
?خیلی مشکل میتوان مجسم کرد که چگونه و از کجا طبیعت یک موجود انسانی تغییر میکند.
?خاطرات خانه اموات رمانی روانشناختی است و داستایفسکی بیش از هرچیزی قصد داشته شخصیتهای متفاوت را واکاوی کند. راوی داستان انگار خود نویسنده است، شخصیتی که با هوشیاری، انسانها و اتفاقات پیرامونش را نظاره میکند و نگاهی تحلیلگرایانه به همه چیز دارد.
برای همین بیش از آنکه از خودش بگوید از مواجهه دیگران با همدیگر و با خودش میگوید. و تجربهی حقیقی خود نویسنده در پرداخت بهتر و دقیقتر فضا تأثیر داشته است.
رمان شخصیتهای زیادی دارد و شاید خواننده در ابتدا از این همه اسم که در رفتوآمد هستند سرگردان و آشفته شود اما رفتهرفته متوجه میشود اسمها اهمیتی ندارد و برخلاف رمانهای دیگر نیازی نیست اسمها را به خاطر سپرد. آنچه اهمیت دارد ویژگیهای رفتاری این شخصیتهاست و عمل و عکسالعملهایشان نسبت به اتفاقات. راوی فقط میخواهد شخصیتهای مختلفی از آدمهای زندانی را به ما بشناساند و به علت رفتارهایشان برسد و بعد تمام این شخصیتهای متفاوت را با هم مقایسه کند و به یک وجه مشترک بین آنها برسد. همهی این آدمها، این محکومان به حبس و اعمال شاقه، بیگناه و گناهکار، ستمکار و نیکوکار، رنجدیده و رنجرسانده همه در مکانی به نام زنداناند با غلو زنجیرهایی به دستوپا، با نگهبانانی مسلح که همیشه بالای سرشان هستند. همهشان از جامعه مطرود شدهاند فرقی نمیکند مثل راوی داستان نجیبزاده باشند یا فردی معمولی. درست است که نجیبزاده وضع بهتری دارد. پول بیشتری دارد و میتواند یک فنجان چای بیشتر بخورد اما او هم همان غلوزنجیرها را دارد و مناسبات زندان برای او هم اجرا میشود.
این زندان تمثیلی از جامعه بزرگتر و دنیاست با این تفاوت که شاید عادلانهتر از دنیای بیرون باشد. نجیبزاده و ثروتمند با پولش نهایت غذای پرگوشتتری تهیه میکند و لباس سالمتری میگیرد. اما باز نمیتواند تفاوت فاحشی با دیگر زندانیان داشته باشد یا تنپروری کند!
درونمایه اصلی رمان این بود که آدمها در زشتترین و سیاهترین محیطها هم به بودن با همدیگر نیاز دارند به گفتگوی با هم حتی اگر جدل باشد!
نیاز به همصحبت و سرگرمی را نمیتوان از هیچ انسانی سلب کرد چون بدون اینها دیگر انسانی از او باقی نمیماند.
داستایفسکی به خوبی از الزام تناسب جرم و مجازات میگوید. از خوی خونخوار و وحشی آدمهایی که از موقعیت بالاتر فعلیشان سوءاستفاده میکنند.
در تمام رمان تأکید بیشتر راوی روی عدم تناسب بین جرم و مجازات بود و آدمهایی که به اشتباه پایشان به آنجا باز شده بود. از جوانیهایی که پشت دیوار سرد زندان تباه شدند و غلوزنجیرهایی که ناروا بسته شدند و انسان را از موجودیت حقیقیشان دور کردند.
رمان خاطرات خانه اموات مجموعهای از روایتهای زندانیان است و اتفاق مرکزیای ندارد که تعلیق چندانی ایجاد کند.
اما تنها چیزی که برای من تعلیق داشت این بود که راوی بالاخره از خودش و عملی که پایش را به آنجا باز کرده بگوید. به جز اینکه نجیبزاده است دیگر چه بوده و چه کرده؟! حتی اواسط کتاب یکی از شخصیتها میپرسد که او چه کرده که کارش به اینجا رسیده اما تا آخر این راز را سر به مهر باقی میگذارد.
تمام شخصیتهای پرداختشده این رمان در دنیای ما وجود دارند، شخصیتهای خیرخواه، حسود و کینهتوز، جاسوس، نژادپرست، متعصب، میانجیگر، ظلمپذیر، منفعتطلب و...
خلاصه که کتاب برای خواننده چند واحد روانشناسی در موقعیت است.
#مریم_جعفری_تفرشی
#برش_کتاب
?هیچ انسانی نمیتواند بدون داشتن هدفی که برای رسیدن به آن میکوشد زندگی کند. اگر انسان نه هدفی داشته باشد و نه امیدی، این بدبختی عظیم وی را به صورت جانوری مخوف در میآورد.
