سرمايه گذاران:
1. کسب سود 2. امنيت در سرمايه گذاري 3. برخورداري از حمايت قانوني 4. حفظ سرمايه در مقابل تورم 5. قابليت تبديل سريع سرمايه به پول نقد 6. امکان مشارکت در تصميم گيري شرکت ها
مزاياي بورس براي سرمايه پذيران:
1. امکان تأمين سريع و آسان منابع مالي 2. برخورداري از معافيت مالياتي 3. کسب شهرت و اعتماد عمومي
ريسک از تفاوت بين واقعيت و پيش بيني ناشي مي شود. (به عبارت ديگر، ريسک عبارت است از: احتمال عدم موفقيت )
ريسک از اين جهت مهم است که افراد قبل از سرمايه گذاري بايد ميزان ريسک پذيري خود را ارزيابي نمايند.
بين ريسک و بازده رابطه مستقيم وجود دارد. افرادي که ريسک بيشتري مي پذيرند انتظار دارند بازده بيشتري نيز به دست آورند. در مقابل کساني که ريسک پذيري کمتري دارند، نبايد انتظار بازده بالا داشته باشند.
به همين علت، به بازده ، «پاداش ريسک» نيز گفته مي شود.
بورس به تناسب ريسک پذيري افراد، گزينه هاي متنوعي براي همه آنها دارد، ولي براي انتخاب هر کدام، بايد ميزان ريسک پذيري خود را بسنجيم.
کسي که ريسک پذيري بيشتري دارد مي تواند سود بيشتري نيز به دست آورد و کسي که قدرت ريسک پذيري کمتري دارد، بايد سراغ سرمايه گذاري هاي با سود تضميني و کمتر برود.
1. ريسک قابل اجتناب (ريسک غير سيستماتيک)
با استفاده از راههايي از جمله انتخاب سبد سهام، مي توان از اين نوع ريسک اجتناب نمود.
2. ريسک غير قابل اجتناب (ريسک سيستماتيک)
ريسک با يک تقسيم بندي ديگر به اين موارد تقسيم مي شود:
1. ريسک تورم
2. ريسک ارز
3. ريسک نرخ سود
4. ريسک سياسي
5. ريسک تجاري
6. ريسک نقد شوندگي
7. ريسک مالي
مهمترين و ارزشمند ترين دارايي انسان اطلاعات است.
براي جلوگيري از بعضي ريسک ها، اطلاعات درباره مؤلفه هاي آن شرکت بسيار مؤثر است.
اطلاعات بايد چهار ويژگي داشته باشد:
1. معتبر و قابل اتکا باشد. 2. جامع باشد. 3. به روز باشد. 4. مرتبط باشد.
مرور و یادآوری
دو سؤال اينجا مطرح است:
يک: آيا بورس مخصوص افراد ريسک پذير است يا افراد کمتر ريسک پذير يا غير ريسک پذير هم مي توانند در بورس مشارکت کنند؟
پاسخ:
افرادي که به هيچ عنوان نمي خواهند ريسک بپذيرند، مي توانند در بورس اوراق مشارکت يا اوراق اجاره خريداري کنند.
افرادي که کمي ريسک پذير باشند، سرمايه گذاري در صندوق سرمايه گذاري را به خريد اوراق مشارکت ترجيح مي دهند.
سرمايه گذاران ريسک پذير تر، ترجيح مي دهند خود، سهام شرکت ها را خريداري نمايند.
و افرادي که بسيار ريسک پذيرند، مي توانند در قراردادهاي آتي سرمايه گذاري نمايند.
دو. آيا بورس مخصوص افراد متخصص است يا افراد معمولي هم مي توانند در بورس مشارکت کنند؟
پاسخ:
افراد با تخصص هاي مختلف مي توانند کارهاي ذيل را به ترتيب تخصص انجام دهند:
خريد اوراق مشارکت و اجاره
سرمايه گذاري در صندوق هاي سرمايه گذاري
استفاده از خدمات سبد گرداني؟؟
خريد سهام شرکت ها در بورس
سرمايه گذاري در ابزارهايي با ريسک بالا.
اولين گام براي ورود به بورس
خريد و فروش سهام در بورس فقط از طريق کارگزاران رسمي بورس انجام مي شود. بنابر اين براي خريد سهام، هيچ لزومي براي مراجعه به تالار بورس وجود ندارد.
کارگزاران بورس، در اغلب شهرها نماينده دارند.
براي شناخت کارگزاران رسمي بورس به آدرس http://www.seo.ir مراجعه کنيد.
هر فردي براي هر گونه فعاليت در بورس بايد کد سهامداري داشته باشد. (مثل شماره حساب بانکي)
کد سهامداري يک کد هشت کاراکتري است که از سه حرف اول نام خانوادگي و يک عدد تصادفي 5 رقمي تشکيل شده است.
براي تهيه کد سهامداري کافي است با مراجعه به يکي از شرکتهاي کارگزاري بورس و ارائه مدارک ( کپي شناسنامه و کارت ملّي) ظرف مدت دو روز کد را دريافت کنيم.
صدور کد سهامداري کاملا رايگان است.
پس از دريافت کد سهامداري، فرد مي تواند به چهار طريق نسبت به خريد و فروش سهام و ساير اوراق بهادار موجود در بورس اقدام نمايد:
يک. مراجعه حضوري به کارگزار
دو. ارائه سفارش به صورت تلفني
سه. سفارش از طريق اينترنت
چهار. خريد و فروش از طريق برخط (آنلاين)
بررسي روش هاي فوق:
کافي است فرد با مراجعه به شرکت کارگزاري فرم خريد يا فروش سهام يا اوراق بهادار را تکميل نمايد.
* در روش درخواست خريد يا فروش به قيمت بازار، سرمايه گذار به کارگزار اين اختيار را مي دهد که به تشخيص خود، سهام يا ساير اوراق مورد نظر را در مناسب ترين قيمت روز بازار براي فرد خريداري کند.
* در روش درخواست خريد يا فروش به قيمت معين، سرمايه گذار قيمت مورد نظر خود را براي خريد يا فروش سهام به طور مشخص در فرم درخواست خريد يا فروش درج مي کند.
* درخواست خريد يا فروش محدود به اين معناست که سرمايه گذار حداکثر يا حد اقل قيمت مورد نظر خود را براي خريد يا فروش سهام در ستون مربوطه در فرم درخواست خريد يا فروش وارد مي کند.
براي تعيين قيمت خريد يا فروش مي توان به يکي از اين سه روش عمل کرد:
يک. درخواست خريد يا فروش به قيمت بازار
در اين روش سرمايه گذار به کارگزار اين اختيار را مي دهد که سهام را در مناسب ترين قيمت روز بازار، به تشخيص خود خريداري نمايد.
دو. درخواست خريد يا فروش به قيمت معيّن
سه. درخواست خريد يا فروش محدود
سرمايه گذار وقت خريد و يا فروش سهام و ديگر اوراق بهادار بايد به کارگزار کارمزد پرداخت نمايد که مبلغ آن اندک است.
اين کارمزد صرف نگهداري و توسعه بازار بورس مي شود.
الف) کارمزد خريد سهام حدود %49/0 است.
ب) کارمزد و ماليات فروش سهام
کارمزد فروش سهام %53/0 مبلغ معامله است. علاوه بر اين %50/0 هم ماليات از فروشنده اخذ مي شود. مجموع اين دو مي شود: %03/1
ج) کارمز خريد و فروش اوراق مشارکت و اوراق اجاره
اين مبلغ حدود يک هفتم کارمزد خريد و فروش سهام، يعني %07/0 مبلغ معامله است.
البته فروش اين اوراق مشمول ماليات نمي شود.
ساز و کار تعيين قيمت در بورس بر اساس سامانه «حراج» به نحو پيشرفته است.
اولين اولويت اين سامانه «قيمت مناسب» و دومين اوليت آن «زمان مناسب سفارش» است.
بر اساس اين سامانه، براي خريد سهام، هر قيمتي که کمتر باشد اولويت دارد و براي فروش آن، هر قيمتي که بيشتر باشد.
همچنين، هر کسي که زودتر سفارش خريد داده باشد، نسبت به شخص متأخر، در اولويت قرار مي گيرد.
زمان انجام خريد و فروش به طور خودکار وقتي است که قيمت فروش و قيمت خريد با هم برابر شوند.
يک روز پس از انجام معامله، کارگزار، برگه خريد معامله را که «اعلاميه خريد» گويند، به سرمايه گذار تحويل مي دهد.
اعلاميه خريد، سند قطعي نيست و در آن فقط اطلاعاتي چون تعداد سهام خريداري شده، مبلغ سرمايه گذاري شده و مبلغ کارمزدهاي کسر شده ذکر مي شود.
سرمايه گذار يک روز پس از انجام معامله بايد به کارگزاري مراجعه و گواهي نقل و انتقال را از کارگزاري دريافت نمايد.
قبلا درباره خريد و فروش حضوري صحبت شد. اکنون به روش دوم خريد و فروش اوراق بهادار مي پردازيم:
خريد و فروش تلفني از طريق سامانه تلفني انجام مي شود. بدين منظور سرمايه گذار يک مرتبه بايد به کارگزاري مراجعه و قرارداد مربوط را امضا نمايد. حداکثر ظرف مدت يک هفته، کارگزار نام کاربري و رمز عبور را به مشتري ارائه مي کند.
خريد تلفني هيچ تفاوتي با خريد حضوري ندارد. سامانه، به مشتري شماره پيگيري مي دهد تا هر لحظه بتواند از وضعيت خريد يا فروش خود مطلع شود.
در اين مورد، توجه به اين نکات ضروري است:
يک. فعال سازي اين امکان براي مشتريان رايگان است.
دو. مشتري صرفا از طريق شماره تلفن هايي که در اختيار کارگزار مي گذارد مي تواند خريد و فروش کند و اگر از شماره تلفن هاي ديگر تماس حاصل کند، به سفارش وي ترتيب اثر نمي دهند. مگر اينکه تغيير شماره تلفن را به صورت رسمي به کارگزار اعلام کند.
سه. مشتري بايد مبلغ مورد نياز و کارمزد مربوط را به حساب کارگزاري واريز و اطلاعات مورد نياز را از طريق سامانه به کارگزاري اطلاع دهد. در صورت درخواست فروش هم، بعد از فروش، کارگزار پس از واريز وجه به حساب کارگزار، اطلاعات مربوط را از طريق سامانه به مشتري اطلاع مي دهد.
چهار. شماره کاربري و رمز عبور بايد حفظ شود و نزد ديگران افشا نگردد.
پنج. در صورتي که شماره کاربري و رمز عبور سه مرتبه اشتباه وارد شود، خدمات تلفني مسدود مي شود و براي استفاده مجدد بايد به کارگزاري مربوط مراجعه نمايد.
شش. در قرارداد استفاده از سامانه تلفني، ساعتهايي که مشتري مي تواند درخواست تلفني بدهد در متن آن درج مي شود و مشتري بايد صرفا در همان ساعت ها درخواست تلفني داشته باشد.
در روش اينترنتي هم مانند روش تلفني سرمايه گذار بايد از کارگزار رمز اينترنتي دريافت کند. سپس از طريق سيستم تقاضاي خريد يا فروش را ثبت مي نمايد.
با راه اندازي سامانه برخط، امروزه کمتر از روش اينترنتي استفاده مي کنند.
وجه اشتراک هر سه روش حضوري، تلفني و اينترنتي اين است که در هر سه روش، مشتري درخواست را از طريق کارگزار انجام مي دهد.
اما روش چهارم که «آنلاين» يا برخط است، اين امکان را به سرمايه گذار مي دهد که خودش بطور مستقيم درخواست خريد يا فروش
را وارد سامانه بورس نمايد.
اين روش آنقدر جذاب است که با حدود گذشت دو سال از راه اندازي سامانه، تعداد زيادي از سهامداران از اين روش براي خريد و فروش سهام استفاده مي کنند.
تنها در نيمه نخست 1391 بيش از 35 % سهامداران از اين روش استفاده کرده اند و هر روه در حال افزايش است.
چرا اين روش براي سرمايه گذاران جذابيت دارد؟
يک: سرعت عمل در خريد و فروش
دو: حذف محدوديت زماني و مکاني در سرمايه گذاري
سه: کاهش اختلافات احتمالي بين مشتري و کارگزاري (ممکن است مشتري و کارگزار بر سر اين که درخواست به موقع به سامانه وارد شده باشد يا خير اختلاف داشته باشند. در روش برخط اين اختلافات هر چند اندک، کاملا از بين مي رود.)
چهار: استقلال کامل در تصميم گيري سرمايه گذار
پنج: نقل و انتقال وجوه لازم براي سرمايه گذاري به صورت الکترونيک
علاوه بر آنچه گذشت، اين روش، به رشد و توسعه مدام سرمايه گذاري و رونق بازار بورس در بين قشرهاي مختلف جامعه بسيار کمک مي کند.
چون شرکت هاي کارگزاري واسطه بين بورس و سرمايه گذاران هستند، دسترسي به سامانه معاملات آنلاين هم از همين طريق براي آنها امکان پذير است.
يکي از پيش شرطهاي ارائه اين خدمات، آشنايي خريدار با اصول خريد و فروش اوراق بهادار در بورس، قوانين و مقررات اساسي مرتبط باسرمايه گذاري در بورس و نحوه استفاده از سامانه معاملات برخط است.
لذا شرکت کارگزاري موظف است پيش از عقد قرارداد با سرمايه گذار، از ميزان اطلاعات وي اطمينان پيدا کند. لذا اغلب شرکت ها از متقاضيان، به صورت حضوري يا الکترونيک، آزمون مي گيرند.
شرکت کارگزار حداکثر ظرف مدت يک هفته نام کاربري و رمز عبور را براي سرمايه گذار صادر مي کند.
همچنين، مشتري بايد براي انجام معاملات آنلاين، در بانکي که کارگزار به او اعلام مي کند حساب بانکي داشته باشد.
به محض سفارش خريد، مبلغ کارمزد، از حساب مشتري بلوکه و پس از انجام خريد، مبلغ از وي کسر مي گردد.
براي فروش هم بعد از کسر ماليات و کارمزد فروش، مبلغ به حساب وي واريز مي گردد.
سامانه برخط در حال حاضر فقط براي خريد و فروش سهام و اوراق حق تقدم سهام فعال است. ولي در آينده سال اوراق بهادار از جمله اوراق مشارکت، اوراق اجاره و ديگر موارد نيز از طريق اين سامانه امکان پذير خواهد شد.
خوشبختانه اغلب کارگزاري ها، اين خدمات را به مشتريان خود ارائه مي دهند.
1. براي استفاده از سامانه معاملات آنلاين، کارگزاران حقّ دريافت هيچ وجهي را ندارند و تنها وجهي که سرمايه گذار بايد بپردازد، کارمزد خريد و فروش و ماليات آن است.
2. سرمايه گذار بايد در حفظ و نگهداري نام کاربري و رمز عبور دقت کافي داشته باشد. همچنين براي امنيت بيشتر، سرمايه گذار بايد حداقل هر سه ماه يک بار رمز عبور خود را تغيير دهد.
3. سامانه آنلاين به گونه اي طراحي شده که با حداقل پهناي باند اينترنتي کار مي کند. لذا حتي با اينترنت خانگي از سراسر کشور ميتوان نسبت به خريد و فروش سهام اقدام نمود.
4. از طريق سامانه آنلاين همواره مي توان از آخرين وضعيت موجودي حساب، سوابق معاملات در بورس و سبد سهام خود مطلع شويم.
5. اگرچه سامانه هاي برخط، ساختار کلي يکساني دارند، ولي ممکن است برخي تفاوت هاي جزئي هم بين آنها وجود داشته باشد. لذا لازم است سرمايه گذاران پيش از استفاده از هر سامانه، از بروشورهاي موجود، نحوه کار با آن را مطالعه و اطلاعات لازم را کسب نمايند.
6. در حال حاضر اکثر شرکت هاي کارگزار، امکان استفاده از سامانه را ارائه مي کنند و مي توان با مراجعه به هر کدام از آنها به سامانه دسترسي پيدا نمود.
7. براي دسترسي به ليست کارگزاران بورس مي توان به سايت رسمي بورس (http://seo.ir ) مراجعه نمود.
اوراق مشارکت
اين اوراق، بازدهي تضمين شده اي دارند و هيچ گونه ريسکي را متوجه سرمايه دار نمي کند.
اوراق مشارکت، اوراق بهاداري است که بيانگر مشارکت دارنده آن در يک طرح است.
مهمترين جذابيت اوراق مشارکت، تضمين پرداخت سود است. يعني سرمايه گذار مطمئن است که در فواصل زماني معين، سود مشخصي را بعنوان سود علي الحساب دريافت مي کند.
سؤال: تضمين حداقل سود را چه کسي تضمين مي کند؟ طبيعتا شرکت مورد نظر، خود نمي تواند سود را تضمين نمايد. در حال حاضر، سود مورد نظر توسط دولت يا بانکها و مؤسسات مالي معتبر تضمين مي شود. بنابر اين، دارنده اين اوراق اطمينان خاطر دارد که در زمان مشخص، سود تعهد شده را دريافت مي نمايد.
درباره اوراق مشارکت بايد به چند نکته توجه داشت:
1. با توجه به رابطه مستقيم بين ريسک و بازده، چون اوراق مشارکت ريسکي ندارند، در مقايسه با ساير اوراق بهادار، بازدهي کمتري نيز دارد.
2. سود علي الحساب اوراق مشارکت، به دارنده اوراق پرداخت مي شود. لذا در پايان دوره، شرکت مورد نظر بايد سود قطعي را محاسبه نموده، در صورتي که بيشتر باشد، مابه التفاوت آن را به دارنده اوراق پرداخت نمايد.
اما در صورتي که سود کمتر از سود علي الحساب باشد، جبران ما به التفاوت آن به عهده ضامن مشارکت است و از اين جهت ضرري متوجه خريدار اين اوراق نيست.
3. سود اوراق مشارکت از پرداخت ماليات معاف است و اين نيز يکي ديگر از جذابيت هاي اوراق مشارکت محسوب مي شود.
4. اوراق مشارکت اغلب بي نام منتشر مي شود و دارنده اين اوراق مالک آن شناخته مي شود. بنابر اين بايد از اوراق مشارکت مانند اسکناس و بلکه بيشتر از آن مراقبت نمود. البته معمولا بانکها اين امکان را براي خريدار فراهم مي کنند که بتواند اوراق خود را در بانک به امانت بگذارد.
5. سود اوراق مشارکت به صورت يک ماهه يا سه ماهه و از طريق برگه هايي که همراه اوراق مشارکت تحويل داده مي شود،پرداخت مي گردد. هنگام دريافت سود، خريدار بايد اصل اوراق مشارکت را نيز همراه داشته باشد تا مالکيت فرد نسبت به اين اوراق، توسط بانک احراز گردد. البته خريدار مي تواند اوراق را نزد بانک به امانت بگذارد و با پرداخت کارمزد جزئي از بانک بخواهد که سود مشارکت را در سر رسيد هاي مشخص به حسابش واريز نمايد.
6. طرح هايي که براي آنها اوراق مشارکت توزيع مي شود،معمولا طرحهاي زمان بر هستند. لذا اوراق مشارکت نيز اغلب با سررسيدهاي سه تا چهار ساله منتشر مي گردند.
البته خريدار در ميان دوره هرگاه که بخواهد مي تواند با مراجعه به شعبه بانک مربوط، ضمن پرداخت اوراق مشارکت به بانک، اصل پول خود را دريافت نمايد. طبيعي است که سود مشارکت تا زمان دريافت اصل پول به فرد تعلق مي گيرد.
البته بانکها در اين صورت، کمي سود کمتري به مشتري مي دهند و مابه التفاوت سود پرداختي را از مشتري دريافت مي کنند. (مثلا بجاي 20 درصد، 19 درصد سود مي دهند.)
7. در صورتي که اوراق مشارکت در بورس يا فرابورس ارائه شده باشند، دارنده اوراق مشارکت مي تواند قبل از سررسيد، به يکي از کارگزاري هاي بورس نيز مراجعه نمايد و بر اساس روشي که قبلا توضيح داده شد، نسبت به فروش برگه هاي خود اقدام نمايد. در اين صورت، اوراق مشارکت مانند سهام، بر اساس قيمتي که براي آن مشتري وجود داشته باشد به فروش مي رسد و سود دارنده اوراق مشارکت در صورت تسويه زودتر از موعد، کاهش پيدا نمي کند.
در حال حاضر، علاوه بر شرکت هاي خصوصي، دولت و شهرداري ها هم براي تأمين بودجه مورد نياز طرحهاي زيربنايي و ... اقدام به فروش اوراق مشارکت مي نمايند.
با توجه به تضمين شده بودن سود اوراق مشارکت، آيا سرمايه گذاري در آن اشکال شرعي ندارد؟ در اين صورت چه تفاوتي بين اوراق مشارکت که در ايران توزيع مي شود با اوراق قرضه که در ساير کشورها توزيع مي شود وجود دارد؟
بايد دقت کرد که هر نوع سود تضمين شده غير شرعي نيست. براي روشن شدن بحث بايد به تفاوت هاي بين اوراق مشارکت و اوراق قرضه توجه کنيم:
يک. گفتيم که اوراق مشارکت به اين معناست که سرمايه گذار در پروژه هاي مشخصي مشارکت مي کند و طبيعتا در سود آن پروژه سهيم مي شود. بنابر اين يک دارايي مشخص مثل سد، پالايشگاه و ... پشتوانه اوراق مشارکت محسوب مي گردد. در حالي که اوراق قرضه به اين معناست که شرکت، از سرمايه گذار پول قرض مي کند. اما اين که اين پول براي چه کاري و با چه هدفي قرض مي شود مشخص نيست.
دو. ناشر اوراق در اوراق قرضه مشخص نيست که پول را در چه کاري مي خواهد صرف کند. اما در اوراق مشارکت پروژه اي که قرار است انجام شود، کاملا مشخص و مورد تأييد است.
در اوراق مشارکت، ناشر اوراق بايد ابتدا طرحي که توجيه اقتصادي براي پروژه مورد نظر را ثابت مي کند تهيه کند و تنها در صورت تأييد اين طرح توسط سازمانهاي مربوط مثل بانک مرکزي و سازمان بورس، شرکت اجازه انتشار اوراق مشارکت خواهد يافت. همچنين نرخ سود علي الحساب بر اساس توجيه اقتصادي طرح و همچنين سياست هاي پولي کشور تعيين به سرمايه گذاران اعلام ميشود.
از اين رو، ناشر اوراق مشارکت بايد در نهايت طرح، سود قطعي را محاسبه کند و اگر سود بيشتر باشد، مابه التفاوت را به سرمايه گذار پرداخت نمايد. البته در صورتي که سود کمتر باشد، جبران مابه التفاوت به عهده ضامن مشارکت است و ضرر و زياني متوجه سرمايه گذار نيست. [سؤال: اين مقدار چه حکم شرعي دارد؟]
اوراق اجاره نيز مانند اوراق مشارکت داراي سود تضمين شده و معين است.
اوراق مشارکت بیانگر نوعی شراکت بین ناشر و خریدار است که در آن، خریدار در منافع طرح اقتصادی خاص شریک می شود.
در اوراق اجاره نیز چنین رابطه ای هست، ولی در قالب رابطه موجر و مستأجر.
بعنوان مثال، اگر یک شرکت هواپیمایی نیازمند هواپیما باشد ولی پولی برای خرید آن نداشته باشد،دست به اجاره یک هواپیما می زند و در فواصل معیّن به صاحب هواپیما اجاره می دهد. این امکان از طریق انتشار اوراق اجاره برای چنین شرکتی فراهم است.
انتشار اوراق اجاره از طریق یک نهاد مالی به نام «نهاد واسط» انجام می شود. این نهاد، اوراق اجاره را تولید و برای فروش به بانک یا بازار سرمایه عرضه می کند. پس از تأمین منابع لازم، نهاد واسط، مثلا هواپیمای مورد نظر را به وکالت از خریداران، خریداری می کند و برای دوره ای مشخص به شرکت هواپیمایی اجاره می دهد. شرکت واسط نیز اجاره سرمایه گذاران را پرداخت می کند و در پایان دوره نیز هواپیما را به ارزش اسمی (همان قیمتی که خریداری شده است) به شرکت هواپیمایی می فروشد و اصل پول خریداران اوراق اجاره را به آنها بر می گرداند.
سود حاصل از اوراق اجاره در واقع همان اجاره بهایی است که خریداران در طول دوران اجاره دریافت می کنند.
این مقدار حداقل به مقدار سود اوراق مشارکت و بعضا بیشتر تعیین می شود تا جذابیت لازم را برای سرمایه گذاران داشته باشد.
همچنین سود حاصل از اوراق اجاره مانند اوراق مشارکت از پرداخت مالیات معاف است.
نکته دیگر این که دارندگان اوراق اجاره نیز مانند اوراق مشارکت به نسبت سرمایه ای که می گذارند، مالک دارایی محسوب می شوند که به نسبت آن اجاره دریافت می کنند. در نتیجه اوراق اجاره نیز مانند اوراق مشارکت اسلامی محسوب می شود.
غیر از هواپیما، اوراق اجاره برای هر نوع دارایی بادوام مثل خودروهای سبک و سنگین، ساختمان، ماشین آلات صنعتی، و ... که قابلیت اجاره دادن را داشته باشند از طریق اوراق اجاره امکان پذیر است. (واگن قطار، توربین، کشتی، و ...)
در صورت نبود نهاد واسط، خرید و اجاره سرمایه مورد نظر شرکت، با توجه به مشغله های دیگر شرکت و اشخاص سرمایه گذار، با مشکلاتی مواجه خواهد شد. نهاد واسط، این فرایند را تسهیل می کند.
در یک کلام، نهاد واسط نقش وکیل از دو طرف سرمایه گذار (موجر) و متقاضی دارایی (مستأجر) را ایفا می کند.
مجلس شورای اسلامی نیز در قانون «توسعه ابزارها و نهادهای مالی» این نهاد مالی را به رسمیت شناخته است:
«نهاد واسط، یکی از نهادهای مالی موضوع قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران است که می تواند با انجام معاملات موضوع عقود اسلامی، نسبت به تأمین مالی از طریق انتشار اوراق بهادار اقدام نماید.»
این نهاد به طور مستقیم زیر نظر سازمان بورس فعالیت می کند و نظارت دقیق بر روی عملکرد آن از سوی سازمان بورس صورت می گیرد.
همچنین، نقش این نهاد، انتشار اوراق بهادار بر اساس عقود شرعی است. بنابر این کلیه ملاحظات شرعی در انتشار اوراق بهادار انجام میگیرد و این اوراق از طریق عقود اسلامی مانند عقد مشارکت،عقد اجاره، و ... منتشر می شود.
اهمیت تضمین پرداخت اجاره بها و اصل سرمایه سرمایه گذاران باعث می شود که اوراق اجاره نیازمند «ضامن» نیز باشد.
نقش ضامن در انتشار اوراق اجاره: ضامن متعهد است که اگر به هر دلیلی شرکت منتشر کننده اوراق اجاره از پرداخت سود یا اصل سرمایه ناتوان شود، ضامن متعهد است که بلافاصله این وجوه را پرداخت کند.
بر اساس مقرّرات موجود، تنها، مؤسسات و نهادهای مالی معتبر، مثل بانک ها، مؤسسات مالی و اعتباری تحت نظارت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، و شرکت های بیمه می توانند نقش ضامن را در فرایند انتشار اوراق اجاره ایفا نمایند. چون ضامن باید بتواند به راحتی از عهده تعهدات خویش بر بیاید.
تا کنون 4 رکن از ارکان انتشار اوراق اجاره بیان شد:
1. منتشر کننده (بانی) اوراق اجاره
2. سرمایه گذاران یا دارندگان اوراق اجاره
3. نهاد واسط
4. ضامن
ارکان دیگر عبارتند از:
5. عامل فروش: وظیفه عرضه اولیه اوراق اجاره به سرمایه گذاران را بر عهده دارد. بانک ها و مؤسسات تحت نظر بانک مرکزی و کارگزاران بورس می توانند عامل فروش اوراق اجاره باشند.
پس از عرضه اولیه اوراق، معاملات این اوراق در معاملات ثانوی در بازار سرمایه انجام می شود.
منظور از معاملات ثانویه این است که اگر یکی یا بخشی از سهامداران تمایل به نگه داشتن اوراق اجاره تا پایان دوره نداشته باشند، می توانند با مراجعه به یکی از کارگزاری ها، اوراق خود را برای فروش عرضه کنند. طبیعتا کسانی هم هستند که در عرضه اولیه موفق به خرید این اوراق نشده اند و تمایل دارند این اوراق را خریداری نمایند. معاملات ثانویه صرفا در بازار سرمایه شامل بورس یا فرابورس انجام می گیرد.
6. عامل پرداخت:
کلیه پرداخت ها به سرمایه گذاران اعم از سود اوراق (اجاره بها) و اصل پول در پایان دوره توسط عامل پرداخت انجام می گیرد. عامل پرداخت وجوه مذکور را از عامل منتشر کننده اوراق (بانی) دریافت، و به سرمایه گذاران پرداخت می نماید.
7. بازارگردان: یکی از وظایف بازارگردان، تضمین نقد شوندگی اوراق اجاره است. بنابر این اگر سرمایه گذار در میان دوره قصد فروش داشته باشد و سفارش فروش را توسط کارگزار ثبت نماید و در آن زمان خریداری برای این اوراق وجود نداشته باشد، بازارگردان موظف است نقد شوندگی این اوراق را تضمین نماید و اوراق را خریداری نماید.
اوراق اجاره را می توان به دو روش طبقه بندی نمود:
1. بر اساس نوع اجاره:
1-1. اوراق اجاره به شرط تملیک: در هنگام قرارداد اجاره مستأجر تعهد می کند که پس از اتمام دوره، مورد اجاره را به قیمت اسمی بخرد.
1-2. اوراق اجاره عادی: از آن رو که تعهد فوق وجود ندارد، تضمینی نیست که مورد اجاره به همان قیمت اسمی به فروش برسد.
در ایران تا کنون اجاره عادی منتشر نشده است و همه اوراق منتشر شده تا کنون اوراق اجاره به شرط تملیک بوده است.
2. هدف انتشار:
102. با هدف تأمین دارایی: مثل فروش اوراق اجاره جهت تهیه هواپیما برای شرکت هواپیمایی (هواپیما کم دارد.)
202. با هدف تأمین نقدینگی: مثلا شرکت هواپیمایی (هواپیما کم ندارد) نقدینگی کم دارد، یکی از هواپیماهای خود را به سرمایه گذاران می فروشد و همان هواپیما را از آنها اجاره می کند تا نقدینگی خود را افزایش دهد (برای امور دیگر غیر از خرید هواپیما)
203. اوراق اجاره رهنی: در این نوع اوراق اجاره که عمدتا توسط بانک ها و شرکت های لیزینگ انجام می شود، بانک و این شرکت ها برای تأمین نقدینگی خود، مال الاجاره ای را که در رهن شان است (مثلا طی قرارداد اجاره به شرط تملیک به شرکت هواپیمایی اجاره داده اند) به نهاد واسط می فروشند و نهاد واسط هم اوراق اجاره را به سرمایه گذاران واگذار می کند، و از این پس اجاره به جای بانک به صاحبان اوراق پرداخت می شود.
در ایران تا کنون فقط اوراق اجاره به شرط تملیک منتشر شده و برای اموری چون هواپیما، کشتی، ساختمان، قطار، و .. که معمولا عمر طولانی دارند استفاده می شود.
بیشتر معاملات بورس به سهام اختصاص دارد تا جایی که برخی به بورس، بازار سهام می گویند. همچنین بیشتر سرمایه گذاران با این که می دانند سهام نسبت به سایر اوراق بهادار ریسک بیشتری دارد، ولی در عین حال، خرید این اوراق را ترجیح می دهند. شاید علّت، ریسک سود بیشتر در مقابل ریسک ضرر بیشتر است.
سهم، بیانگر میزان مالکیت فرد از یک دارایی است.
شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم می شود و هر کدام از سرمایه گذاران، به میزان سهمی که دارند در آن مسؤولیت دارند و در سود و زیان حاصل از آن شرکت سهیمند.
شرکت های سهامی:
شرکت سهامی خاص: شرکتی است که همه سرمایه آن را مؤسسان و بنیانگذاران آن شرکت تأمین می کنند. لذا سهام آن به عموم عرضه نمی شود. تعداد سرمایه گذاران در شرکت های سهامی خاص حداقل باید سه نفر باشد. حداقل سرمایه نیز برای تأسیس یک شرکت سهامی خاص،یک میلیون ریال است.
شرکت سهامی عام: شرکتی است که بخشی از سرمایه آن از طریق عرضه به عموم مردم تأمین می شود. در این شرکت ها نباید تعداد سهامداران کمتر از 5 نفر باشد. حداقل سرمایه برای تأسیس شرکت سهامی عام، 5 میلیون ریال است.
یکی از مهمترین شروط عرضه سهام یک شرکت در بورس این است که سهامی عام باشد.
نکات:
1. ویژگی خاص سهام که باعث جذابیت بیشتر آن نسبت به سایر اوراق بهادار شده، امکان سود بیشتر در مقابل ریسک بیشتر است.
2. ریسک ویژگی ذاتی سهام است. بنابر این کسانی که توانایی یا علاقه به ریسک ندارند، خرید سهام توصیه نمی شود.
3. دارندگان سهام،فقط در سود و ضرر شرکت سهیم نیستند. بلکه در مقابل تعهدات شرکت مسؤولیت نیز دارند. بنابر این سرمایه گذار قبل ازخرید سهام یک شرکت، وضعیت آن را به دقت بررسی نماید.
البته معمول شرکت هایی که در بورس عرضه می شوند، شرکت های بزرگ، سودآور و با شرایط عمومی مناسب هستند.
چهار مزیت اصلی خرید سهام:
1. امکان بازدهی بیشتر در مقابل پذیرش ریسک بیشتر.
2. امکان مشارکت سهامدار در نحوه اداره شرکت. (با شرکت در مجامع عمومی شرکت ها)
3. اولویت خرید سهام جدید آن شرکت.
شرکت ها وقتی برای اولین بار سهام خود را عرضه می کنند، قیمت پایه آنها (قیمت اسمی) هزار ریال (صد تومان) است. اما ارزش سهم در بورس، همیشه معادل قیمت اسمی نیست و بر اساس نوع عملکرد شرکت و نوع تقاضایی که برای آن سهم وجود دارد، قیمت سهم ممکن است با افزایش یا کاهش مواجه شوند. اکنون، بیشتر سهامهای بورس، قیمتی بیش از قیمت اسمی دارند.
هرگاه شرکتی بخواهد سهام جدید منتشر کند، سهامداران فعلی، نسبت به دیگران اولویت دارند و می توانند از سود اولیه این تفاوت قیمت برخوردار شوند.
4. امکان دریافت سهام جایزه از شرکت.
برخی شرکت ها ترجیح می دهند به جای این که سود به دست آمده را به صورت نقدی به سهامداران تقدیم کنند، سود به دست آمده را صرف توسعه شرکت کنند و از محل سود سالیانه سرمایه خود را افزایش دهند. مثلا اگر شرکتی 10 میلیارد سرمایه داشته باشد و در پایان سال 3 میلیارد سود کرده باشد و تصمیم بگیرد از این مبلغ، 2 میلیارد را بعنوان سرمایه نگهدارد و اعلام افزایش سرمایه بنماید، سرمایه این شرکت به 12 میلیارد می رسد یعنی 20 درصد افزایش سرمایه حاصل می کند که این افزایش سرمایه به سهامداران می رسد. چون سهامداران شرکت برای دریافت این مقدار از سهام (20 درصد) پولی پرداخت نمی کنند، به این نوع از سهام، «سهام جایزه» گفته می شود.
سه دسته عوامل می توانند قیمت سهام را تحت تأثیر قرار دهند:
عواملی هستند که کاملا خارج از اختیار شرکت ها هستند ولی ارزش سهام آنها را تحت تأثیر قرار می دهند. این امور عبارتند از:
الف-1. وضعیت اقتصادی و سیاسی: ثبات در عرصه سیاسی و اقتصادی از آن رو که آرامش لازم را برای رشد بنگاههای اقتصادی فراهم می کند، می تواند این اطمینان را برای سرمایه گذاران نیز ایجاد کند که می توانند با سرمایه گذاری به سود برسند.
الف-2. سیاست های کلان پولی، مالی و ارزی:
بعنوان مثال با افزایش نرخ ارز، آن دسته از شرکت هایی که صادرات دارند، با افزایش سود آوری مواجه می شوند. در مقابل، شرکت هایی که عمده مواد اولیه خود را وارد می کنند، با افزایش هزینه و در نتیجه کاهش سودآوری مواجه می شوند و در نتیجه ارزش سهام آن ها تحت تأثیر قرار می گیرد.
همچنین اگر دولت سود تسهیلاتی که به بنگاههای اقتصادی می دهد را کاهش دهد، تأمین سرمایه برای آنها راحت تر و در نتیجه سود آور تر می شوند.
الف-3. بودجه سالیانه کشور: بودجه سالانه کشور، جهت گیری دولت در طول سال را نشان می دهد. مثلا اگر دولت بودجه قابل توجهی به صنعت پتروشیمی داشته باشد، این شرکت ها با رشد قابل توجهی مواجه خواهند شد و همین موضوع باعث افزایش تقاضا برای خرید سهام پتروشیمی می شود و باعث افزایش سهم این شرکت ها می شود.
الف-4. قوانین و مقرّرات:
مثلا اگر دولت بر صادرات محصولات پتروشیمی تعرفه وضع کند، این امر اثر منفی روی چنین شرکت هایی دارد. لازم به ذکر است که هرچقدر ثبات در قوانین و مقرّرات بیشتر باشد، امکان تصمیم گیری بهتر برای سرمایه گذاران بیشتر می شود.
این عوامل چند دسته اند:
ب-1. نحوه قیمت گذاری محصولات: بین اینکه عرضه و تقاضا تعیین کننده قیمت کالای یک شرکت باشد با اینکه مثلا دولت جهت کنترل بازار قیمت را تعیین کند، تفاوت وجود دارد و می تواند قیمت سهام این شرکت ها تحت تأثیر نحوه قیمت گذاری متغیر شوند.
ب-2. میزان عرضه و تقاضای محصولات شرکت ها: مثلا اگر ساختمان سازی رونق پیدا کند، تقاضای خرید سیمان بیشتر می شود و تولید سیمان افزایش و سودآوری کارخانجات تولید سیمان بیشتر و در نتیجه سود آنها بیشتر می شود.
ب-3. انحصاری یا غیر انحصاری بودن محصولات شرکت: هر چه شرکت انحصاری تر باشد، سودآوری آن شرکت بیشتر می شود. زیرا هر قیمتی که خواست می تواند برای محصول خود تعیین نماید.
ب-4. حجم سرمایه گذاری در صنعت: هرچه حجم سرمایه گذاری در یک صنعت بیشتر باشد، به این معناست که سودآوری در آن شرکت ها بیشتر است.
ب-5. وضعیت صنایع مرتبط: مثلا برای صنعت فولاد، صنعت معدن سنگ آهن و صنعت تولید خودرو بسیار تأثیرگذارند.
ب-6. تحولات فن آوری: مثلا سرعت تغییر فن آوری در صنعت ارتباطات بسیار سریع تر از صنعت سیمان است.
این عوامل به وضعیت درونی شرکت مرتبطند. مهمترین آنها عبارتند از:
علاوه بر سودآوری که مهمترین هدف سرمایه گذاری در بورس است، تداوم آن نیز اهمیت دارد.
شرکت ها در ابتدای فعالیت خود سودآوری چندانی ندارند. سرمایه گذاران باید به این نکته توجه داشته باشند و با دید بلند مدت سودآوری شرکت را مورد ارزیابی قرار دهند.
این نسبت از تقسیم قیمت سهم (price) به سود سالیانه سهم (earning) به دست می آید.
در شرایط مساوی، هر چقدر نسبت پی به ای یک شرکت نسبت به شرکت های مشابه کمتر باشد، نشانه ارزنده بودن سهم آن شرکت است. همچنین با مقایسه p/E یک شرکت نسبت به شرکت های مشابه می توان فهمید که قیمتی که اکنون در بورس دارد مناسب است یا خیر.
باید توجه داشت که نسبت p/E تنها یکی از معیارهای تصمیم گیری درباره سهم است و نباید بدون لحاظ سایر معیارها ملاک تصمیم گیری قرار گیرد.
هر مقدار حجم معاملات، دفعات معامله، و تعداد سهام معامله شده یک شرکت در بورس بیشتر باشد، نشانه قابلیت نقد شوندگی بالای آن سهم است.
با بررسی صورت های مالی اساسی شرکت از جمله ترازنامه می توان اطلاعات خوبی نسبت به وضعیت مالی بخصوص دارایی ها و بدهی های یک شرکت به دست آورد.
طرح های توسعه هر شرکتی نشانه پویایی آن شرکت است. هر اندازه طرح های توسعه ای یک شرکت بیشتر باشد، رشد و پویایی آن شرکت بیشتر است. البته باید میزان اثرگذاری طرح های توسعه ای شرکت در فروش و سودآوری به دقت مورد بررسی قرار بگیرد. چون همه طرح های توسعه ای به یک اندازه در شرکت تأثیرگذار نیستند. مثلا طرحهای توسعه ای که برای تعویض ماشین آلات فرسوده انجام می شود تأثیر کمتری نسبت به طرح های توسعه ای جدید دارند.
هرچه تعداد بیشتری از مردم از یک سهم داشته باشند، سهم ارزش بیشتری دارد. زیرا اولاً تعداد بیشتری از سهام دست مردم است و قابلیت نقد شوندگی آن شرکت بالا می رود. و ثانیاً امکان دستکاری قیمت سهم توسط گروه خاصی از سهامداران کم می شود.
وجود برخی شرکت های بزرگ بعنوان سهامداران عمده یک شرکت می تواند بعنوان یک نقطه قوت برای آن شرکت محسوب شود. چون سهامداران عمده در موقعیت های خاص می توانند با حمایت از سهام، مانع افت قیمت و ضرر سهامداران شوند.
البته حضور شرکت ها و ... لزوما به معنای حمایت آن ها از سهم نیست و باید عملکرد گذشته سهامداران عمده در این خصوص مورد بررسی قرار بگیرد.
نکته:
اطلاعات فوق را از سایت های رسمی شرکت بورس به آدرس های ذیل می توان به صورت لحظه ای دریافت نمود:
چرا قیمت سهام اکثر شرکت ها از ارزش اسمی آن ها (هزار ریال) بیشتر است؟
هر سهم چهار نوع قیمت دارد:
قیمتی است که عرضه اولیه سهام یک شرکت بر اساس آن انجام می شود. ارزش اسمی سهام پذیرفته شده در بورس در ایران، یکصد تومان (هزار ریال) است.
اگر مجموع بدهی های شرکت را از مجموع دارایی های آن کم کنیم، مقدار باقی مانده، مجموع حقوق صاحبان سهام آن شرکت است. مجموع حقوق صاحبان سهام تقسیم بر تعداد سهام آن شرکت، قیمت دفتری هر سهم را به دست می دهد.
اگر مثلا ارزش اسمی سهام یک شرکت 100 تومان باشد و ارزش دفتری هر سهم 150 تومان باشد، 50 تومانی که اضافه است، مقدار سودی است که به هر سهام تعلق گرفته و باعث شده حقوق صاحبان سهام افزایش یافته و در نتیجه قیمت دفتری سهم افزایش یابد.
به این نوع قیمت، قیمت دفتری گویند چون ارزش دارایی ها و بدهی های یک شرکت در دفتر مالی آن شرکت محاسبه و مدّ نظر قرار گرفته می شود. اطلاعات دفتری شرکت ها در پایگاه کدال در دسترس است.
قیمتی است که سهام بر اساس آن در بورس خرید و فروش می شود. سهام معمول شرکت ها بر اساس قیمت اسمی و دفتری معامله نمی شود و معیار در خرید و فروش آنها قیمت بازار (معاملاتی) است.
قیمت سهم را میزان عرضه و تقاضا تعیین می کند. تقاضا معمولا به دلیل عملکرد خوب یک شرکت ایجاد می شود و می تواند قیمت یک سهم را حتی تا چند برابر قیمت اسمی آن افزایش دهد و در مقابل، عملکرد ضعیف یک شرکت می تواند باعث کاهش تقاضا و در نتیجه افت قیمت حتی به زیر قیمت اسمی آن شود.
قیمت ذاتی، ارزش واقعی یک سهم است. به عبارت دیگر، قیمت ذاتی یک سهم، ارزشی است که سرمایه گذاران برای یک سهم قائلند. مثلا اگر افرادی متقاضی یک سهم 200 تومانی باشند و از آنها بپرسیم که چرا چنین سهمی را خریداری می کنند، ممکن است بگویند که این سهم ارزشی بالاتر از 200 تومان دارد. بنابر این ارزش واقعی یا ذاتی این سهم از 200 تومان بیشتر است.
اگر ارزش ذاتی یک سهم بیشتر از قیمت بازار آن باشد، این سهم، سهم خوبی برای خرید است ولی اگر کمتر باشد، سهم خوبی برای خرید نیست.
نکته:
عوامل سه گانه محیطی، مرتبط با صنعت و درونی، به سرمایه گذاران کمک می کند تا ارزش واقعی یک سهم را برآورد نماید.
برخی اصول مهم برای خرید سهام:
تجربه نشان داده که همواره در کنار اطلاعات معتبر و صحیح از شرکت ها، اطلاعات غلط وشایعاتی نیز وجود دارد که می تواند منافع سرمایه گذاران را به مخاطره اندازد. بنابر این، برای جلوگیری از این خطرات،باید فقط به اخبار و اطلاعاتی که از منابع رسمی منتشر می شود تکیه داشت.
پایگاههای رسمی سازمان بورس می تواند منابع خوبی برای این منظور باشد.
آمارها نشان می دهد کسانی که با دید بلند مدت و البته با برنامه وارد بورس شده اند توانسته اند سود خوبی کسب کنند. همچنین سود بورس از سود اموری مثل مسکن و طلا بیشتر بوده است. هرچند در کوتاه مدت، گاهی این امور سود بیشتری عائد سرمایه گذاران کرده اند.
بنابر این، باید با دید بلند مدت وارد سهام شد و نگران نوسانات کوتاه مدت نشد و دنبال جوّ مقطعی بازار نرفت.
اصل دوم در صورتی درست است که نتیجه تحلیل ها این باشد که سهم، همچنان ارزشمند است و نوسانات ناشی از عوامل مقطعی و زودگذر است. اما اگر شرایط و برخی مؤلفه ها تغییر کردند به گونه ای که دیگر سهم ارزشمند نبود، آیا حفظ آن سهم همچنان منطقی است و به آن توصیه می شود؟
در این صورت، سرمایه گذار، باید سهام مذکور را بفروشد و سهامی که بهتر است بخرد.
نتیجه این که: تعصّب روی سهم خاصی که اکنون ضعیف است، به دلایلی چون عملکرد خوب گذشته، یا قیمت تمام شده بالا، صحیح نیست و نگه داشتن آن سهم ضرر بیشتری دارد. چه بسا با فروش آن سهم و خرید سهمی که بتواند سود خوبی داشته باشد، نه تنها ضرر گذشته جبران شود، که سود بیشتری نیز حاصل شود.
بنابر این، سرمایه گذاران باید همواره سهام خود را بازبینی کنند و در صورت نیاز، ترکیب سهام خود را مورد بازبینی قرار دهند.
ادامه اصول سرمایه گذاری:
مثلا اگر از یک شرکت وارد کننده سهام می خرید، از یک شرکت صادر کننده هم بخرید تا نوسانات ارز باعث ضرر شما نشود.
همانگونه که گفتیم چهار عامل در ارزش سهام تأثیرگذار بود که یک عامل آن شرایط بیرونی شرکت هاست که ناخواسته حاصل یا متغیر می شوند. لذا نوسان در ذات بازار وجود دارد.
تحلیل و بررسی عوامل تأثیر گذار در قیمت سهام، نیازمند تخصص و مطالعه دقیق دارد.
به تازگی برخی شرکت های سرمایه گذاری زیر نظر بورس تأسیس شده اند که پس از تشخیص میزان ریسک پذیری سرمایه گذار، وی را در انتخاب سهام راهنمایی می کنند.
میزان ریسک و سود گواهی حق تقدم خرید سهام همانند سهام است.
سهامداران یک شرکت چون در سود و زیان شرکت سهیم هستند، در واگذاری سهام جدید، نسبت به دیگران اولویت دارند. به این اولویت، «حق تقدم خرید سهام» گفته می شود.
مثلا اگر شرکتی 10 میلیارد تومان سرمایه دارد، و قصد دارد 2 میلیارد افزایش سرمایه داشته باشد،طبیعتا 20 درصد به سرمایه خود می افزاید که در این صورت، سهامدارن فعلی به اندازه 20 درصد سهام فعلی خود نسبت به خرید سهام این شرکت اولویت پیدا می کنند که هر سهم را با قیمت اسمی 100 تومان می توانند بخرند.
جذابیت تملک گواهی حق تقدم سهام آنجاست که معمول سهام شرکت ها قیمت بازار شان بیش از قیمت اسمی آنهاست و در نتیجه مالکین این گونه سهام که آنرا با قیمت اسمی خریداری می کنند، نسبت به مازاد، سود می کنند.
معمولا پس از تصویب افزایش سرمایه، موضوع در روزنامه کثیر الانتشاری که مورد توافق مجمع بوده، منتشر می شود. همچنین فرمی به سهامداران فعلی ارسال می شود و از آ»ان درخواست می شود که در صورت تمایل به خرید سهام اسمی، فرم مذکور را تکمیل و ارسال نمایند.
ریسک سرمایه گذاری در قراردادهای آتی بسیار بیشتر از سهام، و نیازمند تخصص زیاد در این زمینه است. بنابر این به افراد عادی و غیر متخصص به هیچ وجه توصیه نمی شود که در قراردادهای آتی سرمایه گذاری کنند.
قرارداد آتی عبارت است از اینکه فروشنده متعهد می شود در تاریخ معینی، مقدار مشخصی از یک کالا (مثل سهام) را با قیمت مشخصی به خریدار بفروشد و خریدار نیز متعهد به خرید آن کالا به مبلغ مشخص شده در آن تاریخ می باشد. در این نوع قرارداد، خریدار تنها بخشی از قیمت سهام را به صورت نقدی پرداخت می کند که بعنوان وجه تضمین خرید از وی اخذ می شود و مابقی را زمان خرید پرداخت می نماید.
قرارداد های آتی اختصاص به سهام ندارد و در بورس کالای ایران نیز قرارداد آتی سکه انجام می شود. و حتی حجم معاملات آتی سکه طلا بسیار بیشتر از معاملات آتی سهام است.
مخفف شرکت های پذیرفته شده در بورس است.
حرف اول نماد، برگفته از صنعتی است که نماد به آن متعلق است، و بخش دوم نماد، خلاصه نام شرکت است.
مثلا در نماد «شخارک» حرف شین مخفّف «شیمیایی» و «خارک» مخفف «پتروشیمی خارک» است.
گاهی یک معاملات یک شرکت به طور موقت متوقف می شود. معمولا وقتی یک نماد متوقف می شود که رویدادی حائز اهمیت درباره آن شرکت اتفاق افتاده باشد. به گونه ای که بتواند موجب افزایش یا کاهش بیش از اندازه سهام آن شرکت شود. به طور مثال در مجامع سالیانه، چون سود سهامداران مشخص می شود، نماد متوقف می گردد.
توقف نماد، باعث می شود که سهامداران شرکت، در شرایط مساوی نسبت به فروش، خرید یا نگهداری یک سهم، تصمیم گیری نمایند.
به گردهم آیی سهامداران شرکت و مدیران آن برای تصمیم گیری برای شرکت، مجمع عمومی یا به اختصار «مجمع» گویند.
سهامداران شرکت، به تناسب میزان سهم خود، در شرکت حقّ رأی دارند. هیأت مدیره موظف است حداقل ده روز قبل از مجمع، اطلاعیه آن را در روزنامه کثیر الانتشاری که از قبل تعیین شده، اعلام و منتشر نماید.
مجامع عمومی به دو دسته تقسیم می شوند:
یک. مجمع عمومی عادی سالیانه
هیأت مدیره شرکت موظف است هر سال یک بار سهامداران شرکت را دعوت و به آنها گزارش کار ارائه دهد. در این نوع مجمع، مواردی مثل میزان سود تقسیمی به سهامداران و انتخاب اعضای هیأت مدیره رأی گیری می شود.
دو. مجمع عمومی فوق العاده
هر مجمع عمومی دیگری غیر از مجمع عمومی عادی سالیانه، مجمع عمومی فوق العاده است که در آن اموری از قبیل افزایش سرمایه شرکت، تغییر نشانی، نام شرکت و ... تصمیم گیری می شود.
منظور دوره یکساله ای است که مبنای محاسبه سود و ضرر و سایر گزارش های مالی شرکت است. سال مالی در بسیاری از شرکتها از ابتدای فروردین تا پایان اسفند است. اما برخی دیگر از شرکتها سال مالی خود را بر اساس نوع فعالیت، زمان دیگری مثل اول مهر تا پایان شهریور سال بعد تعیین می کنند. هیأت مدیره موظف است حداکثر ظرف چهارماه پس از اتمام سال مالی، مجمع عادی سالیانه را برگزار نماید.
صورت سود و زیان، به خوبی بیانگر میزان سود و زیان یک شرکت در پایان سال مالی است. شرکت ها موظفند در پایان سال مالی صورت سود و زیان خود را منتشر کنند و این طریق میزان سودآوری شرکت را به سهامداران اطلاع دهند.
در صورت سود و زیان مواردی مثل میزان فروش شرکت ها، میزان هزینه آنها و سایر اطلاعات با اهمیت مربوط به شرکت قابل مشاهده است. محل انتشار صورت سود و زیان سایت کدال می باشد.
علاوه بر سود و زیان شرکت، میزان دارایی ها و بدهی های شرکت هم مهم است. ترازنامه هم مانند صورت سود و زیان در پایان سال مالی منتشر می شود.
سود کلی شرکت در پایان سال مالی تقسیم بر تعداد سهام آن شرکت بیانگر سود هر سهم است.
شرکت ها لزوما همه سود حاصل را بین سهامداران تقسیم نمی کنن و بخشی از آن را برای انجام کارهای توسعه ای شرکت نگه می دارند. به میزان سودی که به سهامداران به ازاء هر سهم پرداخت می شود، DPS گویند.
تصمیم گیری در خصوص DPS در مجمع عادی سالیانه و با رأی گیری از سهامداران انجام می شود. پس از تصویب سود تقسیمی، شرکت موظف است حداکثر بعد از مدت 8 ماه، این مبلغ را به سهامداران بپردازد. البته معمولا شرکت ها سود سهامداران خُرد را زودتر از این موعد پرداخت می کنند.
سود تقسیمی مجمع به سهامدارانی تعلق می گیرد که در زمان تشکیل مجمع،سهام آن شرکت را داشته باشند.
شرکت ها سیاست های مختلفی در خصوص DPS دارند. برخی شرکت ها ترجیح می دهند که سود نقدی را به سهامداران بپردازند. در مقابل،شرکت های دیگر، ترجیح می دهند بخشی از آن را برای برنامه های توسعه ای خرج نمایند.
شرکت ها معمولا در پایان هر سال مالی، بودجه سال آینده خود را منتشر می کنند. یکی از مهمترین اطلاعات مندرج در این بودجه، پیش بینی سود هر سهم است.
شرکت های پذیرفته شده در بورس موظفند با بررسی مستمر عملکرد شرکت، سود پیش بینی شده را بررسی کنند و آن را به سرمایه گذاران منعکس کنند. به تغییراتی که با بررسی عملکرد دوره های کوتاه مدت (مثلا سه ماهه) در سود پیش بینی شده ایجاد می شود، تعدیل سود گویند.
اگر شرکت الف سود 100 تومانی را برای هر سهم پیش بینی کرده باشد، ولی در پایان سال،95 تومان سود کرده باشد، این شرکت موفق شده 95 درصد پیش بینی خود را محقق کند. هر چقدر درصد تحقق سود یک شرکت بالاتر باشد، نشان دهنده پیش بینی دقیق تر و عملکرد بهتر آن شرکت است.
برای به دست آوردن این اطلاعات می توان به سایت http://tsetmc.com مراجعه نمود.
وقتی میزان تقاضا برای یک سهم از میزان عرضه بیشتر باشد،برای آن سهم، صف خرید تشکیل می شود. صف خرید نشانه اقبال خریداران برای یک سهم است. در مقابل، وقتی حجم عرضه بیشتر از حجم تقاضا باشد، برای آن سهم، صف فروش تشکیل می شود که می تواند حاکی از بی رغبتی سرمایه گذاران برای آن سهم باشد.
البته هر مقدار حجم نقد شوندگی یک سهام بیشتر باشد، از صف های خرید و فروش در آن سهم کاسته می شود. زیرا در همه شرایط اعم از کاهش یا افزایش قیمت سهام، متقاضی برای آن وجود دارد.
نکته: معمولا پس از انتشار یک اطلاعات حائز اهمیت برای یک سهم، بلافاصله صف خرید یا فروش برای آن سهم تشکیل می شود. بنابر این سرعت عمل سرمایه گذاران برای سرمایه گذاری بسیار حائز اهمیت است.
منظور از دامنه نوسان حداکثر افزایش یا کاهش قیمتی است که یک سهم در یک روز می تواند داشته باشد.
دامنه نوسان در بورس تهران 4 درصد و در فرابورس 5 درصد است. [اصلاحیه: مدتی است که دامنه نوسان بورس تهران هم 5 درصد شده است.]
دامنه نوسان را برای این گذاشته اند که در مواقع بحرانی بخصوص وقتی سهامداران خرد به صورت هیجانی خرید یا فروش می کنند، از ضرر رسیدن ناگهانی به سهامداران جلوگیری شود.
البته شرکت هایی که سهام آنها مدتی متوقف شده باشد، پس از بازگشایی نماد، مشمول دامنه نوسان نمی شوند. زیرا اطلاعات با اهمیتی که منتشر شده است، ممکن است تأثیری بیش از دامنه نوسان بر روی سهم داشته باشد. طبیعی است که در این صورت بر اساس سیستم حراج باید اجازه داد اطلاعات تأثیر واقعی خود را بر قیمت سهام بگذارد.
حجم مبنا حداقل سهام یک شرکت است که در طول روز باید معامله شود تا قیمت سهام بر اساس نوسان بتواند افزایش یا کاهش داشته باشد. بنابر این هر مقدار که معاملات یک سهام کمتر از حجم مبنا باشد، به همان میزان، دامنه نوسان آن سهم کاهش پیدا می کند. در حال حاضر، حجم مبنای اکثر شرکت های پذیرفته شده در بورس، 0008/0 است.
علت قرار دادن حجم مبنا این است که سهامداران متوجه باشند که نوسان یک سهم در اثر خرید و فروش مقدار قابل توجهی از سهام آن شرکت اتفاق افتاده است. وگرنه حتی خرید و فروش چند سهم هم می توانست ارزش یک سهام را تغییر دهد و باعث ایجاد قیمت های غیر واقعی و کاذب در بورس شود.
قیمت پایانی سهم معدل قیمت هایی است که آن سهم در طول آن روز مورد داد و ستد قرار گرفته است. البته سامانه معاملاتی بورس پس از تعیین قیمت پایانی سهم، بررسی می کند که آیا میزان معاملات یک سهم به اندازه حجم مبنا بوده است یا خیر. اگر میزان معاملات حداقل به اندازه حجم مبنا باشد، همان معدل، بعنوان قیمت پایانی درج می شود. ولی اگر کمتر باشد، به همان میزان، در قیمت پایانی تأثیرمی گذارد و بر اساس محاسبات، قیمت نهایی ثبت می شود.
بنابر این مثلا، اگر قیمت ابتدایی یک سهم در ابتدای روز 200 تومان باشد و معدل افزایش قیمت در طول روز 206 تومان باشد، اگر معاملات به اندازه حجم مبنا بوده باشد،همان 6 تومان بعنوان افزایش قیمت ثبت می شود. ولی اگر مثلا به اندازه نصف حجم مبنا باشد، 6 تقسیم بر دو می شود و قیمت پایانی 3 تومان افزایش قیمت را ثبت می کند. (یعنی 203 تومان)
قیمت پایانی، مبنای شروع قیمت معاملات در روز بعد می باشد.
شاخص چیست؟
با شاخص می توان وضعیت گذشته و حال بورس را جمع بندی و حتی آینده بورس را پیش بینی نمود. شاخص های بورس کارکردهای مختلفی دارند و هر کدام از جنبه های مختلفی وضعیت بورس را نمایش می دهند. مهمترین شاخص های بورس بدین شرحند:
به شاخص کل، شاخص قیمت و بازده نقدی نیز گویند. این شاخص بیانگر سطح کلی قیمت و سود سهام پذیرفته شده در بورس است. تغییرات شاخص کل در واقع بیانگر میانگین بازدهی سرمایه گذاران در بورس است.
شاخص کل بورس بیانگر میانگین میزان سود و میزان افزایش قیمت سهامی است که سهامداران در بورس دارند. بنابر این اگر شاخص کل در ابتدای سال، 20000 باشد و در انتهای سال 30000 شود، نشان می دهد که میزان سود سرمایه گذاری سهامداران به طور میانگین 50 درصد بوده است.
دو نکته:
یک. افزایش شاخص کل لزوما به معنای سود آوری سهام همه شرکتهای بورس نیست. همانگونه که کاهش شاخص کل هم لزوما به معنای ضرر دهی همه شرکت ها در بورس نیست. لذا سرمایه گذاران در همه حالات نباید فقط به وضعیت شاخص کل توجه کنند و حتی در صورت رشد مستمر شاخص کل هم، باید در انتخاب سهام دقت کنند.
دو. ارتباط بین شاخص کل و سبد سهام هم مهم است. هر مقدار سبد سهام یک سرمایه گذار متنوع تر باشد، بازدهی آن سبد به متوسط بازار و شاخص کل نیز نزدیک تر خواهد بود.
شاخص بورس به صورت لحظه ای در دو پایگاه ذیل نشان داده می شود:
شاخص قیمت فقط معرفی کننده سطح قیمت های پذیرفته شده در بورس است.
مهمترین تفاوت شاخص کل با شاخص قیمت در این است که شاخص کل بیانگر کل بازدهی بورس (تغییرات قیمت + سود نقدی سهام) است ولی شاخص قیمت فقط بیانگر بخشی است که به تغییرات قیمت مرتبط است.
شاخص قیمت، معدل قیمت سهام بورس است و رشد و افت آن لزوما به معنای رشد و افت همه شاخص های بورس نیست.
برای بسیاری از سهامداران، شاخص قیمت علاوه بر شاخص کل، یکی از معیارهای تصمیم گیری به شمار می رود. بعنوان مثال وقتی سطح عمومی قیمت سهام شرکت ها در بورس از نرخ تورم کمتر باشد، می تواند به معنای رشد قیمت سهام در آینده باشد. یا در مقابل، وقتی سطح عمومی قیمت سهام بدون پشتوانه و به صورت غیر منطقی رشد می کند، سرمایه گذاران باید در انتخاب سهام خود تأمل و دقت بیشتری داشته باشند.
شاخص بازده نقدی، بیانگر میانگین سود نقدی پرداختی شرکت ها به سهامداران است. شرکت های پذیرفته شده در بورس ایران، مقدار قابل توجهی از سود نقدی را بین سرمایه گذاران تقسیم می کنند. بنابر این بررسی شاخص بازده نقدی، به سرمایه گذاران برای انتخاب بهتر کمک می کند. طبیعتا این شاخص به تنهایی نمی تواند برای سهامداران مفید باشد و در کنار این، باید سایر شاخص ها و مسائل مرتبط به نوسانات قیمت سهام را بررسی و تحلیل نماید.
این شاخص، شاخص شرکت هایی است که سهام آنها از سایر شرکت ها نقد شونده تر است یا به عبارت بهتر، سهامشان در بورس بیشتر خرید و فروش می شود.. قبلا گفتیم که یکی از معیارهای سهم خوب، نقد شوندگی آن است. هرمقدار از زمان درخواست فروش سهامدار تا نقد شوندگی فاصله کمتری داشته باشد، نشانه نقدشوندگی بیشتر سهام آن شرکت است و برای سهامدار مطلوبیت بیشتری دارد.
البته این 50 شرکت ثابت نیستند و شرکت بورس، هر سه ماه یک بار سهام شرکت ها را بر اساس نقد شوندگی سهامشان بازنگری می کند.
این شاخص، نشانگر 30 شرکت بزرگ بورس است. این 30 شرکت شرکت هایی هستند که ارزش آنها نسبت به سایر شرکتها بیشتر است. ارزش بازار یک شرکت از فرمول زیر به دست می آید:
ارزش بازار یک شرکت = قیمت روز سهام آن شرکت × تعداد سهام منتشر شده آن شرکت.
مثلا اگر قیمت روز سهام یک شرکت 150 تومان و تعداد سهام آن 100میلیون قطعه باشد، ارزش بازار آن شرکت 15 میلیارد تومان است.
اهمیت شاخص این شرکت بزرگ در این است که اگرچه از جهت تعداد کم هستند، ولی عملا بیش از 65 درصد سهام کل بورس را به خود اختصاص داده اند و هرگونه تغییر در این شرکت ها می تواند تأثیر زیادی در بازدهی کل بورس داشته باشد.
فهرست این سی شرکت نیز ماننده 50 شرکت فعال در بورس، هر سه ماه یکبار بازنگری می شود.
این شاخص، شاخص شرکت هایی است که بسیار داد و ستد می شوند و برخی در بخش صنعت و بخشی در بخش مالی هستند. منظور از شرکت های بخش صنعت شرکت هایی هستند که در صنایعی چون مخابرات، فلزات اساسی، پتروشیمی، خودرو سازی، ساختمان و .. فعالیت می کنند. منظور از شرکت های مالی شرکتهایی مثل شرکت های سرمایه گذاری، بانک ها، شرکت های بیمه و .. هستند که فعالیتشان بر بخش غیر صنعتی متمرکز است.
شاخص صنعت بیانگر سطح عمومی شرکت های فعال در بخش صنعت است.
شاخص مالی بیانگر سطح عمومی شرکت های فعال در بخش مالی است.
بورس علاوه بر این، شاخص بخش های مختلف صنعت و بخش های مختلف مالی را نیز جداگانه منتشر می کند تا سرمایه گذاران تحلیل جامع تر و دقیق تری داشته باشند.
شاخص های صنعت مثل شاخص خودرو، شاخص سیمان، شاخص صنعت کاشی و سرامیک و ... و همچنین شاخص بانک ها و شاخص سرمایه گذاری در بخش مالی، از این شاخص ها هستند که به صورت لحظه ای از طریق پایگاههای معتبر منتشر می شود.
بورس اوراق بهادار تهران دارای دو بازار به نامهای بازار اول و بازار دوم است. قبلا گفتیم که هر چقدر سهام یک شرکت بیشتر باشد و هرچقدر سهام آزاد شناور بیشتری داشته باشد و هرچقدر شرکت فعال تر باشد و سهامش بیشتر خرید و فروش شود، این سهام از وضعیت بهتری در بازار سهام برخوردار است.
شرکت هایی که در این موارد مطلوب تر باشند در بازار اول بورس و شرکت های کمتر مطلوب باشند در بازار دوم بورس پذیرش می شوند. با این توضیح، شاخص بازار اول بیانگر سطح عمومی سهام شرکت هایی است که در این بازار پذیرفته شده اند و شاخص بازار دوم بیانگر سطح عمومی سهام شرکت هایی است که در بازار دوم بورس پذیرفته شده اند.
همچنین، بازار اول بورس تهران دارای دو تابلو، یعنی تابلوی اصلی و تابلوی فرعی است. برخی شرایط پذیرش شرکت ها در تابلوی اصلی و فرعی بدین شرح است:
شرکت های سهام عام که حداقل سرمایه آنها صد میلیارد تومان باشد (100،000،000،000 تومان)، حداقل هزار سهامدار داشته باشند و حداقل 20 درصد سهام شرکت سهام شناور آزاد باشد، در سه دوره متوالی منتهی به پذیرش سودآور بوده باشد و چشم انداز روشنی برای سودآوری در آینده داشته باشد.
ویژه شرکت های سهامی عام که حداقل سرمایه آنها پنجاه میلیارد تومان باشد، حداقل 750 سهامدار داشته باشند، و 15 درصد سهام شرکت،سهام شناور آزاد باشد، در دو دوره متوالی منتهی به پذیرش در بورس سودآور بوده باشند و چشم انداز روشنی برای سودآوری در آینده داشته باشند.
ویژه شرکت های سهامی عام که حداقل سرمایه آنها 20 میلیارد تومان باشد، حداقل 250 سهامدار داشته باشند، 10 درصد سهام شرکت سهام آزاد شناور باشد، در 3 دوره متوالی منتهی به پذیرش در بورس سودآور بوده باشند و چشم انداز روشنی برای سودآوری در آینده داشته باشند.
قبلا گفتیم که هرچقدر تعداد سهامداران یک شرکت بیشتر باشند، آن سهام مطلوب تر است. چون:
اولا قابلیت نقد شوندگی آن سهام بیشتر می شود و ثانیا امکان دستکاری قیمت سهم توسط گروه خاصی از سهامداران کاهش می یابد.
به آن بخش از سهام شرکت که در دست افراد زیادی است، سهام آزاد شناور گویند.
شاخص آزاد شناور عبارت است از شاخصی که بیانگر معدل قیمت فقط سهام آزاد شناور همه شرکتهای بورسی است. (شاخص قیمت بر مبنای شناور آزاد)
هدف از این شاخص، کمک به بررسی بازار نسبت به آن قسمت از سهام بازار است که نقدشوندگی بیشتری دارد. چون این مقدار از سهام توسط سهامدار عمده بلوکه نشده، می تواند وضعیتی شفاف تر از بازار بورس را ارائه دهد.
پیش از بیان شاخص فرابورس باید ماهیت فرابورس و تفاوت آن با بورس اوراق بهادار تهران توضیح داده شود:
قبلا گفتیم که شرکت ها برای حضور در بورس تهران باید شرایط خاصی داشته باشند که این شرایط سخت گیرانه به این جهت بود که شرکت های بزرگ و معتبر وارد بورس شوند و جذابیت لازم را برای سرمایه گذاری در بورس داشته باشند. طبیعتا همه شرکت ها موفق به احراز این شرایط نمی شوند. شاهد این ادعا هم این است که تعداد شرکت های پذیرفته شده در بورس تهران نسبت به سایر شرکت های فعال در کشور بسیار محدود است.
از این رو،مانند بسیاری از کشور های دیگر تدبیری اندیشیده شده تا آن دسته از شرکت هایی که موفق به دریافت مجوز حضور در بورس نمی شوند ولی از وضعیت سودآوری خوبی برخوردار هستند، بتوانند از مزیت بورس استفاده کنند. این تدبیر چیزی نیست جز بازار خارج از بورس یا فرابورس.
بنابر این شرکت هایی که حداقل های حضور در بورس را ندارند ولی از حداقل الزامات خاصی برخوردار هستند می توانند در فرابورس تهران پذیرش شوند. ولی با توجه به اینکه این شرکت ها از جهت تعداد سهام و سهام آزاد شناور، و ... ضعیف تر هستند، ریسک سرمایه گذاری در این شرکتها هم بیشتر است.
شاخص فرابورس نیز مانند شاخص بورس، بیانگر بازدهی ناشی از افزایش قیمت سهام شرکت های فرابورس و بازدهی ناشی از توزیع سود نقدی به سهامداران این شرکتهاست.
در خصوص شاخص های بازار سرمایه:
1. شاخص های مختلف بورس در پایگاههای معتبر بورس به نشانی های ذیل به صورت لحظه ای منتشر می شود:
2. هیچ یک از شاخص ها نمی تواند به تنهایی همه اطلاعات مورد نیاز سرمایه گذاران را ارائه دهد. برای به دست آوردن اطلاعات لازم، باید همه شاخص های بورس و همه اطلاعات دیگر درخصوص بورس مد نظر را مطالعه نمود.
3. با توجه به اینکه محاسبه اعداد هریک از شاخص ها از زمان خاصی شروع و در زمان خاصی پایان می پذیرد، اعداد هیچکدام از این شاخص ها با دیگری قابل مقایسه نیستند. پس آنچه می تواند مبنای مقایسه باشد، درصد تغییرات شاخص است نه مقایسه یک شاخص با شاخص دیگر.
بعنوان مثال، محاسبه شاخص کل بورس از سال 1369 و عدد پایه 100 واحد شروع شده است. در حالی که محاسبه شاخص 30 شرکت بزرگ در بورس، از سال 1389 و از عدد پایه 1000 واحد شروع شده است. بنابر این ارقام این دو شاخص قابل مقایسه با یکدیگر نیستند.
سرمایه گذاری به دو نوع تقسیم می شود:
سرمایه گذاری مستقیم
نوعی از سرمایه گذاری است که سرمایه گذار مستقیما پول خود را در جایی سرمایه گذاری می کند. مثل خرید مستقیم و بی واسطه سهام از طریق کارگزاری
سرمایه گذاری غیر مستقیم
در این نوع سرمایه گذاری، سرمایه گذار از طریق یک واسطه اقدام به سرمایه گذاری می کند. واسطه از نظر سرمایه گذار، توانایی و تخصص انجام سرمایه گذاری را دارد و مورد اعتماد نیز هست.
سرمایه گذاری از طریق صندوق های سرمایه گذاری نیز نوعی سرمایه گذاری غیر مستقیم است. بدین شکل که سرمایه گذار به جای اینکه خود اقدام به خرید و فروش سهام نماید، پول خود را در اختیار صندوق های سرمایه گذاری می کند تا آنها اقدام به سرمایه گذاری نمایند.
برای این کار کافی است که سرمایه گذار به یکی از صندوق های سرمایه گذاری مراجعه و سهام آن صندوق که اصطلاحا واحد سرمایه گذاری نام دارد خریداری کند. با این کار پول در اختیار کارشناسان صندوق که معمولا مورد اعتماد بورس نیز هستند قرار می گیرد و آنها اقدام به خرید سهام در بورس می نمایند. سرمایه گذاران صندوق ها نیز مانند سرمایه گذاران مستقیم در بورس، به نسبت دارایی های خود، مالک صندوق سرمایه گذاری هستند و در سود و ضرر آن شریک ند. بنابر این هر اندازه صندوق سرمایه گذاری که انتخاب می کنند بهتر باشد، سود بیشتری نصیب آنها می شود.
همچنین از آنجا که این صندوق ها توسط افراد خبره اداره می شود، احتمال سود از این طریق بخصوص برای افراد غیر حرفه ای بیشتر است. به همین دلیل مسؤولین بورس اغلب به مردم توصیه می کنند که از طریق صندوق های سرمایه گذاری وارد بورس شوند.
مزایای استفاده از صندوق های سرمایه گذاری:
1. استفاده از مزایای کارشناسان
2. تنوع بخشی به سرمایه گذاری و کاهش ریسک
3. قابلیت نقد شوندگی بالا
از زمانی که سرمایه گذار برای ابطال واحد سرمایه گذاری به صندوق مراجعه می کند تا دریافت پول نقدی، حدود هفت روز کاری طول می کشد در حالی که در بورس، ممکن است فروش یک سهام به دلایل مختلف از جمله بسته بودن نماد آن شرکت تا مدتی طولانی تر ممکن نباشد.
4. صرفه جویی در مقیاس و کاهش هزینه معاملات
صندوق های سرمایه گذاری برای اینکه بتوانند سود بهتری به سرمایه گذاران پرداخت کنند اغلب کارشناسانی را استخدام می کنند. در حالی که اگر شخص مستقیما بخواهد اقدام به خرید سهام کند و از مشاوره کارشناسان استفاده کند، باید هزینه قابل توجهی را پرداخت نماید.
همچنین هرچند هزینه معاملات یک صندوق بسیار بالاست ولی این هزینه بین تمام دارندگان واحدهای آن صندوق تقسیم می شود و در نتیجه سهم هریک از سرمایه گذاران کاهش می یابد.
5. امکان انتخاب آسان
وجود صندوق های فراوان به سرمایه گذار این امکان را می دهد که صندوق مورد نظر خود را به راحتی انتخاب کنند.
امروزه بیش از 100 صندوق سرمایه گذاری در سراسر ایران فعالیت می کنند که با مراجعه به پایگاه سازمان بورس و اوراق بهادار (http://seo.ir )یا سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران (http://tsetmc.com ) بخش صندوق ها مراجعه و ارزش این صندوق ها را می توان بررسی نمود.
انواع صندوق های سرمایه گذاری
در مطالب قبل صندوق های سرمایه گذاری را معرفی کردیم و گفتیم افرادی که فرصت و تخصص کافی برای سرمایه گذاری در بورس و پیگیری مستمر سبد سرمایه گذاری خودشان را ندارند بهتر است که به جای خرید مستقیم سهام بصورت غیر مستقیم و از طریق صندوق های سرمایه گذاری اقدام به سرمایه گذاری در بورس کنند.
همچنین گفتیم که برای سرمایه گذاری در این صندوق ها فقط کافیه سرمایه گذار با مراجعه به صندوق سرمایه گذاری مورد نظر خودشان اقدام خرید واحد سرمایه گذاری آن صندوق کنند. فهرست و مشخصات صندوق های فعال در بازار سرمایه ایران هم از طریق پایگاه های اینترنتی قابل مشاهده است. در ادامه به مزیت های صندوق های سرمایه گذاری اشاره کردیم، مزایایی مثل : 1- سرمایه گذاری از طریق افراد متخصص 2- تنوع بخشی به سرمایه گذاری و کاهش ریسک 3- قابلیت نقد شوندگی بالا 4- صرفه جویی به مقیاس و کاهش هزینه معاملات 5- تنوع صندوق ها متناسب با سلایق سرمایه گذاران
در این مطلب انواع صندوق های سرمایه گذاری را معرفی می کنیم با ما همراه باشید …
تنوع صندوق ها متناسب با علایق و انتظارات سرمایه گذاران از جمله مزایای صندوق های سرمایه گذاری است که در بیان مزایای صندوق های سرمایه گذاری به آن اشاره کردیم ، اگرچه در حال حاضر بیش از 100 واحد سرمایه گذاری در بازار سرمایه کشور فعال است اما در یک تقسیم بندی کلی صندوق های سرمایه گذاری به دو گروه اصلی طبقه بندی می شوند:
همانطوری که از این اسم این صندوق ها هم مشخص است این صندوق ها حداقل بازدهی تضمین شده ای را نصیب سرمایه گذاران خودشان می کنند، بنابراین افرادی که واحد های سرمایه گذاری صندوق های با درآمد ثابت را خریداری می کنند در واقع سرمایه گذارانی هستند که تمایل چندانی به پذیرش ریسک بالا ندارند و انتظار دارند حداقل بازدهی تضمین شده ای را بدست بیاورند. به همین علت مدیران این نوع صندوق های سرمایه گذاری منابع مالی حاصل از فروش صندوق های سرمایه گذاری را عمدتا به خرید اوراق بهادار بدون ریسک یا کم ریسک مثل اوراق مشارکت، اوراق اجاره و دیگر موارد اختصاص می دهند. تا بتوانند سود تضمین شده ای را برای سرمایه گذاران محقق کنند. با توجه به این که صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت اغلب در اوراق مشارکت و اوراق اجاره سرمایه گذاری می کنند بنابراین در طول سال هم به طور مستمر سودهای نقدی دریافت می کنند. که این سود ها را به نسبت دارندگان واحدهای سرمایه گذاری بین آنها تقسیم می کنند. بنابراین دارندگان واحدهای سرمایه گذاری این نوع از صندوق ها هم مثل دارندگان سهام از دو محل امکان کسب بازدهی دارند، اول دریافت سود نقدی و دوم افزایش ارزش واحد سرمایه گذاری صندوق.
لازم به ذکر است که صندوق های با درآمد ثابت داراری ضامن نقد شوندگی و ضامن جبران خسارت احتمالی هستند و بنابراین پیش بینی های لازم برای پرداخت سود و همچنین اصل سرمایه افراد در این صندوق ها انجام می شود. شاید این سوال مطرح بشود که اگر قرار است این صندوق ها هم در اوراق بهادار بدون ریسک مثل اوراق مشارکت سرمایه گذاری کنند چرا خودمان مستقیما به خرید این اوراق اقدام نکنیم؟ پاسخ این است که اولا صندوق ها سرمایه گذاری با درآمد ثابت به جای خرید یک نوع اوراق مشارکت با بازده مشخص در ترکیب متنوعی از انواع اوراق مشارکت با بازدهی های متنوع سرمایه گذاری می کنند و این امر امکان کسب بازدهی بیشتری را برای سرمایه گذاران صندوق در مقایسه با خرید یک نوع اوراق مشارکت فراهم می کند. به علاوه فروش اوراق مشارکت بصورت مقطعی انجام می شود و ممکن است فرد در زمان انتشار این اورق مبلغی برای سرمایه گذاری در اختیار نداشته باشد در حالی که فروش واحدهای سرمایه گذاری صندوق ها بصورت مستمر انجام می شود و سرمایه گذار هر زمان که مبلغی برای سرمایه گذاری در اختیار داشته باشد می تواند از طریق این صندوق ها اقدام به سرمایه گذاری کند.
برخلاف صندوق های با درآمد ثابت صندوق های سرمایه گذاری در سهام بخش عمده ی منابع مالی خودشان را در سهام شرکت ها سرمایه گذاری می کنند. بنابراین طبیعتا ریسک سرمایه گذاری در این صندوق ها در مقایسه با صندوق های با درآمد ثابت بیشتر و البته انتظار کسب بازدهی از این صندوق ها هم بیشتر است. برای افرادی که دارای قدرت ریسک پذیری بالاتری هستند و در عین حال تخصص و یا فرصت کافی برای سرمایه گذاری در بورس را ندارند سرمایه گذاری در این صندوق ها می تواند مطلوبیت بیشتری داشته باشد. صندوق های سرمایه گذاری در سهام به دو نوع تقسیم می شوند : الف ) صندوق های کوچک، که تعداد واحدهای سرمایه گذاری آنها حداقل 5000 و حداکثر 50000 واحد است. ب) صندوق های بزرگ، که تعداد واحدهای سرمایه گذاری آنها حداقل 50000 و حداکثر 5000000 واحد است.
لازم به ذکر است که مبلغ پایه ی هر واحد سرمایه گذاری 100 هزار تومان است ، البته با گذشت زمان هر اندازه عملکرد صندوق مطلوبتر و سودآوری بیشتری داشته باشد ارزش واحدهای سرمایه گذاری آن صندوق نیز افزایش پیدا می کند و در نقطه ی مقابل اگر صندوق عملکرد موفقی نداشته باشد و سبد سرمایه گذاری مناسبی تشکیل نداده باشد ممکن است ارزش واحدهای سرمایه گذاری صندوق رشد مناسبی نداشته باشد و حتی کاهش هم داشته باشد. البته با توجه به این که مدیران و کارشناسان صندوق ها افراد حرفه ای و متخصص هستند اغلب صندوق ها موفق به کسب سود قابل قبول می شوند و می توانند تا حد زیادی رضایت سرمایه گذاران را کسب کنند .
در این مطلب انواع صندوق های سرمایه گذاری و مزایای هر کدام را معرفی کردیم امیدوارم از این مطالب استفاده کرده باشید .
منبع : شرکت اطلاع رسانی و خدمات بورس
پیش از توضیح اصطلاحاتی چون صندوق های سرمایه گذاری، بازار فرابوس و .. باید توضیح داده شود:
نهادی هستند برای سرمایه گذاران غیر حرفه ای به شمار می رود که برای آن دسته از سرمایه گذارانی است که یا مهارت رصد مدام بازار را ندارند و یا وقت آن را ندارند. صندوق های سرمایه گذاری، روش سرمایه گذاری غیر مستقیم محسوب می شود.
به منظور ایجاد امکان پذیرش در بازار سرمایه برای آن دسته از شرکت هایی است که در بورس تهران پذیرفته نمی شوند ولی حداقل هایی را دارا هستند که جذابیت سرمایه گذاری ایجاد می کند، شرکت فرابورس ایران راه اندازی شده است.
انواع صکوک، اوراق مشارکت شرکت های دولتی و خصوصی، گواهی سپرده بانکی و اوراق مشارکت شهرداری ها معامله می شود.
یکی از راههای سرمایه گذاری راحت تر، سرمایه گذاری در صندوق سرمایه گذاری در فرابورس ایران (ETF) است. این صندوق، یک ابزار جدید است که از مزایای بیشتری نسبت به سایر صندوق ها برخوردار است.
واحدهای این صندوق قابل معامله در بازار سرمایه است. در واقع این بار، سرمایه گذار خود سهام را در بازار خرید و فروش می کند. مهمترین خصوصیت این صندوق این است که معاملات آن معاف از مالیات است.
مزیت دیگر این صندوق این است که اگر شما از یک کارگزاری واحدهای این صندوق را خریداری نمایید می توانید از طریق کارگزاری دیگر در شهر دیگر این واحدهای را به فروش برسانید. مزیتی که صندوق های سرمایه گذاری معمولی از آن برخوردار نیستند. زیرا برای ابطال واحدهای آن صندوق ها باید به خود کارگزاری و شعبه ای که واحد را از آن خریداری کرده ایم مراجعه نماییم.
مزایای سرمایه گذاری در صندوق های سرمایه گذاری:
1. امکان سرمایه گذاری در یک بخش یا کل بازار با سرمایه اندک
2. استفاده از خدمات کارشناسان
3. تنوع بخشی به سرمایه گذاری و بهره مندی از سبد متنوعی از انواع اوراق بهادار و کاهش ریسک سرمایه گذاری
4. قابلیت نقد شوندگی بالا
5. صرفه جویی در مقیاس و هزینه معاملات
6. سادگی، سرعت و سهولت معامله
7. برخورداری از شفافیت معاملاتی مناسب
اما سرمایه گذاری در صندوق های سرمایه گذاری قابل معامله در فرابوس علاوه بر موارد فوق (که همه صندوق ها دارند) مزایای بیشتری نیز دارد:
1. نقد شوندگی بالاتر نسبت به سایر صندوق های سرمایه گذاری (روش نقد شوندگی آنها مانند روش نقد شوندگی سهام در بورس است.)
2. قیمت واحدهای سرمایه گذاری این صندوق ها بدون محدودیت قیمت و تنها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می شود.
3. معافیت مالیاتی معاملات واحدها
4. افزایش نقد شوندگی واحدهای ETF با وجود عملیات بازارگردانی
5. تخصیص بهینه دارایی ها (متنوع سازی) با حذف هزینه و زمان اندک
6. سادگی، سرعت و سهولت در معامله
7. کاهش زمان تسویه نسبت به صندوق های فعلی
8. خرید و فروش آنلاین واحدهای ETF
مراجعه به یکی از کارگزاری های عضو فرابورس و پر کردن فرم خرید یکی از واحدهای سرمایه گذاری و واریز وجه.
این واحدهای در بازار فرابورس ایران انجام می شود و قیمت پایه هر واحد 10000 ریال و حداقل واحد برای خرید صد واحد در بازار پایه پذیره نویسی می شود. معاملات ثانویه پس از اتمام پذیره نویسی در ابزارهای نوین بازار فرابورس ایران آغاز می شود.
همه صندوق های سرمایه گذاری اگرچه از افراد متخصص استفاده می کنند، ولی همه عملکرد یکسانی ندارند و برخی نسبت به دیگر صندوق ها موفق ترند. نگاهی اجمالی به قیمت روز واحدهای این صندوق ها به خوبی نشان می دهد که عملکرد این صندوق ها یکسان نیست. لذا باید معیارهای یک صندوق سرمایه گذاری مناسب را شناخت. این معیارها عبارتند از:
یکی از معیارهای ارزیابی عملکرد صندوق میزان رشد ارزش واحد سرمایه گذاری صندوق در مقایسه با دوره ی فعالیت آن صندوق است. گفتیم که ارزش پایه ی واحد سرمایه گذاری صندوق 100 هزار تومان است. حالا اگر برای مثال ارزش واحد سرمایه گذاری صندوق (الف) در مدت یک سال فعالیت از 100 هزار تومان به 150 هزار تومان افزایش پیدا کرده باشد این صندوق در مقایسه با صندوق (ب) که ارزش واحد سرمایه گذاری آن در مدت یک سال فعالیت به 130 هزار تومان رسیده است عملکرد موفق تری داشته است. چون میزات بازدهی یک ساله صندوق (الف) 50% و میزان بازدهی صندوق (ب) 30% است، البته در مقایسه عملکرد صندوق ها با هم حتما باید به این نکته ی مهم توجه داشته باشیم که زمان شروع فعالیت صندوق ها متفاوت است و ارزیابی عملکرد صندوق باید با توجه به طول عمر فعالیت آن صندوق انجام بشود. نکته ی دیگری که در ارزیابی عملکرد صندوق موثر است میزان نوسانات ارزش واحدهای سرمایه گذاری صندوق است. صندوقی که در دوره ی فعالیت خود با آهنگ مستمر و مناسب رشد داشته است در مقایسه با صندوقی که با هر اتفاق در بازار دچار نوسانات شدید شده است ریسک کمتری دارد.
یکی از موارد مهمی که افراد برای انتخاب صندوق در نظر داشته باشند میزان انطباق سبد سرمایه گذاری صندوق با فرصت های سرمایه گذاری است. به عنوان مثال فرض کنید فردی در شرایط رونق بورس بخواهد صندوقی را برای سرمایه گذاری انتخاب کند، طبیعتا در این شرایط صندوقی که سهام بیشتری دارد امکان رشد بیشتری نیز دارد چون بخاطر رونق بورس قیمت سهام در حال افزایش است. در این موقع صندوقی که بخش عمده ی آنرا اوراق مشارکت تشکیل می دهد گزینه ی مناسبی برای سرمایه گذاری نیست، به این دلیل که بازده اوراق مشارکت ثابت است و رونق بورس تاثیری در افزایش بازدهی صندوق ندارد.
در نقطه ی مقابل در شرایط رکود بورس صندوقی که اوراق مشارکت بیشتری در سبد سرمایه گذاری خود دارد گزینه ی مناسبتری برای سرمایه گذاری است زیرا بازدهی حداقل و مشخص شده ای را نصیب سرمایه گذاران می کند. اطلاعات مربوط به ترکیب سبد سرمایه گذاری صندوق های سرمایه گذاری بصورت مستمر و بروز در سایت اختصاصی هر یک از صندوق ها منتشر می شود.
قبلا عنوان کردیم که برخی صندوق ها با درامد ثابت و بدون ریسک هستند و در مقابل برخی از صندوق ها مانند صندوق سرمایه گذاری در سهام دارای ریسک هستند، در این حالت سرمایه گذار با در نظر گرفتن میزان ریسک پذیری خود باید نسبت به انتخاب صندوق دقت کند. فردی که تمایل به پذیرش ریسک ندارد بهتر است در صندوق های با درآمد ثابت سرمایه گذاری کند اما یک فرد ریسک پذیر می تواند صندوق سرمایه گذاری در سهام را انتخاب کند.
در حال حاضر برای خرید و فروش و یا به تعبیر دقیق تر برای صدور و ابطال واحدهای سرمایه گذاری صندوق ها مراجعه ی حضوری الزامی است، به همین دلیل در دسترس بودن شعب صندوق می تواند فرآیند صدور و ابطال واحدهای سرمایه گذاری را راحت تر کند.
مدیران سرمایه گذاری صندوق ها در عملکرد صندوق ها نقش اساسی ایفا می کنند، با توجه به اینکه بکارگیری منابع صندوق ها نیازمند، تجربه، دانش، اطلاعات و شناخت بازار است و از آنجا که تصمیمات یک مدیر توانمند مستقیما در عملکرد صندوق موثر است، بررسی وضعیت و سابقه ی مدیران سرمایه گذاری صندوق ها می تواند میزان توانمندی و موفقیت صندوق را تا حدودی مشخص کند.
اگر چه بخش عمده ای از هزینه های صندوق که شامل کارمزد صدور و یا ابطال واحدهای سرمایه گذاری است به لحاظ قانونی بین همه ی صندوق ها یکسان است اما برخی صندوق ها برای اینکه جذابیت بیشتری برای سرمایه گذاران ایجاد کنند تخفیف هایی را در میزان کارمزد خود در نظر میگیرند. میزان هزینه ها در هر یک از صندوق ها بویژه وقتی مبالغ سرمایه گذاری و دفعات صدور و ابطال واحدهای سرمایه گذاری افزایش پیدا می کند می تواند یکی از معیارهای مهم برای انتخاب صندوق باشد.
امروزه خوشبختانه در بورس شرکت هایی تحت عنوان شرکت های مشاور سرمایه گذاری با کسب مجوز از سازمان بورس تشکیل شده اند که می توانند با اخذ مبلغی به عنوان حق مشاوره به سرمایه گذاران در حوضه های مختلف سرمایه گذاری خدمات مشاوره ای ارائه بدهند. این شرکت ها با بررسی موراد متعددی از جمله ویژگی های شخصیتی و میزان ریسک پذیری سرمایه گذار ، طول دوره ی سرمایه گذاری و دیگر موارد گزینه های مناسب سرمایه گذاری را به فرد پیشنهاد می دهند. یکی از مواردی که سرمایه گذار می تواند از خدمات شرکت های مشاور سرمایه گذاری استفاده کند، مشاوره در خصوص انتخاب صندوق سرمایه گذاری مناسب است. برای مشاهده ی اطلاعات و نشانی شرکت های مشاور سرمایه گذاری دارای مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار می توانید به پایگاه اینترنتی سازمان بورس به نشانی www.seo.ir مراجعه کنید.
طبیعتا اولین سوالی که مطرح می شود این است که فرآیند سرمایه گذاری در صندوق های سرمایه گذاری به چه صورت است؟ در این مطلب در مورد نحوه ی سرمایه گذاری در صندوق ها صحبت خواهیم کرد. به این موضوع توجه داشته باشید که در اصطلاحات رایج پیرامون صندوق های سرمایه گذاری به جای کلمه ی خرید واحد سرمایه گذاری از صدور واحد سرمایه گذاری و به جای کلمه ی فروش واحد سرمایه گذاری از ابطال واحد سرمایه گذاری استفاده می شود.
برای مشاهده ی نشانی و اطلاعات تماس صندوق سرمایه گذاری می توانید به پایگاه اینترنتی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی www.seo.ir بخش نهادهای مالی تحت نظارت مراجعه کنید. لازم به ذکر است صندوق های سرمایه گذاری عمدتا توسط شرکت های کارگزاری رسمی بورس اداره می شوند و بنابراین اغلب این صندوق ها در محل دفاتر شرکت های کارگزاری مستقر هستند.
منظور از وجه مبلغ مورد نیاز برای خرید واحدهای سرمایه گذاری صندوق بعلاوه ی کارمزد صدور واحدها است. برای مثال اگر فردی متقاضی خرید 10 واحد سرمایه گذاری از صندوق الف باشد و قیمت واحد سرمایه گذاری این صندوق 150 هزار تومان باشد باید یک میلیون پانصد هزار تومان بابت صدور این واحدها بعلاوه ی مبلغ اندکی به عنوان کارمزد به حساب صندوق واریز کند. کارمزد صدور واحدهای سرمایه گذاری به دو بخش کارمزد ثابت و کارمزد متغیر تقسیم بندی می شود. کارمزد ثابت برای واحدهای سرمایه گذاری فارغ از تعداد واحدها جمعا مبلغ 2000 تومان است، یعنی چه یک فرد درخواست صدور 10 واحد سرمایه گذاری داشته باشد و چه درخواست صدور 100 واحد سرمایه گذاری، باید 2000 تومان به حساب صندوق پرداخت کند. کارمزد متغیر هم متناسب با تعداد واحدهای درخواستی سرمایه گذار تعیین می شود. کارمزد متغیر هم متناسب با تعداد واحدهای درخواستی سرمایه گذار تغیین می شود در مجموع مبلغ کارمزد صدور واحدهای سرمایه گذاری زیاد نیست و حتی برخی صندوق ها تخفیف هایی را هم برای جذب سرمایه گذار در نظر می گیرند.
گواهی سرمایه گذاری در واقع به منزله ی سندی است که میزان مالکیت فرد از دارایی های صندوق و یا به تعبیر بهتر میزان واحدهای سرمایه گذاری فرد در صندوق را نشان می دهد و به همین علت ضروری است که سرمایه گذار در حفظ و نگهداری این گواهی دقت لازم را داشته باشد. هنگام ابطال واحدهای سرمایه گذاری هم ارائه گواهی سرمایه گذاری به صندوق الزامی است.
کارمزد ابطال واحدهای سرمایه گذاری هم مانند کارمزد صدور واحدها از دو بخش تشکیل شده است، کارمزد ثابت و کارمزد متغیر. کارمزد ثابت در ابطال مثل کارمزد صدور فارغ از تعداد واحدهای سرمایه گذاری ابطال شده مبلغ 2000 تومان است اما کارمزد متغیر متناسب با تعداد واحدهای ابطال شده متغیر است.
اگرچه سرمایه گذاری از طریق صندوق های سرمایه گذاری در مقایسه با سرمایه گذاری مستقیم در بورس از ریسک بسیار کمتری برخوردار است اما این موضوع به معنی حذف کامل ریسک نیست، سرمایه گذاران باید توجه داشته باشند که تنها صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت هستند که بازدهی مشخصی را تضمین می کنند و در واقع بدون ریسک هستند، اما صندوق های سرمایه گذاری در سهام دارای ریسک هستند و بنابراین لازم است سرمایه گذاران در انتخاب صندوق ها بررسی کامل و دقیق انجام بدهند. سود ناشی از سرمایه گذاری در صندوق های سرمایه گذاری و همچنین صدور و ابطال واحدهای سرمایه گذاری صندوق ها مثل اوراق مشارکت و اوراق اجاره معاف از مالیات است بنابراین سرمایه گذار برای صدور و یا ابطال واحدهای سرمایه گذاری باید صرفا کارمزد پرداخت کند. دارندگان واحدهای سرمایه گذاری صندوق ها هم مانند سهامداران یک شرکت حقوق ویژه ای دارند که از جمله ی این حقوق می توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
1- حق انتخاب هیئت مدیره و مدیران صندوق
2- مشارکت در تدوین اهداف و سیاست های کاری صندوق
3- دسترسی به صورت های مالی صندوق
4- اظهار نظر در خصوص قراردادهای صندوق با دیگران
در چند مطلب قبل تلاش کردیم صندوق های سرمایه گذاری را به عنوان یکی از نهادهای مالی مهم و فعال در بازار سرمایه ی کشور معرفی کنیم در انتها خوبه به این نکته هم اشاره کنیم که صندوق های سرمایه گذاری به دلیل نقش بسیار مهمی که در جلب مشارکت افراد تازه وارد و اصطلاحا غیر حرفه ای به بورس دارند نه تنها در بازار ایران بلکه در همه ی کشورها به صورت گسترده فعالیت میکنند.
در این مطلب یکی دیگر از شیوه های سرمایه گذاری برای افراد غیر متخصص در بورس ، یعنی استفاده از خدمات سبد گردانی را به شما معرفی می کنیم. برای اینکه بیشتر با مفهوم سبد گردانی آشنا بشوید با ما در ادامه ی مطلب همراه شوید.
سبد گردانی چیست؟
منظور از سبد سرمایه گذاری یا اصطلاحا پرتقوی (تلفظ فینگیلیش : portfoy) انواع دارایی هایی است که یک شخص در آن سرمایه گذاری کرده است. به عنوان مثال اگر فردی در مجموعه سهام شرکت های مختلف و متنوع اوراق مشارکت، اوراق اجاره و دیگر موارد سرمایه گذاری کرده باشد گفته می شود سبد سرمایه گذاری آن فرد یک سبد متنوع است، اما اگر فردی سهام دو یا سه شرکت را خریداری کرده باشد دارای سبد سرمایه گذاری محدود و غیر متنوع است. همچنین گفتیم یکی از مهمترین روش ها برای کاهش ریسک تشکیل سبد سرمایه گذاری متنوع و پایش مستمر وضعیت سهام و سایر اوراق بهادار موجود در این سبد است. یعنی سرمایه گذار همواره با بررسی عوامل کلیدی اثر گذار بر قیمت سهام و سایر انواع اوراق بهاداری که در اختیار دارد تحلیل کند که آیا سهام شرکت الف که در سبد سهام او وچود دارد آیا باز هم امکان رشد در آینده را دارد یا اینکه باید این سهم را بفروشد و به جای آن سهام یک شرکت دیگر که از فرصت رشد و سودآوری بهتری برخوردار است خریداری کند.
یکی از اشتباهات متداول بین سهامداران هم دقیقا همین نکته است که تصور میکنند سهام یک شرکت که در مقطعی از زمان سهام سودآوری محسوب می شد همواره سودآور است. در حالی که عوامل اثر گذار بر قیمت سهم می تواند یک سهم ارزنده را به یک سهم نه چندان سودآور و حتی زیان آور تبدیل کند. بنابراین هر اندازه تعداد سهام موجود در سبد سرمایه گذاری فرد بیشتر باشد ضرورت دارد که سرمایه گذاری زمان بیشتری را برای تحلیل و بررسی این سهام اختصاص بدهد. اما سوال اینجاست که برای افراد علاقه مند به سرمایه گذاری در بورس که تخصص و یا فرصت کافی برای بررسی سهام موجود در سبد سرمایه گذاری خودشان ندارند چه راهکاری وجود دارد؟
اولین راهکار سرمایه گذاری از طریق صندوق های سرمایه گذاری است که در مطالب قبل بصورت مفصل در این مورد توضیح دادیم.
اما راهکار دوم که می توانیم به این گونه سرمایه گذاران ارائه بدهیم استفاده از خدمات سبد گردانی است.
تعریف سبد گردانی عبارت است از: تصمیم به فروش، خرید و یا نگهداری اوراق بهادار به نام سرمایه گذار معین توسط سبد گردان در قالب قراردادی مشخص، به منظور کسب انتفاع برای سرمایه گذار.
به تعریف ساده تر در سبد گردانی یک شخص حقوقی متخصص بورس که اصطلاحا سبد گردان نامیده می شود با سرمایه گذار قراردادی منعقد می کند و در قالب این قرارداد برای سرمایه گذار و به نام خود او سبدی از انواع اوراق بهادار تشکیل می دهد و این سبد را بصورت مستمر مدیریت می کند و سبد گذار به ازای این خدمت از سرمایه گذار کارمزد دریافت می کند. بنابراین شرکت های سبد گردانی دارای نیروهای متخصص در زمینه بورس هستند و به وکالت از سرمایه گذاران اقدام به تشکیل و مدیریت سبد سرمایه گذاری برای آنها می کنند. لازم به ذکر است که شرکت های سبد گردانی موظف هستند که برای فعالیت خودشان از سازمان بورس اوراق بهادار مجوز کسب کنند و بنابراین عملکرد آنها توسط این سازمان تحت نظارت قرار دارد.
1- مهمترین تفاوت سبد گردانی با صندوق های سرمایه گذاری این است که در سبد گردانی خود سرمایه گذار مستقیما مالک سهام و سایر اوراق بهادار محسوب می شود و سبد گذار صرفا به وکالت از طرف سرمایه گذار اقدام به خرید و فروش اوراق بهادار می کند. بنابراین سرمایه گذار دقیقا می داند که در سبد خود سهام کدام شرکت و از هر کدام به چه میزان وجود دارد در صورتی که در صندوق سرمایه گذاری ، سرمایه گذار بصورت غیر مستقیم مالک سهام و سایر اوراق بهادار خریداری شده توسط صندوق می شود. بدین ترتیب سرمایه گذار و یا اصطلاحا واحدهای سرمایه گذاری خریداری می کند و مدیر صندوق با وجوه حاصل از فروش صندوق های سرمایه گذاری اقدام به خرید سهام و انواع اوراق بهادار می کند.
2- همانطوری که از تعریف سبد گردانی مشخص است، سبد گردان یک شخص حقوقی است نه شخص حقیقی. در حال حاضر علاوه بر کارگزاری هایی که مجوز خدمات سبد گردانی را از سازمان بورس و اوراق بهادار دریافت کرده اند چند شرکت سبد گردانی هم بصورت مستقل با اخذ مجوز از سازمان بورس تاسیس شده اند که سرمایه گذاران با مراجعه به آنها می توانند از خدمات سبد گردانی بهره مند شوند.
توصیه ما به شما این است که از سپردن سرمایه خودتان به اشخاص حقیقی و یا حقوقی که بدون دریافت مجوز از سازمان بورس اقدام به ارائه خدمات سبد گردانی می کنند خودداری کنید. برای مشاهده مشخصات و نشانی شرکت های سبدگردانی می توانید به پایگاه اینترنتی رسمی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی www.seo.ir بخش نهادهای مالی تحت نظارت مراجعه کنید.
3- بر اساس مقررات سبد گردان موظف است قبل از تشکیل سبد سرمایه گذاری برای فرد میزان ریسک پذیری فرد را ارزیابی کند و سبد سرمایه گذاری متناسب با میزان ریسک پذیری سرمایه گذار تشکیل بدهد. به عنوان مثال سبد گردان برای فردی که قدرت ریسک پذیری کمتری دارد عمدتا اوراق مشارکت و اوراق اجاره که بازدهی ثابتی دارد خریداری می کند و مبلغ کمتری از سرمایه فرد را به سهام که ریسک بیشتری دارد اختصاص می دهد. در حالی که بخش عمده ی سبد یک فرد ریسک پذیر از سهام تشکیل شده است .
4- سبد گردان موظف است برای ارائه ی خدمات قرارداد مشخصی منعقد کند، در این قرارداد مواردی همچون میزان تعهدات سبدگردان در قبال سرمایه گذار، میزان کارمزدی که سرمایه گذار به ازای دریافت خدمات باید به سبد گذار پرداخت کند و همچنین نحوه ی گزارش دهی سبد گردان به سرمایه گذار مشخص می شود.
لازم به ذکر است میزان کارمزد خدمات سبد گردانی بر اساس توافق میان سرمایه گذار و سبد گردان و در چارچوب سقف تعیین شده ای توسط سازمان بورس مشخص و در قرارداد ذکر می شود.
5- میزان سرمایه ی فرد برای استفاده از خدمات سبد گردانی باید حداقل 10 میلیون تومان باشد بنابراین افرادی که کمتر از این مبلغ سرمایه داشته باشند نمی توانند از خدمات سبد گردانی استفاده کنند.
برای کسب اطلاعات بیشتر در این خصوص می توانید به پایگاه اینترنتی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی www.seo.ir مراجعه کنید. همچنین مراجعه حضوری به شرکت های کارگزاری دارای مجوز سبد گردانی و یا شرکت های سبد گردان که اطلاعات آنها در پایگاه اینترنتی سازمان بورس هم درج شده است می تواند در این زمینه تا حد زیادی به شما کمک کند.
اگر از شما سوال کنیم که چه توصیه ای برای ورود افراد تازه وارد به بورس دارید حتما یکی از سه پیشنهاد زیر را مطرح می کنید:
1- خرید اوراق بهادار بدون ریسک مثل اوراق اجاره و اوراق مشارکت
2- سرمایه گذاری از طریق صندوق های سرمایه گذاری
3- استفاده از خدمات سبد گردانی
در این مطلب می خواهیم یکی دیگر از راهکارهایی را که افراد تازه وارد و غیر متخصص می توانند برای سرمایه گذاری در بورس استفاده کنند را به شما معرفی کنیم. در این راهکار به شما توصیه می کنیم برای سرمایه گذاری در بورس از کمک مشاوران سرمایه گذاری استفاده کنید. برای اینکه با مشاور سرمایه گذاری و نقش آن در بورس آشنا شوید این مطلب را دنبال کنید.
مشاور سرمایه گذاری به شخص حقوقی گفته می شود که در قالب قرارداد مشخص به سرمایه گذار در مورد خرید و فروش اوراق بهادار مشاوره می دهد. به بیان دیگر مشاور سرمایه گذاری که از تخصص، تجربه و صلاحیت لازم برای سرمایه گذاری در بورس را برخوردار است به سرمایه گذار کمک می کند تا با انتخاب صحیح سهام و سایر اوراق بهادار متناسب با میزان ریسک پذیری خودش بازدهی مناسبی بدست بیاورد. با توجه به این توضیح می توان به اهمیت زیاد مشاوران سرمایه گذاری در بازار سرمایه پی برد. به این دلیل که مشاوران سرمایه گذاری در واقع از بروز تصمیم های غیر حرفه ای و بعضا شتاب زده در بورس جلوگیری می کنند و زمینه لازم برای ارتقا سطح تحلیل و تصمیم گیری آگاهانه در این بازار را فراهم می کنند. به این ترتیب نه تنها فرصت سودآوری سهامداران به ویژه افراد غیر حرفه ای در این بازار افزایش می یابد بلکه از بروز تلاطمات ناشی از رفتارهای هیجانی و غیر منطقی در بورس هم جلوگیری می کند.
1- مشاور سرمایه گذاری بر اساس تعریف قانونی یک شرکت است و نه شخص حقیقی
در حال حاضر علاوه بر برخی شرکت های کارگزاری بورس که مجوز ارائه مشاوره هم از سازمان بورس دریافت کرده اند چند شرکت مشاور سرمایه گذاری هم به طور مستقل تاسیس شده است که راهنمایی های لازم برای سرمایه گذاری در بورس را به مشتریان خودشان ارائه می دهند. فهرست و مشخصات شرکت های کارگزاری دارای مجوز مشاور سرمایه گذاری و همچنین شرکت های مشاور سرمایه گذاری در پایگاه اینترنتی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی www.seo.ir بخش نهادهای مالی تحت نظارت قابل مشاهده است. نکته ی مهمی که سرمایه گذاران باید به آن توجه داشته باشند این است که برای دریافت خدمات مشاوره ای صرفا به کارگزاران و شرکت های مشاوره ای دارای مجوز رسمی سازمان بورس مراجعه کنند و از مراجعه به افراد، شرکت ها یا پایگاه های اینترنتی که بدون مجوز در این ضمینه فعالیت می کنند جدا خودداری کنند.
2- مشاور سرمایه گذار موظف است قبل از ارائه خدمات مشاوره ای به سرمایه گذار، میزان ریسک پذیری وی را ارزیابی کند
چون سبد سرمایه گذاری یک فرد ریسک پذیر با سبد سرمایه گذاری مناسب برای یک فرد ریسک گریز بسیار متفاوت است برای اینکه مشاور سرمایه گذاری به وضعیت مناسبی از مشتری دست پیدا کند لازم است قبل از ارائه خدمات مشاوره ای اطلاعاتی مثل وضعیت شغلی و درآمد مشتری، اهدافی که مشتری از سرمایه گذاری دنبال می کند، تجربیات قبلی مشتری در ضمینه سرمایه گذاری و در نهایت میزان دارایی ها و تعهدات و پس انداز مازاد مشتری را در اختیار داشته باشد. البته لازم به ذکر است مشاور سرمایه گذاری بر اساس قراردادی که با مشتری منعقد می کند تعهد می کند که این اطلاعات را محرمانه نگهداری کند و از افشای آنها نزد دیگران خودداری کند.
3- در قراردادی که بین سرمایه گذار و مشاور سرمایه گذاری منعقد می شود علاوه بر تعهد مشاور سرمایه گذاری به محرمانه نگهداشتن اطلاعات مشتری مواردی همچون نحوه ی ارائه ی خدمات به مشتری ، میزان کارمزد دریافتی از مشتری بابت ارائه ی خدمات مشاوره ای و سایر الزاماتی که شرکت مشاور سرمایه گذاری و مشتری باید رعایت کنند مشخص می شود. لازم به ذکر است که مشاور سرمایه گذاری نمی تواند کارمزدی بیشتر از مبلغ تعیین شده از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار دریافت کند.
در این مطلب با مشاوران سرمایه گذاری و نقش آنها در راهنمایی افراد برای سرمایه گذاری آگاهانه در بورس آشنا شدید، اگر مروری به مطالبی که تا اینجا گفته شده است داشته باشیم یک نکته به خوبی مشخص می شود و آن اینکه بورس ایران امروزه دیگه صرفا محلی برای سرمایه گذاری افراد حرفه ای و متخصص نیست بلکه افراد غیر متخصص هم میتوانند به شیوه های مختلف از مزایای سرمایه گذاری در بورس استفاده کنند. مثلا می توانند اوراق بهادار بدون ریسک مانند اوراق اجاره و یا اوراق مشارکت خریداری کنند، از طریق صندوق های سرمایه گذاری و بصورت غیر مستقیم وارد بورس بشوند، سرمایه ی خودشان را در اختیار سبد گردان ها قرار بدهند تا از این طریق بتوانند در بورس سرمایه گذاری کنند و یا اینکه قبل از سرمایه گذاری به مشاوران سرمایه گذاری دارای مجوز مراجعه کنند و در خصوص اینکه چه نوع سهام و اوراق بهاداری خریداری کنند مشورت بگیرند. بنابراین کافی است با شناخت مناسب و واقع بینانه از میزان تخصص و تجربه و ریسک پذیری خودتان مناسبترین شیوه برای سرمایه گذاری در بورس را انتخاب کنید. امیدوارم از تجربه ی یک سرمایه گذاری هوشمندانه در بورس لذت ببرید.
ریسک عبارت است از احتمال عدم صحت پیش بینی یا عدم تطابق پیش بینی با واقعیت.
اطلاعات نقش مهمی در کاهش ریسک پذیری دارد. هر اندازه اطلاعات معتبر تر، جامع تر، به روز تر و مرتبط تر باشد، پیش بینی ها دقیق تر انجام می شود و ریسک کاهش می یابد.
روزانه اطلاعات بسیاری در بازار سرمایه تولید و منتشر می شود که تحلیل آنها می تواند در تصمیم گیری سرمایه گذاران تأثیر گذار باشد. بعنوان مثال اطلاعات منتشر شده در صورت های مالی شرکت ها، روند معاملات سهام شرکت در گذشته، اطلاعات مرتبط با شرکت های رقیب و وابسته، نوسانات نرخ ارز، تعرفه های صادرات و واردات، قیمت جهانی نفت، و ... از اطلاعاتی هستند که سرمایه گذار برای تصمیم گیری به آنها نیاز دارد.
سوال اینجاست که یک سرمایه گذار چگونه این همه اطلاعات را تحلیل کند و آیا همه سرمایه گذاران چنین توانی را دارند یا خیر؟
شرکت پردازش اطلاعات مالی دقیقا همین کار را می کند و اطلاعات را تبدیل به تحلیل های جامع، ... می کند تا سرمایه گذاران بتوانند در تصمیم گیری های خود از این اطلاعات استفاده کنند.
لازم به ذکر است که فقط سرمایه گذاران از این اطلاعات استفاده نمی کنند. بلکه سبدگردان ها، مشاوران مالی، و حتی شرکت های سرمایه گذاری که روزانه حجم گسترده ای از سهام خرید و فروش می کنند نیز جزو مشتریان این شرکتها به شمار می روند. طبیعتا شرکت های پردازش اطلاعات نیز در مقابل ارائه اطلاعات و تحلیل ها، حق الزحمه دریافت می کند.
لیست این شرکت ها در سایت رسمی سایت بورس و اوراق بهادار www.seo.ir موجود است.
1. شرکت پردازش اطلاعات مالی برای ارائه تحلیلها و اطلاعات به مشتریان باید با آنها قرارداد امضا نماید. در این قرارداد مواردی چون: نوع خدماتی که شرکت به مشتری ارائه می دهد، و میزان حق الزحمه ای که مشتری باید بپردازد به طور شفاف ذکر می شود. همچنین قید می شود که اطلاعات شخصی مشتری نزد شرکت محرمانه باقی بماند و شرکت مجاز به انتشار این اطلاعات نیست.
2. با توجه به اهمیت اطلاعات، شرکت موظف است اطلاعات را از منابع رسمی و موثق گردآوری کند و روابط بین این اطلاعات را از طریق فرمول های استاندارد پردازش نماید.
طبیعتا شرکت پردازش، نسبت به صحت اطلاعات و پردازش و تحلیل ها در قبال مشتریان خود مسؤولیت دارد.
3. این شرکت ها برای دریافت و پردازش اطلاعات از نرم افزارهای خاصی استفاده می کنند که صحت عملکرد و اعتبار این نرم افزارها باید به تأیید کارشناسان شرکت بورس و اوراق بهادار برسد.
باید توجه کرد که این شرکت ها نیز مانند کارگزاری ها، صندوق های سرمایه گذاری، سبدگردان ها و مشاوران مالی، تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت می کنند.
در قسمت های قبل گفته شد که قبل از سرمایه گذاری باید سهام یک شرکت به خوبی بررسی و تحلیل شود. یک سرمایه گذار خوب باید قدرت تحلیل بالایی داشته باشد.
تحلیل بنیادی
تحلیل فنی
به این تحلیل، تحلیل پایه ای، ریشه ای یا اساسی نیز گویند. در این روش، سرمایه گذار عوامل اصلی تأثیرگذار در سهام شرکت را مورد بررسی قرار می دهد.
در برنامه های قبلی عوامل تأثیرگذار در قیمت سهام را بررسی کردیم و آنها را به سه دسته کلی تقسیم بندی نمودیم:
1. عوامل محیطی: مثل وضعیت اقتصادی و سیاسی، سیاست های کلان کشور، بودجه سالیانه و قوانین و مقررات و ...
2. عوامل مرتبط با صنعت: مثل نحوه قیمت گذاری محصولات، رقابتی یا انحصاری بودن محصولات، میزان عرضه و تقاضای محصولات و ...
3. عوامل درونی شرکت: مثل میزان سودآوری شرکت و تداوم آن، وضعیت دارایی و بدهی شرکت، P/E شرکت، طرح های توسعه ای و ...
در روش تحلیل بنیادی، سرمایه گذار پس از بررسی مجموعه عوامل سه گانه، ارزش واقعی (ذاتی) شرکت را تعیین می کند. سپس با مقایسه قیمت واقعی با قیمت فعلی در بورس، نسبت به نگهداری، فروش یا خرید آن سهم تصمیم گیری می کند.
سؤال: اگر از طریق تحلیل بنیادی قیمت واقعی سهم قابل شناسایی است چرا سهام شرکت ها بالاتر یا پایین تر از قیمت واقعی خرید و فروش می شود؟
پاسخ: عوامل تأثیرگذار در قیمت سهم دائما در حال تغییر و تحولند و در این میان، سرمایه گذارانی موقت ترند که این تغییرات را زودتر پیش بینی نمایند.
در قسمت قبل تحلیل بنیادی توضیح داده شد. در این برنامه به بیان تحلیل فنی می پردازیم:
در روش تحلیل فنی این جمله همواره گفته می شود که : «گذشته چراغ راه آینده است.»
تحلیل فنی پیش بینی قیمت سهم در آینده بر اساس اتفاقات گذشته آن است. این پیش بینی بر اساس قوانین ریاضی اتفاق می افتد.
از آن رو که تحلیل گران فنی بیشتر از روابط ریاضی و نمودارها برای پیش بینی آینده استفاده می کنند، به تحلیل گران فنی اصطلاحا «نمودارگرا» گویند.
سؤال: علت این که مدافعان این نوع تحلیل معتقدند گذشته آینده را روشن می کند چیست؟
پاسخ: تحلیل گران فنی معتقدند که بورس یک بازار پیشرفته است که به سرعت از عوامل بیرونی، عوامل صنعت و عوامل درونی تأثیر می پذیرد. بنابر این قیمت سهم به تنهایی می تواند بازگوکننده این عوامل باشد. لذا نیاز نیست سرمایه گذار قیمت سهم را به تنهایی بر اساس معیارهای مذکور بررسی نماید. فقط کافی است روند نوسانات قیمت سهم را در گذشته بررسی کند تا روند نوسانات آن در آینده پیش بینی شود.
طرفداران این نوع تحلیل معتقدند «تاریخ تکرار می شود» بنابر این اگر در گذشته روند یک سهم صعودی باشد، به احتمال زیاد در آینده نیز صعودی خواهد بود و بالعکس. مگر این که اتفاق خاصی اتفاق بیفتد که تحلیل را تغییر دهد.
تحلیل فنی بر این سه اصل استوار است:
1. همه ی عوامل در قیمت سهم لحاظ شده اند.
2. روند گذشته سهم در گذشته را می توان به آینده تعمیم داد.
3. تاریخ تکرار می شود.
سؤال: کدامیک از دو روش بنیادی یا فنی برای پیش بینی قیمت سهام بهتر است؟
به عقیده بسیاری از کارشناسان بهترین روش، استفاده از روش ترکیبی است. یعنی یک سرمایه گذار، علاوه بر تحلیل فنی برای پیش بینی سهم، مدام نگاهی نیز به عوامل سه گانه بیرونی، صنعت و درونی و به عبارتی تحلیل بنیادی داشته باشد.
چون ممکن است سهمی که روند صعودی داشته، ممکن است بر اساس عواملی، از رشد قبلی خارج شود و حتی به یک سهم زیان ده تبدیل شود؛ و بالعکس.
این نکته را قبلا هم بارها تکرار کرده بودیم که : «هیچگاه سبد سرمایه خود را به حال خود رها نکنید.» دائم، تغییرات و تأثیر عوامل مختلف را رصد کنید و در عین حال از تصمیمات شتابزده بپرهیزید و نگاه بلند مدت داشته باشید.
قبلا گفتیم که یکی از مزایای سرمایه گذاری در بورس، حمایتهای قانونگذار از سرمایه آنهاست. به عبارت دیگر، سرمایه گذاران در بورس حقوقی دارند که منافع آنها را تضمین می کند. سرمایه گذاران دو نوع حقوق دارند:
الف) حقوق مالی
ب) حقوق غیر مالی
منظور از حقوق مالی آن دسته از حقوق است که جنبه مالی داشته باشد. مهمترین حقوق مالی سرمایه گذاران عبارتند از:
شرکت ها حداکثر ظرف مدت 8 ماه فرصت دارند سودی که در مجمع تصویب شده است را به سرمایه گذاران پرداخت نمایند.
اگر شرکت در مهلت مقرّر سود سهامداران را پرداخت نکند، سهامداران می توانند از شرکت شکایت کنند. نحوه شکایت هم به این شکل است که اگر سهام شرکت مذبور عضو کانونهای نهادهای سرمایه گذاری یا شرکت های سرمایه گذاری سهام عدالت است، به کانون های مذبور مراجعه، و سایر سهامداران نیز به کانونهای شرکت بورس و اوراق بهادار مراجعه و شکایت خود را ارائه می کنند. اگر در حتی پس از پیگیری کانونها، شرکت از پرداخت سود خودداری کند، سهامداران می توانند از طریق سایت http://davari.seo.ir به هیأت داوری سازمان بورس شکایت خود را مطرح نمایند. هیأت داوری سازمان بورس که متشکل از یک قاضی منصوب رییس قوه قضائیه و دو متخصص مالی و اقتصادی است و در صورت اثبات تخلف، شرکت را به پرداخت اصل سود و خسارت های وارده محکوم می کند. لازم به ذکر است که آراء صادره از هیأت داوری سازمان بورس قطعی و لازم الاجراست.
شرکت ها در صورت تصویب افزایش سرمایه، باید ابتدا به سهامدارن فعلی اوراق حقّ تقدّم بدهند که به قیمت اسمی (100 تومان) به آنها واگذار می شود.
در مورد اوراق حق تقدم دو نکته قابل توجه است:
نکته 1: سرمایه داران فعلی شرکت در صورت عدم مشارکت در افزایش سرمایه حداکثر 60 روز فرصت دارند تا اوراق حق تقدم خود را در بورس بفروشند و از این طریق سود کسب کنند. قیمت اوراق حق تقدم شرکت ها معمولا به اندازه ما به التفاوت قیمت فعلی سهم و قیمت اسمی آن است.
نکته 2: در صورتی که سهامداران در مهلت تعیین شده، که مهلت پذیره نویسی نام دارد، سهام جدید خود را خریداری نکنند و اوراق حق تقدم خود را نیز در بورس یا فرابورس نفروشند، باز حقّ آنها محفوظ است. زیرا شرکت سهام باقی مانده را به قیمت روز در بورس یا فرابورس می فروشد و مبلغ حاصل شده را پس از کسر قیمت اسمی و هزینه های مربوط، به حساب سهامداران واریز می کند.
عمده حقوق غیر مالی سهامداران عبارتند از:
اولین حقّ سهامدار این است که هر وقت بخواهد بتواند به کارگزار مراجعه و سهام خود را به قیمت روز سهام بفروشد و پول حاصل از فروش سهام را چهار روز پس از فروش سهام دریافت نماید. البته اگر سهامدار بخواهد با پول حاصل از فروش، سهام بخرد، در همان روز می تواند این کار را انجام دهد.
البته فروش سهام در صورتی ممکن است که نماد به دلایل قانونی مثل تشکیل مجمع یا لزوم ارائه اطلاعات مهم به منظور شفاف سازی، متوقف نشده باشد.
همانگونه که قبلا گفتیم، سهامداران شرکت به نسبت سهامی که دارند مالک شرکت محسوب می شوند و حق دارند در تصمیمات شرکت، مشارکت داشته باشند. به این حق، اصطلاحا حقّ رأی گویند. سهامداران حق دارند با حضور در مجامع عادی و فوق العاده در این امور رأی دهند:
2-1. شرایط و نحوه انتخاب مدیران شرکت
2-2. میزان پاداش و مزایای پرداختی به اعضای هیأت مدیره
2-3. تصویب با عدم تصویب صورت های مالی شرکت
2-4. افزایش یا کاهش سرمایه یا انحلال شرکت
2-5. تعیین بازرس قانونی شرکت
2-6. میزان سود نقدی قابل پرداخت به سهامداران
بدیهی است همه سهامداران به میزان سهمی که دارند می توانند در این تصمیم گیری ها مؤثر باشند و بدیهی است که سهامدارانی که سهام بیشتری دارند اثرگذاری بیشتری داشته باشند.
یکی از مهمترین حقوق سهامداران حق اطلاع از آنچه در شرکت می گذرد است. بنابر این شرکت های پذیرفته شده در بورس و فرابورس موظفند اطلاعات مرتبط به سهامداران را منتشر نمایند. مهمترین اموری که سهامداران حق دارند از آنها اطلاع داشته باشند عبارت است از:
3-1. حق اطلاع از وضعیت صورت های مالی شرکت و اظهار نظر حسابرس و بازرس قانونی شرکت در خصوص صورت های مالی
3-2. حق اطلاع از زمان و مکان برگزاری مجامع عادی و فوق العاده شرکت
3-3. حق اطلاع از دستور جلسه مجامع
3-4. حق اطلاع از امور مرتبط به انحلال یا تسویه شرکت
سهامداران شرکت حتی اگر یک برگ از سهام شرکت را داشته باشند حق دارند در مجامع عادی و فوق العاده شرکت حضور پیدا کنند و در تصمیم گیری ها مشارکت داشته باشند. همچنین سهامدار می تواند فردی را بعنوان وکیل یا قائم مقام قانونی خود، به شرکت معرفی نماید. طبیعتا در این صورت ارائه وکالت نامه قانونی از طرف وکیل سهامدار ضروری است.
سهامداران حق نظارت بر شرکت را دارند و اگر خلاف ضوابط معاملاتی انجام شده باشد، می توانند از دادگاه درخواست ابطال معاملات را نمایند. طبیعتا در صورت ورود خسارت، مدیر عامل و اعضای هیأت مدیره مسؤول جبران خسارات هستند.
سهامداران حق دارند در صورت بروز تخلف از مدیران شرکت شکایت نمایند. در مجموع سهامداران سه نوع حقّ شکایت دارند:
شکایت کیفری درباره آن دسته از تخلفاتی است که در قانون جرم انگاری شده باشد. بعنوان مثال قانونگذار این اقدامات را جرم محسوب می کند:
6-1-1. خود داری از ارائه اطلاعات مهم شرکت به بورس
6-1-2. سوء استفاده مدیران شرکت از اطلاعات نهانی
6-1-3. خرید و فروش سهام بر اساس اطلاعات نهانی
6-1-4. افشا و انتشار اطلاعات با اهمیت به صورت غیر قانونی
6-1-5. دستکاری قیمت سهام
بدیهی است که اگر مدیران شرکت یکی از جرائم فوق را انجام دهند، سهامداران می توانند علیه آنان به دستگاه قضا یا سازمان بورس شکایت قضایی نمایند.
در صورت امتناع شرکت از پرداخت سود نقدی، بر اساس آنچه در قسمت قبل گفته شد، سهامداران می توانند علیه شرکت شکایت کنند و سود خود را مطالبه نمایند. رأی صادره در هیأت داوری قطعی است و شرکت علاوه بر پرداخت سود سهام خسارت های تأخیر را نیز باید پرداخت نماید.
علاوه بر موارد فوق، در صورت عدم رعایت قوانین و مقررات مربوط، سهامداران می توانند شکایت انضباطی کنند. به عنوان مثال در صورت عدم افشای به موقع اطلاعات.
سهامداران در این بخش می توانند از طریق سامانه پیگیری تخلفات و شکایات اوراق بهادار به آدرس: http://shekayat.seo.irشکایت خود را مطرح نمایند.
بر اساس قانون بازار اوراق بهادار، کمیته رسیدگی به تخلفات سازمان بورس و اوراق بهادار، هیأت مدیره شرکت بورس، هیأت رسیدگی به تخلفات سازمان بورس، و در نهایت هیأت مدیره سازمان، به تخلفات انضباطی مدیران شرکت ها رسیدگی می کنند و در صورت اثبات تخلف، به این جریمه ها محکوم می شوند:
هیأت نظارت همچنین می تواند شرکت های متخلف را از یک میلیون تا صد میلیون تومان محکوم کند که این رأی قطعی و لازم الاجراست.
در این پایگاه اطلاعات مهمی از این قبیل وجود دارد:
1. اطلاعات آموزشی در خصوص سازمان بورس و سایر شرکت ها، نهادهای فعال در این بازار و همچنین نقش هر یک از آنها در بازار سرمایه
2. اطلاعات تماس شرکت های کارگزاری، صندوق های سرمایه گذاری، شرکت های مشاور سرمایه گذاری، سبدگردان ها، و سایر نهادهای دارای مجوز سازمان بورس
3. قوانین، مقررات، آیین نامه ها، دستور العمل ها، و سایر ضوابط مربوط به فعالیت و سرمایه گذاری در بازار سرمایه
4. آمار و اطلاعات بازار سرمایه در بخش های مختلف
http://irbourse.com < http://tse.ir
همانطور که گفته شد، چهار بورس تحت نظر سازمان بورس فعالیت می کنند که شرکت بورس اوراق بهادار تهران یکی از آنهاست. در پایگاه اینترنتی شرکت بورس این اطلاعات قابل رؤیت است:
1. اطلاعات کلی درباره بورس اوراق بهادار تهران
2. اطلاعات مربوط به معاملات و نوسانات شاخص های بورس اوراق بهادار تهران، آمار معاملات شرکت های پذیرفته شده در این بورس، اطلاعات مربوط به برترین های بورس تهران و سایر آمار و ارقام مربوط به معاملات انواع اوراق بهادار در بورس تهران.
3. اطلاعیه های منتشر شده توسط شرکت های پذیرفته شده در بورس تهران و ضوابط و مقررات این بازار
4. اطلاعیه های منتشر شده توسط ناظر بازار بورس در خصوص مواردی مانند توقف و بازگشایی نمادها، عرضه سهام و ...
5. بخش آموزش و فرهنگ سازی شامل اطلاعات متنوعی درباره بورس و شیوه سرمایه گذاری در آن.
این شرکت دومین بورس تحت نظارت سازمان بورس است. از طریق این پایگاه به اطلاعات ذیل دسترسی پیدا می کنید:
1. اطلاعات کلی در خصوص شرکت فرابورس ایران و ضوابط و مقررات این بازار
2. اطلاعات مربوط به معاملات و نوسانات شاخص فرابورس، آمار معاملات شرکت های پذیرفته شده در فرابورس، آمار معاملات مربوط به اوراق اجاره، اوراق امتیاز تسهیلات مسکن و سایر انواع اوراق بهادار پذیرفته شده در فرابورس.
3. اطلاعیه های منتشر شده توسط ناظر فرابورس در خصوص مواردی مانند توقف و بازگشایی نمادها، عرضه سهام و ..
سومین بورس کشور، بورس کالای ایران است که در آن انواع کالا از قبیل محصولات پتروشیمی، فلزات، محصولات کشاورزی و همچنین قراردادهای آتی سکه طلا معامله می شود. عمده اطلاعاتی که می شود از طریق پایگاه بورس کالای ایران به دست آورد عبارتند از:
1. اطلاعات کلی در خصوص شرکت بورس کالای ایران و ضوابط و مقررات این بازار
2. آمار معاملات انواع محصولات داد و ستد شده در بورس کالا و آخرین قیمت این محصولات
3. آمار معاملات قراردادهای آتی سکه طلا و نوسانات قیمت آن.
4. اطلاعیه های مربوط به عرضه انواع محصولات در بورس کالا.
5. اطلاعیه های مربوط به ضوابط و مقررات حاکم بر معاملات قراردادهای آتی سکه طلا.
چهارمین و آخرین بورس کشور بورس انرژی است که حامل های انرژی از قبیل برق و ذغال سنگ داد و ستد می شود. این اطلاعات در پایگاه بورس انرژی موجود است:
1. اطلاعات کلی در خصوص بورس انرژی و ضوابط و مقررات آن.
2. آمار معاملات انواع حامل های انرژی در این بازار و آخرین قیمت آن ها.
3. اطلاعیه های مربوط به عرضه انواع حامل های انرژی.
ادامه معرفی پایگاهها
یکی از معیارهای انتخاب سرمایه گذاران، اطلاعیه های مالی و عملکردی و سایر گزارش هایی است که توسط این شرکت ها تهیه و پس از تأیید شرکت بورس منتشر می شود. اهم این اطلاعات عبارتند از:
1. صورت های مالی اساسی شرکت شامل ترازنامه، صورت سود و زیان، و صورت جریان وجوه نقد
2. آگهی های دعوت به مجامع عمومی عادی و فوق العاده
3. متن مصوبات مجامع عمومی عادی و فوق العاده.
4. اطلاعات مربوط به زمان بندی پرداخت سود سالیانه سهامداران شرکت ها
5. اطلاعات مربوط به پیش بینی درآمد شرکت ها
6. آگهی های مربوط به افزایش سرمایه و مهلت استفاده از حق تقدم منتشر شده توسط شرکت ها.
7. گزارش های مربوط به فعالیت هیأت مدیره شرکت ها
8. اطلاعیه های شفاف سازی در خصوص شرایط و عملکرد شرکت ها
سامانه کدال یکی از مهمترین و مؤثر ترین پایگاههایی است که سهامداران باید به آن مراجعه کنند و بر اساس آن تصمیم گیری نمایند.
یکی از جذاب ترین و پر مخاطب ترین پایگاههای بازار سرمایه همین سایت است که بخش عمده اطلاعاتی که افراد برای تصمیم گیری در بازار به آن نیاز دارند از این طریق قابل دسترسی است. تمام اطلاعات مربوط به بورس، فرابورس، کدال و ... به صورت همزمان در این سایت موجود است.
عمده اطلاعاتی که از طریق این پایگاه قابل دسترسی است عبارتند از:
1. اطلاعات مربوط به شاخص ها و آمار معاملات بورس بهادار تهران و فرابورس ایران و بورس انرژی
2. اطلاعات مربوط به سهام قابل توجه بازار شامل سهام دارای بهترین عرضه و تقاضا، سهامی که بیشترین و کمترین افزایش قیمت را داشته، صنایع برتر بورس، نمادهای پربیننده و شرکت هایی که بیشترین تأثیر را در نوسانات شاخص بورس داشته اند
3. پیغام های ناظر بازار در خصوص مواردی مانند توقف نمادها، بازگشایی آنها و عرضه سهام و ...
4. اطلاعیه شرکت ها که به صورت لحظه ای از طریق سامانه کدال منتشر می شود.
5. اطلاعات مربوط به وضعیت صندوق های سرمایه گذاری و تغییرات قیمت واحدهای سرمایه گذاری این صندوق ها
این پایگاه وابسته به شرکت اطلاع رسانی و خدمات رسانی یکی از مراجع رسمی درباره اخبار و اطلاعات در حوزه بورس است. آخرین اخبار درباره بازارهای چهارگانه، شرکت ها و ..، اظهار نظرها از جانب مسؤولین و ... در این پایگاه موجود است.
این پایگاه یکی از جذاب ترین پایگاههای بازار سرمایه است که بخصوص برای کسانی که تازه وارد بورس شده اند جذابیت فوق العاده ای دارد.
افرادی که می خواهند تازه وارد بورس شوند همیشه این دغدغه را دارند که آیا راهی هست که بتوانیم در آنجا کسب تجربه کنیم و ریسک های احتمالی را کاهش دهیم؟
تالار مجازی بورس ایران با شبیه سازی بازار بورس، این امکان را فراهم می کند که بدون نیاز به پول و بدون ریسک واقعی، سرمایه گذاری در بورس را به صورت مجازی تجربه کنند.
از خصوصیات این تالار این است که تمام مشخصات از جمله اعداد و ارقام آن کاملا منطبق بر واقعیات بازار بورس ایران است.
نکاتی درخصوص این تالار:
1. این تالار صرفا یک تالار مجازی و اینترنتی است لذا همه افراد در همه جای ایران و جهان می توانند در این تالار فعالیت داشته باشند.
2. قبل از فعالیت در این تالار حتما بخش راهنمای کاربران را مطالعه کنید.
3. پیش از شروع فعالیت، در تالار عضو شوید.
4. برای فعالیت در تالار مجازی می توان عضو یکی از مسابقات آن شد. با ثبت نام و فعالیت در تالار مجازی می توان به صورت لحظه ای میزان موفقیت خود را با دیگر کاربران مقایسه و میزان موفقیت خود را محک زد.
همچنین می توانید با ارسال پیام برای سایر کاربران، با آنها ارتباط برقرار نموده، انتقال تجربه کنید.
لازم به ذکر است که سازمان بورس به کسانی که موفق شوند در تالار بورس بیشترین امتیاز را کسب کنند جوایزی اعطا می کند. این جوائز عمدتا به شکل اعتبار واقعی برای خرید در بورس است.
5. با عضویت در تالار مجازی به اکثر اطلاعات مورد نیاز در بازار سهام از جمله نوسانات، شاخص ها، صف های خرید و فروش،اطلاعیه های شرکت ها، پیغام های ناظر بازار و سایر موارد دسترس پیدا می کنیم. بنابر این، تالار مجازی، یک سامانه جامع اطلاع رسانی نیز محسوب می شود.
بخش دیگر تالار مجازی که جذابیت زیادی برای آن ایجاد کرده است بخش آموزش است.