
یک ماهی میشود که این عکس را گرفتهام. داشتم قدم میزدم که دیدم فرشی قرمز با طرح قدیمی زیبایی، تکهتکه شده و روی کف زمین افتاده است. در نظرم آمد که تلفیق سایهی من با یکی از تکههای کوچک این فرش که بیشک داستان و گذشتهای پشتسر خود دارد باید جالب باشد. گذاشتم تا سروقت به این عکس نگاه کنم و داستانش را خلق کنم. هنوز داستانش را ننوشتهام اما وقتی داشتم برای یادداشتی که نوشتهام در گالریام به دنبال یک تصویر میگشتم چشمم خورد به این عکس خاصی که گرفتم. برای خودم دلنشین است. گذشته مثل همین سایه به دنبال ماست، چه دوست داشته باشیم چه نداشته باشیم! و آن تکهفرش بخشی از ماست...
خلاصه که همیشه هم اینطور نیست که از دل عکسها داستانی بیرون بکشیم. گاهی هم داستانی خودش تصویرش را انتخاب میکند.
در این چند دهه اخیر، ما ایرانیان روزها، ماهها و سالهای سیاه و دردناکی را پشت سر گذاشتهایم. و حتی اگر پیشتر هم برویم و تاریخ را ورق بزنیم، میبینیم که ایرانیان کم سالهای سخت و پرحادثه ندیدهاند. تاریخ و جغرافیای ما همیشه آبستن اتفاقات تلخ بوده است. اما فکر نمیکنم در گذشته کسی میگفته کاش در این جای جهان به دنیا نمیآمدم، خدایا چرا اینجا؟! امروزه در این دنیای باز و آگاهیرسان، ما همهی جهان را از صفحهای به اندازه کفدستمان نگاه میکنیم. با لایو دیگری سفر میکنیم به آمریکا، ینگه دنیا یا میرویم ایتالیا و غذا خوردن مردم را تماشا میکنیم یا سفر میکنیم به فرانسه و به بازدید موزه لوور میرویم و... در دنیای در دسترس امروز حسرتها از جنبههایی کم و از جنبههایی دیگر بسیار شدهاند.
استاد شاهرخ مسکوب جملهای دارد که همیشه ورد زبان من است: ایرانیبودن با همهی مصیبتها به زبان فارسیاش میارزد....
هر چه بیشتر به زبانِ فارسی عشق بورزیم و خودمان را غرق کنیم در اقیانوس بیانتهای ادبیاتِ این زبانِ پرمهر و زیبا، بیشتر و بیشتر خدا را سپاس میگوییم که ایرانی هستیم و فارسی را بلدیم.
ما ساکن رشتهکوههای زاگرسیم. ما تفرشی هستیم.
من در تهران به دنیا آمده و بزرگ شدهام اما هر وقت کسی ازم میپرسد: کجایی هستی؟ پاسخ میدهم: تفرشیام. زیرا پدرمادربزرگهایم و همهی اجدادمان تفرشیاند. تفرش شهر کوچکی است که دورتادورش را کوهها فراگرفتهاند. شهری بسیار قدیمی و تاریخی که یقین دارم گذشتهای شگفتآور داشته است.
همین پارسال از شهرزیرزمینیاش نوشتم. گذشتگان ما انسانهای تلاشگر و بادانشی بودهاند و وطن را بیشتر از تنشان ستایش میکردهاند. از سوی خانواده پدری شجرهنامهای داریم که نشان میدهد جداندرجد ساکن همین خاک بودهاند، خاکِ تفرش که روزگاری نامش گبرش بوده است. پدر و مادر پدربزرگهایم و مادر مادربزرگهایم که با هم خواهر هستند، همهشان برای تفرش بودهاند. تنها از سوی پدرِ مادربزرگهایم داستان فرق میکند. آنها شجرهنامهای دارند که نشان میدهد جد بزرگشان عرب بوده و هیچ مشخص نیست چگونه این شهر کوچک پنهانشده میان کوهها را پیدا کردهاند و دلبسته آرامش، سکوت و زیباییاش شدهاند و برای همیشه با خانوادهشان مهاجرت کرده و در اینجا ماندهاند. حتی نامخانوادگیشان هم گویای این گذشتهشان هست: عسکری! تفرش شهر کوچکی است، تقریباً همه با دو سه پرسش و نگاه کردن به چهره هم، شناسنامه و شجرهنامه همدیگر را پیدا میکنند.
پدربزرگم میگوید ما آریایی واقعی هستیم. گاهی قصههایی هم از گذشته برایم تعریف میکند. من میدانم که در گذر قرنهای پرآشوب و پیوندهای گوناگون هیچ نژاد خالصی وجود ندارد اما همهی ما عاشقان ایران، همانهایی که با شنیدن نام سرزمینمان مو بر تنمان سیخ میشود دلمان میخواهد باافتخار در جهان فریاد بزنیم که من ایرانیام و زبانم فارسی است. دلمان میخواهد دنیا سرزمینِ کهن ما را بشناسد و این دُرِّ گرانقیمت را قدر بداند.
در این هفتهشت ماهی که نبودم و داشتم بار سنگین جدایی و سوگم را تاب می آوردم، مهربانترین و زیباترین زبان دنیا نجاتبخشم شد، بله زبان فارسی و ادبیات گرانبارش. از نظامی، مولانا، حافظ، سعدی، صائب و..خواندم. و از همه مهمتر شاهنامهی فردوسیِ بزرگمرد را خواندم، در رزم رستم و اسفندیار، برای اسفندیار جوان گریستم. برای رویینتنی که قربانی مکر پدر و جاهطلبیاش شد. رستم و سهراب را برای بار چندم خواندم و مانند هربار در امیدی بیهوده دلم میخواست سهراب جان نبازد و رستم بشناسدش. اما این بار میدانستم رستم، به قول استاد علیرضا شجاعپور برای ایران این داغ را بر سینه خود زده است: از فراز دست او چون سرنگون برخاک غلطیدم
وای بر رستم ، درفش کاویان را واژگون دیدم
لشگر ایران و ایران را به دست لشکر توران زبون دیدم
خاک ایران را ز خون پاک ایران لعلگون دیدم
دشت را دریای خون دیدم
....
در دو کشتی رستم و سهراب را کشتم
آنچه باقی ماند
آنچه او تا جاودان جاوید کیهان بود
سر فراز و سرور تاریخ دوران بود
ایران بود
ایران بود
خیلی دوست دارم بدانم پیشینیانِ ما از چه مسیری گذشتهاند تا به اینجایی که هستیم رسیدهاند. و با چه هدف و درایتی مقیم جایی شدهاند که مثل نگینی میان کوهها مخفی شده است. روشن است که ما مردمانی عاشق آرامش و زیبایی بودهایم. اما چرا شهر زیرزمینیای به آن عظمت را ساختهاند و برای کدام هدف نظامیای مهیایش کردهاند؟! هر چه هست پیشینیان ما آیندهنگر بودهاند و پیش از حادثه چارهاندیشی میکردهاند.
به گذشته فکر میکنم، خودم را در زمان هخامنشیان میبینم در لباسی ابریشمی، کلاهی روی پارچه حریر بالای سرم قرار گرفته است.
به اکنون میاندیشم، خودم را در دنیای دیگری میبینم، گمان میکنم دارم به زبانی دیگر سخن میگویم و در کشوری جز ایرانم، شاید فرانسوی! در فضای مجازی میگردم، میبینم کسی به زبان شعرگونهای به نرمی شکوفه بهاری سخن میگوید. درنمییابم که دارد گفتمان میکند یا ترانه میخواند. پیگیرش میشوم، زبانش فارسی است. به دنبال بیشتر دانستن از این زبان خوشآوا میروم. سخت و زیباست. ادبیاتش مرا سرگشته میکند. چگونه میتوانم زودتر یادش بگیرم و به چیستی شعرهایش پی ببرم؟ کمی از داستانها و افسانههای کهنش را با ترجمه میخوانم. چه آشنا هستند، پس چرا کمتر کسی از آنها و این ادبیات شگفتانگیز برایمان گفته است. آرزو میکنم کاش ایرانی بودم، فقط به خاطر زبان فارسیاش هم که شده کاش ایرانی بودم. آخر ایرانی بودن به همین زبانِ فارسیِ شیرینش میارزد.
#مریم_جعفری_تفرشی