حقیقت
فصل اول
صدای برخورد گچ با تخته، آخرین جمله را کامل کرد. حمید لحظه‌ای به دستش نگاه کرد؛ بند انگشتانش زیر گرد سفید گچ، پیرتر از صورتش به نظر می‌رسیدند. روی تخته نوشته بود: «نخستین وظیفه‌ی عقل، شک کردن است؛ نه ایمان آوردن.» کلاس در سکوتی سنگین فرو رفته بود. کسی چیزی نمی‌نوشت. بیشتر دانشجوها فقط به مردی نگاه می‌کردند که سال‌ها بود برایشان بیش از آن‌که استاد فلسفه باشد، قاضی اندیشه بود؛ قاضی‌ای که هیچ عقیده‌ای را بدون بازجویی از در کلاس بیرون نمی‌فرستاد.
دختری در ردیف دوم، کتابش را بست و گفت: «استاد... اگر قرار باشد به همه‌چیز شک کنیم، آخرش روی چه چیزی می‌شود ایستاد؟» حمید لبخند نزد؛ فقط گچ را میان دو انگشتش چرخاند. «روی هیچ‌چیز. حقیقت، خانه نیست که در آن ساکن شوی؛ جاده است. هرکس جایی ایستاد و گفت رسیدم، از همان‌جا عقب مانده است.» چند نفر با تحسین سر تکان دادند. ته کلاس، پسری که تا آن لحظه ساکت بود، زیر لب گفت: «گاهی آدم راه را آن‌قدر نگاه می‌کند که مقصد را فراموش می‌کند...» جمله آرام بود، اما در کلاس پیچید. حمید نگاه کوتاهی به او انداخت؛ نه از سر عصبانیت، بلکه مثل پزشکی که هنوز بیماری را جدی نگرفته باشد. زنگ خورد. دانشجوها بلند شدند. آن پسر هم رفت؛ بی‌آنکه بداند جمله‌اش، مثل سنگ‌ریزه‌ای کوچک، جایی در ذهن استادش افتاده است.
راهروی دانشکده شلوغ بود. همهمه‌ی دانشجوها با بوی کاغذهای نو و قهوه‌ی دستگاه خودکار درهم آمیخته بود. یکی از همکاران، شانه‌اش را گرفت و گفت: «باز هم بچه‌ها را به جان هم انداختی؟» حمید خندید. «من؟ من فقط سؤال می‌پرسم. این جواب‌ها هستند که با هم دعوا می‌کنند.» مرد روزنامه‌ی تاخورده‌ای را از کیفش بیرون کشید. روی صفحه‌ی اول، عکس جاده‌ای بود که تا افق در میان انبوه آدم‌ها گم می‌شد. گفت: «عجیب نیست؟ میلیون‌ها نفر، با پای پیاده...» حمید فقط نگاهی گذرا انداخت، روزنامه را بست و روی میز گذاشت؛ همان‌طور که آدم، بروشور یک تور گردشگری را می‌بندد. «تاریخ، پر از هیجان‌های جمعی است؛ این هم یکی از همان‌ها.»
شب، خانه بوی دارچین و برنج تازه می‌داد. مریم، بی‌آنکه چیزی بگوید، کاسه‌ی سوپ را جلو گذاشت. روی آستینش رد آرد مانده بود. حمید قاشق را برداشت. مریم آرام گفت: «امروز موقع نماز، برایت دعا کردم.» حمید سر بلند نکرد. «باز هم؟» زن لبخند کم‌رنگی زد. «بعضی آدم‌ها را نمی‌شود به حال خودشان گذاشت.» حمید خندید؛ نه بلند، نه از ته دل؛ خنده‌ای کوتاه که بیشتر شبیه عادت بود. «اگر دعاهایت اثر داشت، تا حالا باید من مؤمن شده بودم.» مریم چیزی نگفت. بلند شد تا استکان‌های چای را بیاورد. فقط هنگام برگشت، زیر لب زمزمه کرد: «شاید دعا قرار نیست خدا را به تو نزدیک کند؛ شاید قرار است تو را به خودت نزدیک کند.»
نیمه‌شب، چراغ کتابخانه هنوز روشن بود. قفسه‌ها زیر بار کتاب خم شده بودند؛ کانت، اسپینوزا، نیچه، پوپر، راسل... حمید از کنارشان می‌گذشت؛ انگار از میان جمعی از دوستان قدیمی عبور می‌کرد. کتابی را بیرون کشید، چند صفحه خواند، بست. از پنجره، صدای طبل هیئتی دوردست روی هوای تابستان می‌لغزید. پنجره را بست، اما صدا، پیش از آن‌که پشت شیشه بماند، در ذهنش جا گرفته بود. لحظه‌ای احساس کرد سکوت اتاق، از آن طبل‌ها بلندتر است. دست برد تا دوباره کتاب را باز کند، اما نگاهش روی شیشه‌ی پنجره ماند؛ تصویر خودش، میان تاریکی حیاط، آن‌قدر محو بود که انگار مرد دیگری به او خیره شده است.
صبح روز بعد، اتاق اساتید خلوت‌تر از همیشه بود. همان همکار، این بار بی‌مقدمه گفت: «من امسال اربعین می‌روم.» حمید، بی‌آنکه سرش را از روی پرونده‌ها بلند کند، گفت: «زیارت؟» مرد شانه بالا انداخت. «نمی‌دانم. شاید دیدن آدم‌ها. شاید دیدن خودم.» بعد مکثی کرد و ادامه داد: «تو که همیشه می‌گویی حقیقت را باید از نزدیک دید، نه از پشت کتاب.» این بار حمید سکوت کرد. جمله، برخلاف انتظارش، شبیه استدلال نبود؛ شبیه آینه بود.
آن عصر، وقتی از دانشگاه بیرون آمد، باد، روزنامه‌ی مچاله‌شده‌ای را تا کنار پایش آورد. همان عکس دوباره مقابل چشمش بود؛ جاده‌ای که در میان موج آدم‌ها گم می‌شد. خم شد، روزنامه را برداشت، چند لحظه به تصویر خیره ماند و بی‌اختیار با خودش گفت: «باید دید... این همه آدم، دنبال چه می‌گردند؟» بعد روزنامه را تا کرد و داخل کیفش گذاشت و به سمت اتومبیل به راه افتاد...
ادامه دارد...
#امیرکنعانی
