
در این پست میخواهم دوازده نوول از ادبیات جهان را معرفی کنم. نوول واژهای فرانسوی است. در زبان فارسی و انگلیسی به آن داستان کوتاه میگویند. اما به نظر من بهتر است بگوییم رمانک یا داستان بلند.(چون ویژگیهای داستانِ کوتاه را ندارند.)
این رمانکها از نویسندههای انگلیسی، آمریکایی، ژاپنی، آلبانیایی، اوکراینی، کُرد، آرژانتینی، بلژیکی، اسپانیایی، کانادایی، فلسطینی و روسی است.
1️⃣

?ما زاییدهی انتخابهایمان هستیم.
میخواهی چه کسی باشی؟
?️آزمون، روایتی گیرا، پرتنش و درگیرکننده دارد.
ناولی به دور از اضافهگویی، با پرداختی درست و پرتعلیق.
سیلون نوول، بریتانیا را در آیندهای خیالی به تصویر کشیده است. ایدیر دندانپزشکی است که میخواهد به همراه همسر و فرزندش تابعیت انگلستان را بگیرد، پس باید به نمایندگی از آنها در آزمونی شرکت کند که آیندهشان را تعیین میکند. اما این آزمون، یک آزمون ساده نیست!
?اسم داستان و تا حدی درونمایهی آن ذهن خوانندهی فیلمباز را به سمت فیلم exam میبرد. که تریلری روانشناختی، معمایی است. که از جهت روانشناختی بودنشان اشتراکاتی با هم دارند.
?آزمون داستان انسان است، همهی ما برای بقا میجنگیم. در طول تاریخ زمین، هر موجودی که از آزمونهای سخت اطرافش سربلند بیرون آمده، بقای خود و نسلش را تضمین کرده است.
?️این تابعیت و آزمون، درست حکم بقا را برای این خانواده دارد.
این داستان نه بخش دارد که شیوهی روایت در هر بخش، منِ اول شخص(ایدیر) و یا دانایکل میشود.
در شروع بخش سوم، یعنی با گذشت یک سوم از داستان، گره اصلی گشوده میشود و در ادامه، کنش و واکنش شخصیتها بیشتر میشود و مخاطب با اینکه فهمیده شخصیت اصلی در چه تلهای گیر افتاده، ذرهای از جذابیت و کشش داستان برایش کم نمیشود چون دیگر آنچه اهمیت دارد، واکنش شخصیت به وضع موجودش است.
?دولت انگلستان سوالها را به گونهای طراحی کرده که به غیردسترسترین بخش وجودی انسان هم نفوذ کند تا متوجه عقاید، ظرفیت آزموندهنده برای از خودگذشتگی و ایثار و واکنش و رفتارش در موقعیتهای مشابه بشود تا به این نتیجه برسد آیا این فرد صلاحیت این را دارد که شهروند بریتانیا شود.
آزمون برخلاف حجم کمی که دارد، مفاهیم قابل تأمل زیادی را در برمیگیرد. از جبر و اختیار بشر که هسته اصلی و مرکزی داستان است گرفته تا نژادپرستی، عشق، اخلاقمداری، مبارزهی درونی بشر و...
?آزمون بیشتر از مبارزهی پرتنش بیرونی، مبارزهی درونی دارد. مبارزه با خود برای لحظهی انتخاب.
آزمون، بازنمایی زندگی بشر است و انتخابهایی که او و جهانش را میسازد یا نابود میکند.
برشهایی جذاب از کتاب?
?زمانی که احساس می کنیم کسی یا چیزی آزادی رفتار ما را تهدید می کند آن را از بین میبرد یا حتی گزینههای پیش روی ما را محدود میسازد واکنش فطری ما دامن زدن بیش از پیش به آن آزادیِ محدود شده خواهد بود.
هیچ آدمی دلش نمی خواهد بخشی از چیزی باشد که میداند غلط است.
?سوال نُه، بردهداری در امپراتوری بریتانیا در چه سالی منسوخ شد؟
_این رو بلدم! سال ...صبر کن!
_ بیادبی کردم باید اول به تو فرصت جواب دادن بدم. جوابش رو میدونی؟
_ فکر کنم سال ۱۸۳۳ بود .
_درسته! البته به جز کمپانی هند شرقی بریتانیا. اونا باید این روال رو حفظ میکردن. میدونستی تا ۲۵ سال قبلش خرید و فروش آدم ها ممنوع بوده اما داشتنشون منعی نداشته؟ مثلا فکر کن که میگفتن(عزیزم، فکر کنم باید جولز رو بفروشیم. نه، این کار به دور از تمدنه! حالا گمشو برو زمینها رو شخم بزن تا شلاقت نزدم جولز)
??????????????
2️⃣

?چرا آتش افروختی؟
آنجا سکوت بود و تاریکی! باید نوری میبود و صدایی!
?در ستایش "من"
سکوت، روایت یک پادآرمانشهر است. در این ناول، آینرند، سرزمینی خاکستری را به تصویر می کشد که از پس قرنهای شکوه و آبادانیِ انسانها گذشته است و حال به روزهایی پستتر از گذشتگان بشر رسیده است.
?این نویسنده روسی، آمریکایی برای نشاندادن فضای خفقانآور جوامع کمونیست و جوامعی که حقوق فردی انسانها را سلب میکنند، اندیشه را سرکوب میکنند، آزادی را میکُشند، مخالفان را شکنجه میکنند، اراده و انسان آزاد را میکشند، جامعهای را خلق کرده که انسانها رباتوار بدون اندیشهی مستقل، بدون لذت و حس شوریدگی و مهمتر از همه، بدون عشق، فقط برای برادرانشان که یعنی همان حکومت، کار میکنند. رنج ابدی برای غیرخودشان!
?آینرند در این داستان، فضایی شبیه به ۱۹۸۴ اورول را خلق کرده است. فضایی پر از حس ترس و خفگی! البته ناگفته نماند، او در سال ۱۹۳۸ یعنی یازده سال قبل از اورول کتابش را به چاپ رسانده است! شاید اورول از کتاب این نویسنده زن برای رمانش الهام گرفته است.
داستان دو شخصیت اصلی دارد، و تعداد خیلی کمی شخصیت فرعی. شخصیتها اسمی ندارند و تنها توسط شورا کدگذاری شدهاند. نام شخصیت روایتگر داستان، ۲۵۲۱_۷ است که روی دستبند آهنیای که بر مچ دستش بسته، حک شده است.
شروع داستان پر قدرت است، خواننده در ابتدا ممکن است به اشتباه فکر کند با روایت مایِ راوی طرف است اما رفته رفته متوجهی هوشمندی نویسنده در خلق داستان و شخصیتپردازیاش میشود.
روایت داستان منِ راوی است، منی که چون همهی مردم آن شهر، خودش را ما میخواند.
وقتی آدمها عدد و بیهویت میشوند، وقتی جمع بسته میشوند و خود را از خودشان میگیرند، دیگر چه از آنها باقی میماند؟
وقتی نطفهی آدمها در عمارتهای جفتگیری بیهیچ عشقی بسته شود، همه بدون عشق و درک خانواده، در یک سرا چون عروسکهای کوکی دستگاه حاکم رشد و تا پای جان کار کنند و در انتها در خانهی بیهودگان بمیرند، چه بر سر "انسان "میآید؟
نویسنده بدون اضافهگویی و حاشیه رفتن داستان انسانی را در آینده روایت میکند، آیندهای که توسط خود انسانها نابود شده و تنها در پس جنگلها، ویرانههایی از کاخهای مجللشان باقی مانده است.
و این انسان در جستجوی منِ مقدس، پا روی مای نامبارک میگذارد. سرود داستانی کلاسیک دربارهی یک ویرانشهر است که مردم تنها در خدمت دولتاند. و من، واژهی مقدس خود را گم کردهاند.
? با خواندن هر صفحه از کتاب، یاد فیلمها و سریالهای متعددی میافتادم که دربارهی آینده بشر در ویرانشهرها دیده بودم. مثلاً بخشی از آن که شخصیت پا به خانهی گذشتگان پیشرفته میگذارد و سرشار از شعف میشود مرا یاد سریال دیدن (see) انداخت. یا فصل آخر سریال صد نفر که گروهی فقط برای شپرد و اهداف متعالیاش زندگی میکردند. بچهها بدون دیدن والدینشان در یک فضای مشترک بزرگ میشدند. و فیلم متمایز یا سنتشکن که شورا شغل آدمها را انتخاب میکرد و همه وسیلهای برای اهداف دولت بودند.
خواندن سطر به سطر این کلاسیک برایم جذاب بود و در یک نشست خواندمش. تنها چیزی که برایم ناخوشایند بود جملات آخر شخصیت بود که برای امید یه آینده فقط از واژهی پسرانم استفاده کرده بود. و جالب اینکه نویسنده خانم است. و خب از تعبیر و تعمیم واژهی مرد و پسر به انسان گریزانم.
اما چون این اثر کلاسیک است و باید با اقتضای زمان خودش بررسی و نقد شود، مورد قبول است و منِ خواننده ناچاراً به پذیرشام همچون دیگر آثار کلاسیک ایرانی و خارجی.
برشهای جذابی از کتاب?
?اراده من است که انتخاب میکند و ارادهی من تنها فرمانی است که سزاوار احترام است.
شادی من در خدمت هیچ هدفی نیست، بلکه خود، هدف است. هدف و مقصودِ خودش.
من نیز وسیلهای در خدمت اهداف و آرزوهای دیگران نیستم. من ابزار آنها نیستم. من خادم نیازهای آنها نیستم. من زخمبند جراحتهای آنها نیستم. من قربانی محراب های آنها نیستم.
?من از این تباهی و فساد دست کشیدهام، از هیولای ما که واژه بردگی چپاول و فلاکت نادرستی و شرم است دست شستهام.
?اسرار این دنیا بر همگان آشکار نیست، فقط آنها که به جستوجویش میروند آن را میبینند.
??????????????
3️⃣

?اگر کسی یا چیزی در زندگیات باشد که دوستش داشته باشی و به آن وابسته باشی، همان چیز یا همان کس نجاتت می دهد، به تو امید میدهد و همیشه بیدار و زنده نگهت میدارد.
?مردی با کلاه مشکی، پالتوی مشکی و کفش آبی رمانکی از فرهاد پیربال نویسندهی کُرد است.
داستان به قدری به واقعیت نزدیک است و به اصطلاح حقیقتمانندی قویای دارد که خواننده فراموش میکند دارد داستان میخواند و درک واقعی بودن یا نبودن آن سخت است.
داستان دو راوی دارد؛ /منِ راوی/ فریدون، معلمی کرد که مهاجرت کرده تا آیندهی بهتری برای خود و خانوادهاش بسازد. و راوی دوم نوع دیگری از نظرگاه اول شخص است. خطابی، به محمد (برادر زن فریدون).
داستان از همان ابتدا با بحران آغاز میشود و چه شروعی از این قویتر و تعلیقبرانگیزتر. زن و بچههای فریدون قاچاقی از کردستان عراق خارج شدهاند و قرار بوده که پیش (محمد) برادرِ زن بروند ولی خبری از آنها نشده و فریدونِ سرگردان، هراسان با اندک ذخیرهای که برای خودش در غربت جمع کرده است، مجبور میشود به چند کشور سفر کند تا برادر زن ندیدهاش را پیدا کند تا بلکه به خانوادهی گمگشتهاش برسد.
?این رمانک، داستان سرگشتگی آدمهایی است که به اجبار برای ساختن آیندهای بهتر برای فرزندانشان هر خطری را به جان میخرند و خاک و دیار خود را ترک میکنند.
شتاب و کشش روایت زیاد است و ناغافل تمام میشود. بخش آخر نویسنده ظاهر میشود و با شخصیت اصلی داستانش، فریدون ملاقات میکند.
بخش انتهایی داستان میتوانست بلندتر باشد اما نویسنده کوتاه و کوبندهتر همه چیز را میبندد و خیلی زود به فرجام روایت میرسیم تنها در دو صفحهی پایانی. و خواننده میماند و غافلگیری نهایی!
برشی جذاب از کتاب?
?اروپاییها با پول و ثروت ما این اروپا رو برای خودشون ساختن! با نفت ما برای خودشون قصر و کاخ ساختن. با ثروت و دارایی ما تونستن این زندگی رو برای خودشون بسازن.
اگه شرق نبود، اروپا باید برمیگشت به همون دورهای که کلیسا برای بخشیدن آدمها ازشون پول میگرفت.
باید برمیگشت به همون دورهای که عین وحشیها حمله میکردن به ساختمونهای باشکوهی که صلاحالدین ایوبی ساخت.
??????????????
4️⃣

?خورشید رو به غروب
ما در نبردی ابدی خواهیم زیست؛ مثل خورشید.
اوسامو دازای از خیلی از جهات شبیه صادق هدایت ماست.
جدای از سبک نوشتاری، اندیشه، مسیر و پایان زندگیشان هم مانند یکدیگر است. هر دو پس از چند خودکشی ناموفق، زندگی خودشان را تمام کردند.
اوسامو دازای با نام اصلی تسوجیما شوجی هشتمین فرزند زندهمانده از خانوادهای ثروتمند است. اشرافزادهای که اشرافیت را نخنما شده میدانست.
در ناول خورشید رو به غروبش هم گویا زندگی خودش را به تصویر کشیده است. داستان دربارهی زوال یک خانوادهی اشرافی است. سه شخصیت اصلی: مادر بیمار، دختر که روایتگر هم هست و پسر از جنگ برگشته که بیشتر ویژگیهای شخصیتی و رفتاریاش نشانی از نویسنده دارند.
فضای ژاپنی داستان، نشان دادن عقاید، خرافهها و در کل فرهنگ مردم ژاپن در میان کنش و واکنش شخصیتها برای خواننده جالب است.
خورشید رو به غروب امیدی به طلوع دارد. داستان دربارهی معنای زندگی است در جامعهای جنگزده و در وسعت کوچکتر، خانوادهای فروریخته که همه چیزشان را از دست دادهاند و آنچه باقی مانده جستجوگری برای دلیل زنده ماندن است چیزی که شاید خود نویسنده نتوانست در زندگیاش بیابد.
برشهای جذابی از کتاب?
?انتظار کشیدن. ما در زندگی، لذت، خشم، تاسف و صدها احساس دیگر را میشناسیم، ولی همهی این احساسات با هم به سختی یک درصد از وقت ما را پر میکنند. بقیهی نودونه درصد از وقت ما، صرف انتظار کشیدن میشود. من در آرزوهای گذرا انتظار میکشم. احساس میکنم سینهام به خاطر صدای پای خوشبختیای که از راهرو به گوش میرسد دارد له میشود. خالی. آه، زندگی خیلی دردناک است؛ واقعیتی که این باور جهانی را تأیید میکند: بهتر بود به دنیا نمیآمدیم.
?دلم میخواهد بدانم واقعاً کسی هست که این دنیا را بفهمد، مهم نیست که چقدر زمان میگذرد، ما همیشه بچه باقی میمانیم و هیچ چیز را هم نمیفهمیم.
?مردم معمولاً وقتی دروغ میگویند، قیافهی جدی به خودشان میگیرند؛ همان جدیتی که امروز روی چهرهی رهبرانمان است.
??????????????
5️⃣

? ترومن کاپوتی را همه با رمان کوتاه صبحانه در تیفانی میشناسند. چنگ چمنزار اما اولین مواجههی من با قلم این نویسنده بود و تجربهی لذتبخشی هم بود.
?نویسنده نثری شاعرانه، روان و دلنشین دارد.
راوی داستان، پسر جوانِ یتیمی است که بعد از مرگ پدرش، با تنها آشنایانش، دو خواهر پیر زندگی میکند.
شخصیتها پرداخت خوبی دارند و هر کدام به نوعی در تنهایی خود زندگی میکنند.
چنگ چمنزار، همانطور که از اسمش برمیآید داستانی است ظریف و با توصیفاتی بدیع از فضای صمیمی چند انسانِ تنها که مدت کوتاهی را در خانهی درختی در کنار هم میگذرانند.
داستان هیچ شخصیت اصلیای ندارد، همهی شخصیتها به یک اندازه در داستان نقش دارند، قهرمانی وجود ندارد. چنگ چمنزار داستانِ اجتماعی کوچک است که همه طیفی در آن زندگی میکنند. قاضی داستان، هم آنقدر مهم است که کاترین، خدمتکارِ سیاهپوستِ خواهرانِ تالبو(البته به گفتهی خودش سرخپوست و تنها دوست و همدم دالی، پیرزن مهربان و دلسوزی که کاملاً نقطهی مقابل خواهر جسور و بداخلاقش، ورنا است.) پسر جوان همانقدر مهم است که رایلی جوان و خواهر آیدا و..
داستان در زمانی روایت میشود که هنوز نژادپرستی در آمریکا پررنگ است. کاترین خدمتکار، هیچ دندانی در دهان ندارد و به جز پسر راوی و دالی کس دیگری حرفش را نمیفهمد، کلماتش نامفهوم و گنگ است. رمز کلامش وقتی آنها باشند گشوده میشود. و این نفهمیدن و گاه کجفهمی باقی افراد، نمادی قدرتمند از رنج انسانهایی است که فهمیده نمیشوند.
شخصیتها جزئیات رفتاری و ظاهر منحصر به فردی دارند که آنها را متمایز میکند و هر کدام میتوانند نمادی از شخصیتهای گوناگون جوامع باشند.
?چنگ چمنزار داستان تنهایی و قدرت اختیار انسانهاست. آدمها فارغ از سن و سالشان در کنار هم و با عشقی حقیقی، کاملکنندهی یکدیگراند.
کاپوتی در این رمان کوتاه، از عشق روایت میکند نه عشقی آتشین میان دو جوان، بلکه عشقی واقعی میان دو خواهر، میان دو دوست و میان پسر جوان و پیرزنی.
برشهایی جذاب از کتاب?
?روح های آزاد کسانی هستند که زندگی رو میپذیرند، تفاوتهاش رو قبول میکنند و به خاطر همین همیشه توی دردسر میفتند.
?ما نیروی زیادی رو برای پنهان شدن از همدیگر مصرف میکنیم چون میترسیم شناخته بشیم.
?آدمی که رویا نبینه، مثل آدمیه که عرق نمیکنه و بدنش پر از زهر میشه.
?(ولی باد هم خود ماییم. صدای همهمون رو توی وجودش جمع میکنه و به خاطر میسپره، بعد راهیشون میکنه بین شاخوبرگهای دشت تا حرف بزنند و قصه بگن. من صدای پاپا رو به روشنی روز شنیدم.)
??????????????
6️⃣

?روزگاری چنان بودم که تو اکنون هستی...
مثل حالای ما، روایت زنی است که روزگاری معلم بوده و جایگاه و شأن اجتماعی بالایی داشته است اما حالا پیری، او را شبیه به دیگر سالمندان اطرافش کرده است. تنها، رها شده و اسیر.
بعد از حملهی قلبیاش، برادر و زن برادرش او را به خانهی سالمندان آوردهاند.
?داستان، دستنوشتههای زن است.
آخرین دستآویز او برای زنده ماندن ذهنش، نوشتن است، تنها پلی که او را میان دنیای واقعی و دنیای کوچک و مطرود فعلیاش نگه میدارد.
?نویسنده به زیبایی دنیای زنی که درگیر ناتوانی پیری شده و خشمی که هر لحظه در او بیشتر شعله میکشد را تصویر میکند.
مثل حالای ما داستانی انسانی و جهانشمول دارد که هر خوانندهای را تحتتأثیر قرار میدهد، درونمایهی داستان از قدرتِ عشق و محبت آدمها به یکدیگر و تأثیر تحقیرهای کوچک ظالمانه میگوید.
کارولین اسپنسر، پیرزنی است که میخواهد شنیده شود به عنوان زنی بالغ نه کودکی که پا به مرحلهی آخر زندگیاش گذاشته و هیچ کلامی از او جدی گرفته نمیشود و برای رسیدن به آنچه میخواهد دست به هر کاری میزند. در آغاز آنها نوشتن!
ریتم روایت هم عالی است، از خواندنش لذت بردم.
برشهایی جذاب از کتاب?
?چه ساده است گفتن نیمی از حقیقت که حتی گاهی بیشتر از گفتن دروغ حقیقت را تحریف میکند.
?اگر انسانها با عشق هیچ آشنایی نداشته باشند همیشه جنبهای جنسی به آن میدهند.
?آنقدرها هم مطیعانه به این شب سیاه قدم مگذار!
فقط گاوها هستند که بیهیچ تقلایی به سلاخ خونه میرن.
?دوران پیری، دوران تسلیم شدن تدریجی است.به این فکر میکنم آیا همیشه افرادی که قدرت بیچونوچرا بر روی دیگران دارند دچار خباثت میشوند؟
?گاهی وقتها سکوت بهترین نشانهی درک و احترام است و خیلی بیشتر از دلداری های کاذب انسان را تسلی میدهد.
?حالا میفهمم که مرگ چشماندازی مبهم نیست بلکه چیزی است که در دستانم است حالا میفهمم دقیقاً خلاف آنچه در ابتدا تصور میکردم مورد نیاز است.
??????????????
7️⃣

?نام دخترآگاممنون، یادآور، داستانهای اسطورهای یونانی است، جنگ ده ساله یونان و تروا، بیرحمی آگاممنون برای قربانی کردن دخترش، ایفیگینا جهت فرونشاندن خشم آرتمیس، کینهی کلوتمنتسرا همسر آگاممنون و ماجراهای جذاب و پرکشش بعدش.
اما دختر آگاممنون از اسماعیل کاداره، نویسندهی آلبانیایی، داستانی اسطورهای و باستانی نیست بلکه در روزگار معاصر در آلبانیا زمانی که انور خوجه حاکم است میگذرد. زمانی که امیدی برای رهایی وجود ندارد.
راوی یک نفر از مردم است، کسی که به ظلمی که بر آنها روا میشود آگاه و ناآرام است اما چارهای جز تحمل و نقشبازی کردن ندارد.
?اسم کتاب نشان از تلمیحی دارد که نویسنده و روایتگر برای تصویرکردن رژیم دیکتاتوری کشورشان از آن استفاده میکنند. راوی شخص باسواد و عاشقی است که در ذهنش با خود گفتگو میکند و با به یادآوردن خواندههایش، تصویرها و خطوط مشترکی را بین واقعیت درحال زیستش و آثار اسطورهای و تاریخی پیدا میکند.
داستان دختر آگاممنون برخلاف داستانهای کهن، پایانی فراموشنشدنی و ضربهزننده ندارد. بلکه روایت کوتاه و سادهای از یک روز مهم در کشوری بسته و تحت فشار دیکتاتور است. تنها یک شخصیت اصلی و تعداد بسیار کمی شخصیت فرعی دارد، به جز اتفاق اصلی که دعوت شخصیت اصلی به جایگاه مخصوص در مراسم روز جهانی کارگر است، اتفاق دیگری در داستان نداریم.
نویسنده به خوبی از پس فضاسازی کشوری که مردمش زیر بار فشار ستم و محرومیتاند و از جهان عقب ماندهاند برآمده است.
نکتهی قابل توجه در این داستان، روایت دو داستان باستانی در خلال روایت اصلی است. این بینامتنیتها خلأ نبود اتفاقهای زیاد و پرکشش را پر کرده است.
?به جز ماجرای آگاممنون که اشارهی اندکی به آن میکند، داستان مرد کلهطاس استعارهای قدرتمند است، مردی که پس از سقوط برای برگشتن به جایگاه برین، سوار بر عقابی میشود، پرندهای شکاری که باید هر چند دقیقه به او گوشت بدهد تا خشمگین نگردد و به پروازش ادامه دهد.
?انسانهای این کشور دیکتاتوری هر کدام عقابی دارند، و شاید هر کدام از ما. عقابی هولناکتر برای پرواز در دل شب اما شاید درنهایت با استخوانهایمان سوار در پشت عقاب به بهشت مطلوبمان برسیم.
برشهایی جذاب از کتاب?
?شاید راز حقیقی قائد همین باشد: پاک کردن این کشور مزاحم به نام آلبانی از روی زمین، این ملت گداگشنه را تا ابد زیر پا گذاشتن تا خوراکش را تامین کند و سالها بر آن حکومت کند.
?ته هر گودالی، گودال دیگری زیر پایمان دهان میگشود و همه با خود میگفتیم: آه، نه،! نه دیگر! آخر باید حدی داشته باشد، اوضاع همین حالا هم زیادی آدم را از زندگی بیزار میکند. اما فردای آن روز آنچه بیزارکننده و چندش آور بود، دیگر برای همه عادی میشد. بدتر از این، بعضی اذهان مردد درصدد توجیه آن برمیآمدند.
?همه کشورها از پلیدی و دانشستیزی رو گرداندهاند. اما آلبانی واپسین دژ آن باقی ماند!
ما کاهن اعظم فلاکت و مایهی خجالت جهان شدهایم. کشور دیگری مثل ما هست؟ دیار نفرین شده آه، سه بار نفرین شده!
?این چه اصولی است که به خاطر آن باید بدل به گوساله بشویم؟ آنوقت این اصول به چه کارمان میآید؟ به کار باد به غبغب انداختن چوپان ما؟
?اصول مارکسیسم_ لنینیسم چه ربطی به آلبانی دارد؛ چون همانطور که خودت هم میدانی، باقی دنیا آن را رها کردهاند. به چه حقی شهروندان ما باید جان خود را فدا کنند و به خاکستر بنشینند تا آخرین مدافعان اصولی باشند که خودشان ابداع نکردهاند؟
??????????????
8️⃣

?اگر زندگی چیزی جز تنهایی نباشد، چه تسکینی ارزان تر و مطمئن تر از تخیل؟
دوست مرحوم من* از نویسندهی اهل اوکراین است که داستانش در دوران پس از فروپاشی شوروی، اتفاق میافتد.
روایت داستان، منِ اول شخص است. جوانی اوکراینی که تصور میکند همسرش به او خیانت میکند تصمیمی غیرمنطقی میگیرد، قاتلی حرفهای برای مرگ خودش استخدام میکند.
جوان سیسالهی اوکراینی نماد جوانان بیانگیزهای است که در دنیای پوچ خود امیدی به ادامه دادن ندارند.
شروع داستان کند است، و استخدام قاتل قراردادی( که در دوران پیش از فروپاشی متداول بوده.) و رابطهی مات و گنگ بین مرد و زن، فضایی سرد و غیرمنطقی به داستان میدهد. زن همچون شبح است، شخصیتی ناپیدا که خیلی زود هم حذف میشود.
پس از استخدام قاتلان، روایت شتاب بهتری میگیرد و دستوپنجهنرم کردن جوان برای ادامهی زندگی در داستان تعلیق به وجود میآورد.
دوست مرحوم من، مانند مکان داستانیاش، فضای سردی دارد و از آن دست داستانهایی است که شروعی ناامید کننده دارند و رفته رفته میتوانند رضایت خواننده را به دست بیاورند.
دوست مرحوم من، تکاپویی برای زندگی است، یافتن معنا نه در جهان سرد و گزنده بیرونی، بلکه در جهان درونی خودمان. جایی در اعماق روحمان!
برشهایی جذاب از کتاب?
?پول ها کثیف بودند اما مگر میشود پول کثیف نباشد؟ مگر اینکه همان لحظه داغ داغ از چاپخانه بیرون آمده باشد. تقدیر پول این است که دست به دست میان ولگرد ها و آدمکش ها و بچه بازها و کلاهبردارها و رشوه بگیرها بگردد.
?بعضی ها هستند که غیبتشان دلیل خوبی برای شادی و حتی سرمستی است. و اگر زنتان یکی از این آدم ها باشد، بدا به حالتان!
??????????????
9️⃣

?خودخوار از روکه لاراکی، نویسندهی آرژانتینی اثری نمادین از انسان است.
رمان دو فصل دارد، فصل اول ماجرای پزشکانی است که اخلاقیات در علم را لگدکوب میکنند و با آزمایشی غیرانسانی سعی دارند کنجکاویهای خود را ارضا کنند.
و نیمهی دوم کتاب، در حدود صد سال بعد، مقابلهی هنر با علم را نشان میدهد، نمایش بیرحمانه و سیاهی از هنری که باز اخلاقیات را زیر پا نهاده است.
اسم کتاب برگرفته از نام گیاهی است که از خود شیرهای بیرون میدهد که وقتی به پای درخت میرسد، آن را از بین میبرد و میخورد، آنگاه درخت دیگری از همان جای قبلی رشد میکند و این روند ادامه دارد.
این درخت نمادی از انسانِ خودخوار است که شیرهاش، خودخواهیها، افراط، حرص، هوسها و ابتذال است که از درون خود را میخورد و نابود میکند اما همچنان ادامه پیدا میکند. نسلی از انسانهای خودخوار که تا ابد تیشه به ریشهی خود میزنند.
این رمان، اثری سورئال، گروتسک و تا حدی ترسناک است. خودخوار روایتی عجیب و غریب از انسانهای بیرحم به ظاهر متمدن است.
پزشکان در لباس سفیدی که باید نجاتبخش باشند، بیماران سرطانی را فریب میدهند و با ترسیم هدف والای دروغینی، سر آنها را فدای آزمایش بیحاصلشان میکنند. توجیهگری و وحشیگری کثیف انسان در لباسی شیک و تمیز نمایش داده میشود.
فصل دوم کتاب به نوعی به فصل اول مرتبط میشود. عجیب بودن، سیاهی و پوچی فصل اول را دارد اما به قدرت آن نیست. هر دو فصل منِ راویتگری دارند که شخصیتهای اصلی رمان هستند.
?خودخوار نمایش عجیب و دیوانهواری از انسان است، انسانی که همیشه در طول تاریخ، به بهانهی علم، هنر و هدف والای رشد و تعالی انسان، انسان را قربانی کرده است. انسانی که هوی و هوسهایش، خواستهها و تمایلاتش، مرزی ندارد و حتی تا نابودی ریشهی خودش هم پیش میرود.
??????????????
1️⃣0️⃣

?انسان بودن اصلاً کار سادهای نیست. تمایلات و آرزوهاشون خیلی وقتها با هوشمندیشون در تقابل قرار میگیره.
?سوسک، آخرین رمان کوتاه ایان مکیوان نویسندهی مشهور بریتانیایی است. این اثر در ژانر سیاسی با زبانی طنز و تمثیلی، وضعیت روز کشورهای مختلف جهان و ایدئولوژیهای خاص را نقد میکند.
نویسنده از شاهکار کافکا "مسخ" الهام گرفته است. مسخی وارونه. جیم سایز، سوسکی است که از خواب بیدار میشود و میبیند تبدیل به موجودی عظیمالجثه شده است. فقط چهار پا دارد و عضوی مثل یک تکه گوشت لزج در داخل دهانش است و میتواند آن را حرکت بدهد و صداهایی از خودش درآورد.
در مسخ، موجودی قدرتمند به موجودی ضعیف و زبون تبدیل میشود اما در سوسک برعکس است. سامز که سوسکِ ضعیف و ناتوانی بوده که ساعتها از میان دست و پای مرگآور انسانها پلههای ساختمان دولت را بالا آمده است، بیدار میشود و میبیند تبدیل به موجود قدرتمندی شده است که بدون اینکه زیر دست و پای مردم باشد میتواند دستور هم بدهد و بقیه را زیر دست و پای خودش له کند. او در بدن نخستوزیر بریتانیا رفته است.
جیمز سایز متوجه میشود به همراه سوسکهای دیگر در قالب وزرای کابینه وارد ساختمان شدهاند و میتوانند کنترل دولت را به دست بگیرند.
سوسکِ نخستوزیر، میخواهد جبههی ریورسالیستها را پیروز کند که معتقد است جریان انتقال پول باید معکوس شود. جریانی عجیب غریب که درکش سخت و غیرقابل باور است و میخواهد بر جهان چیره شود.
سوسک در ابتدا با ایدهی جذاب و وارونهای که از مسخ دارد خواننده را جذب داستانش میکند. اما رفته رفته غلبهی خشکی رویارویی گروههای سیاسی با هم، از کشش داستان میکاهد. ایده و درونمایه داستان قدرتمندتر از پرداخت آن است.
?پایانبندی اثر به خوبی آغاز داستان است. نویسنده سعی دارد در سوسک، با زبانی طنز، انسان امروزی را در جهان پر از ایدئولوژیاش که هر روز بیشتر از قبل به نابودی خود و جهانش کمک میکند، نقد کند.
برش جذاب کتاب?
?همیشه هستند کسانی که درِ قفسشان باز میشود، اما برای رهایی دودل میشوند بگذار در اسارت خود خواستهشان باقی بمانند، بردهی فساد و نظامی بیاعتبار باقی بمانند، تنها دلخوشیشان آمار و ارقامی باشد که به خوردشان میدهند و منطق خشک و بیمعنی و بزدلیهایشان آرامشان کند.
??????????????
1️⃣1️⃣

?هر لحظه از باقیماندهی عمرش را در پی فتح او بود.
در غیاب بلانکا ناولی از آنتونیو مونیز مولینا، نویسندهی معاصر اسپانیایی است.
?این رمانک، داستانی روانشناختی، اجتماعی دارد و با تنها دو شخصیت اصلی و ظاهراً با نشان دادن رابطهی یک زوج، نمایانگر تأثیر تفاوتهای فرهنگی و طبقاتی بر روابط انسانهاست.
راوی، دانای کل محدود به ذهن ماریو، است. مردی که بینهایت عاشق همسرش است.
بلانکا زنی هنردوست و از خانوادهای مرفه است برعکس ماریو که در خانوادهای روستایی با توان مالی کم بزرگ شده است و احساس خاصی به موسیقی، نقاشی، سینما و هنرهای دیگر ندارد.
زنی که بلانکا نبود از انتهای سالن به سمت ماریو
آمد، داستان با این جملهی پرتعلیق آغاز میشود.
زنی که دیگر بلانکا نیست، بلانکایی که ناپدید شده، و بلانکایی دقیق شبیه آن جای او را گرفته است اما ماریو، این عاشق مجنون، تفاوتهایی را احساس میکند و یقین دارد این زن، همسرش نیست.
تصور نکنید با داستانی خیالی، معمایی و رازگونه مواجهاید. خیر. داستان فلشبکهایی میزند و بیشتر به پرداخت شخصیتها و دغدغههایشان میپردازد.
در غیاب بلانکا، تصویری از زندگی زوجی را به خواننده نشان میدهد که به معنای واقعی، همکفو هم نیستند.
خواننده در بخشهای پایانی داستان، عطشاش برای یافتن سرانجام شخصیتها بیشتر میشود.
بلانکا برگشته است؟ یا بلانکایی که ساختهی ذهن ماریوست به خانه بازگشته است؟
این عدم قطعیت به صفحات انتهایی داستان شتاب میبخشد.
در غیاب بلانکا، موجز، عمیق و کوبنده است.
و در انتها به این فکر میکنم که اگر داستان اول شخص بود و از زبان ماریوی آشفته بهتر نبود؟ چون در حال راوی سوم شخص، آنچنان دانا و مستقل از شخصیت اصلی نیست.
برشهایی جذاب از کتاب?
?تنگدستی آدم را ترسو و سازگار میکند: ماریو معتقد بود که احساس امنیتِ مالیست که باعث میشود جسارت پیدا کنی.
?خیال میکرد ازدواج کردن مثل گرفتن یک شغل دائمی و دولتی است، مثل شغلی که در شهرداری داشت و آهستهآهسته در آن تجربه کسب کرده بود، تکراری، با قراردادها و ارزیابیهای سه ساله.
?تو که از راه رسیدی، در اعماق گودالهای وجودم به خود میپیچیدم
حفرهای که نه راهی برای هوا داشت و نه راهی برای خروج!
??????????????
1️⃣2️⃣

?می آموزیم که شک کنیم!
?حس، ناولی از عدنیه شبلی، روایتی متفاوت از خانوادهای فلسطینی است. کتاب پنج فصل دارد، رنگها، سکوت، حرکت، زبان و دیوار که هر کدام نمادی از حواس پنجگانه انسان هستند.
?داستان زبانی شاعرانه، به شدت ظریف و دقیق دارد. راوی، دانای کل محدود به ذهن یک دختر بچه است. دختر کوچک یک خانوادهی پرجمعیت. راوی به حدی نزدیک به ذهن و درونیات دختر بچه میشود که گویی خواننده داستان را از دریچهی نگاه دختر بچه میبیند.
?داستان صحنهپردازیهای باجزئیاتی دارد. حس، بیشتر از آنکه خوانده شود، حس میشود. در فصل رنگها، خواننده بیشتر میبیند، در فصل سکوت، بیشتر میشنود و گوشهایش تیز میشود و حسی شبیه گوش سپردن به موسیقی بیکلامی را دارد، در فصل حرکت، لمس میکند، در فصل زبان، صدای شخصیتها را میشنود. در فصل دیوار، سرِ خواننده محکم به بنبست کلمات میخورد. ناغافل، داستان تمام میشود.
?نویسنده بسیار موجز داستانش را نگاشته است، اما با حداقلی کلمات، حداکثری حواس را تحریک میکند و به طرز افراطیای از مستقیمگویی میگریزد، و آنقدر مضمونش را تلویحی بیان میکند که خواننده باید شروع به کاوش کند، کلمات را شخم بزند تا فقط کمی به قصه و هدف داستان نزدیک شود.
?اسم داستان و فصلبندیها و شیوهی پرداختشان، بسیار هوشمندانه است. خواننده در خلأیی گرفتار میشود که شخصیتها دچارش هستند. شبلی، روایتی بسیار متفاوت از خشم، ظلم، بیعدالتی، جنگ و حتی فلسطین دارد.
?حس، روایتی درونی دارد، جزئی است از کل. و اگر خواننده مقدمه مترجم را نخواند شاید تا *یک سوم* داستان نفهمد و یا برایش اهمیتی نداشته باشد که این خانواده در کجا هستند. خانوادهای معمولی و درگیر روزمرگی زندگی و دارای خشمی پنهان، که نویسنده گاه در کنشهای شخصیتها خیلی زیرپوستی، آن را نشان میدهد. شبلی در حد تواناییهای جسمی و روحی دختر به موقعیت بیرون از خانه نفوذ میکند و پا را فراتر نمیگذارد. در روایتش سعی بر برانگیختن احساسات ندارد. زور نمیزند تا عواطف را قلقلک دهد، همه چیز در دستات کلمات است. در قدرت توصیف لحظهها.
? اگر خواننده در حس به دنبال نقطهی پایان، سرانجامی گیرا و ضربهای مهلک و هیجانانگیز در داستان باشد، قطعاً سرخورده میشود. خوانندهی زیرک در همان صفحات ابتدایی متوجه میشود که با روایتی متفاوت، خاص، در عین حال معمولی و احساسی(از جهت ظریف بودن توصیفات و برانگیختگی حواس) طرف است.
روایت در یک خط صاف حرکت نمیکند، اما بیشتر بخشهای آن در زمان کودکی دختربچه است و خواننده باید تلاش کند روایتِ موقعیت را از دید کودک ببیند و درک کند.
?حس، روایتی از نویسندهای صاحب سبک است که چندان راحتخوان هم نیست. ولی بسیار ظریف و نکتهسنج است زیرا دانای کل، لنز دوربینش را به چشمان کودکی سپرده که دقیق و متفاوت است و در اندازهی قد و قامت خود اطرافش را میبیند.
??بخشی از مصاحبه با عدنیه شبلی
به نظرتان عادت کردن یک مکانیزم دفاعی است؟
_در واقع به نظرم هنری رزمی است. ظالم اول میخواهد میل به حیات را در فرد بکشد، فرد وانمود میکند اتفاقی طبیعی است و خنثیاش میکند.
بعد فرد نقطهای سرّی و پنهانی برای خود نگه میدارد و ظالم آنقدر آن را ناچیز میبیند که به خود زحمت خراب کردناش را هم نمیدهد.
مامورهای سازمان اطلاعات اسرائیل دو بار خودم را بازجویی کردند که ببینند چه مینویسم و در مورد چه. وقتی گفتم فقط در مورد عشقی نافرجام است علاقهشان را به من از دست دادند.
سپاس که تا آخر خواندید.? اگر هم تا آخر نخواندید ذخیره کنید تا در فرصتی بهتر بخوانید. خواندن برشهایی از کتاب رو از دست ندید!?
(فقط پست کردن یادداشتهایم دو ساعت و بیست دقیقه زمان برده. به طور تقریبی برای نوشتن هر معرفی و آماده کردن این یادداشت مفصل بیش از پانزده ساعت وقت صرف شده است. )
#مریم_جعفری_تفرشی
?کپی با ذکر منبع✅️