
این جمله را ظاهراً زیاد شنیدهاید:
ترجمه به زن میماند اگر زیبا باشد وفادار نیست، و اگر وفادار باشد زیبا نیست.
جالب است در صفحات گوناگون اینترنتی، رقابت برای نسبت دادن این جملهی جنسیتزده و ضد زن به این نویسنده و آن مترجم زیاد است. تا به حال بیشتر آن را به سیمین دانشور که خود یک زن است نسبت داده بودند، اما حقیقت چیست و این جمله در واقعیت مال کیست و از دهان چه کسی بیرون آمده؟
این جمله از یوگنی یفتوشنکو (Yevgeny Yevgenyevich Yevtushenko) است. او یکی از شاعران اتحاد جماهیر شوروی سابق است. تولد یافته به سال ۱۹۳۲ و درگذشتهی آوریل ۲۰۱۷.
یفتوشنکو نماینده نسل نویسندگان پس از استالین بود و شعر روسیه را پس از دوره رئالیسم سوسیالیستی از چارچوبهای مشخص سیاسی رها کرد. یوگنی یفتوشنکو بر جنبههای زیبایی شناسانه شعر تاکید داشت. دغدغه او در شعرهایش درد مشترک انسانهاست.

او از تبار میاننژادیِ اوکراینی، روسی، و تاتار در شهر کوچک و دورافتادهی سیبریاییِ زیما بهدنیا آمد. سالهای آغازین کودکیاش را در سیبری گذراند اما در مسکو فارغالتحصیل شد. وقتی که استالین در ۱۹۵۳ درگذشت او نوزدهساله بود. در بحران اخلاقیای که از پسِ افشاگری جنایات استالین از راه رسید، یِفتوشنکو، یک باورمندِ پرشور به ایدهآلهای اوایل انقلاب و نیاز به«احیاءِ خلوصشان»، به نقش علنی خود بهعنوان شاعرِ قشر جوان نایل شد؛ قشری که واکنششان حیرتانگیز بود. چاپهای صدهزار نسخهایِ او بیدرنگ به فروش میرفت؛ جمعیتِ چهاردههزار نفری برای شنیدن حرفهای او به استادیوم مسکو هجوم میآورد.شعر بحثبرانگیز او علیه یهودستیزی، «بابی یار» را شوستاکویچ به موسیقی درآورد.

شاید ابتدا انسان به مرز اندیشید
و آن گاه مرزها انسان ها را ساختند
آفریده ی مرزها،
ارتش،پلیس و مرزبانانند.
آفریده ی مرزها گمرک است و پاسپورت
اما خدا را شکر!
پیوندهای ناپیدا وجود دارند
پیوندهایی که عبور می کنند
از سیم های خاردار
و می آمیزند عشق را به عشق
دلتنگی را به دلتنگی.
در شعرهای یفتوشنکو از رمانتیسم انقلابی خبری نیست اما او نگاهی نو به سیاست، جامعه، ارزشها و زیباییشناسی در جامعهی رو به تحول در دوران پسااستالینیسم دارد.
اما رویکرد مهم یفتوشنکو در جامعهیی انقلابی، آرمانگرا و سیاستزده برای تداوم حیات هنری و چه بسا حیات بیولوژیک، فاصله نگرفتن از اصول بنیادین ساختار سیاسی بود. وی اگرچه منتقد بیعدالتیهای جامعهی خود بود، اما این بیعدالتیها را به «نظام کهنه» نسبت میداد و همواره خود را وفادار و باورمند به آرمانهای انقلاب کبیر سوسیالیستی اکتبر ۱۹۱۷ معرفی میکرد. از همین روی بود که برخی از وی انتقاد میکردند و هیچگاه او را یک شاعر به واقع مستقل ندانستند.

بُرشی از کتاب خودزندگینامۀ نابهنگام یوگِنی یِفتوشنکو ترجمۀ یوسف نوریزاده:
خودزندگینامهی شاعر، شعر اوست. هرچیزِ دیگر فقط میتواند یک پانوشت باشد. شاعر فقط زمانی شاعر است که خواننده بتواند او را بهصورت یک کل ببیند گویی او را با تمام احساسات، افکار و اَعمالش در گودیِ دست خود نگه داشته است. اگر شاعر تلاش کند خود را بین انسان و شاعر تقسیم کند، ناگزیر بهعنوان هنرمند دست به انتحار خواهد زد. متاسفانه شعرای زیادی هستند که، بعد از آنکه دیگر زندگیشان از مسیر شعر و شاعری خارج میشود، به نوشتن ادامه میدهند؛ سعی میکنند خود را متفاوت با آنچه هستند جا بزنند. اما بعد آنچه مینویسند فقط برای خودشان شعریت دارد. شعر را نباید فریب داد. شعر زن حسودیست که دروغ را نخواهد بخشید.