اینکه میگن تئاتر پست‌دراماتیک یعنی چی؟

وقتی اسم تئاتر را می‌شنویم، معمولاً یک داستان به ذهنمان می‌آید. چند شخصیت روی صحنه هستند، اتفاقی رخ می‌دهد، گره‌ای ایجاد می‌شود و در نهایت آن گره باز می‌شود. آن‌قدر به این شکل از تئاتر عادت کرده‌ایم که گاهی تصور می‌کنیم تئاتر بدون داستان اصلاً ممکن نیست. اما از نیمه دوم قرن بیستم، گروهی از هنرمندان و نظریه‌پردازان این سؤال را مطرح کردند که آیا تئاتر حتماً باید بر پایه روایت و شخصیت بنا شود؟ آیا ممکن نیست خودِ صحنه، بدن بازیگر، صدا، تصویر و حتی سکوت، مهم‌تر از داستان باشند؟

پاسخی که به این پرسش داده شد، چیزی بود که بعدها «تئاتر پست‌دراماتیک» نام گرفت.

پست‌دراماتیک در واقع به تئاتری اشاره می‌کند که دیگر نمایشنامه و روایت را مرکز اصلی اجرا نمی‌داند. در این نوع تئاتر ممکن است داستانی وجود داشته باشد، اما همه چیز در خدمت آن نیست. گاهی یک حرکت تکرارشونده، یک سکوت طولانی یا حتی حضور ساده یک بازیگر روی صحنه، ارزشی برابر یا بیشتر از یک روایت کامل پیدا می‌کند.

به بیان دیگر، اگر تئاتر سنتی (دراماتیک) از تماشاگر می‌پرسد "بعد چه اتفاقی می‌افتد؟"، تئاتر پست‌دراماتیک از او می‌پرسد "همین حالا چه چیزی را تجربه می‌کنی؟"

شاید به همین دلیل است که بسیاری از آثار پست‌دراماتیک در نگاه اول عجیب به نظر می‌رسند. گاهی شخصیت‌ها کامل نیستند، زمان به شکل عادی پیش نمی‌رود و برخی صحنه‌ها بی‌آنکه توضیحی بدهند، فقط در برابر چشم تماشاگر قرار می‌گیرند. اما هدف این آثار، تعریف کردن یک قصه نیست؛ بلکه خلق یک تجربه است. تجربه‌ای که تماشاگر نه فقط آن را می‌فهمد، بلکه آن را زندگی می‌کند.

بنابراین می‌توان گفت پست‌دراماتیک زمانی آغاز می‌شود که تئاتر از وظیفه‌ی همیشگیِ قصه‌گویی فاصله می‌گیرد و توجه خود را به خودِ حضور، اجرا و تجربه‌ی زنده‌ی صحنه معطوف می‌کند.