خورشید از میانهی آسمان گذشته بود. گرما، جاده را به موجی لرزان بدل کرده بود. زائران، سایههای کوتاهشان را روی آسفالت میکشیدند و ستونها یکی پس از دیگری عقب میماندند.
حمید دیگر دفترچه را کمتر بیرون میآورد.
نمیدانست چون سؤالهایش کمتر شدهاند، یا چون دیگر نمیشد همهچیز را با کلمات ثبت کرد.
کنار جاده، پیرزنی نشسته بود.
عبای سیاهش تا نیمه خاکی شده بود.
کیسهای پارچهای کنارش افتاده و دانههای خرما روی زمین پخش شده بود.
زائران از کنارش میگذشتند؛ بعضی متوجه نمیشدند، بعضی با عجله بودند.
سروش، بیآنکه چیزی بگوید، خم شد.
یکییکی خرماها را از روی خاک برداشت.
آنهایی را که سالم مانده بودند، در کیسه گذاشت.
بعد بند کیسه را گره زد و با هر دو دست به پیرزن داد.
پیرزن دست سروش را گرفت.
چیزی به عربی گفت.
صدایش میلرزید.
سروش فقط سرش را پایین آورد.
حمید از دور نگاه میکرد.
در ذهنش گذشت:
«اگر کسی این صحنه را فیلم نگیرد، مگر چه تفاوتی با انجام ندادنش دارد؟»
اما خودش از همین سؤال خجالت کشید.
راه افتادند.
چند دقیقهای هیچکدام حرف نزدند.
باد، خاک جاده را بلند میکرد و روی شانههایشان مینشاند.
حمید ناگهان گفت:
ـ سروش...
ـ جانم؟
ـ هیچوقت از خودت پرسیدهای شاید همهی این کارها فقط باعث شود احساس بهتری نسبت به خودت داشته باشی؟
سروش مکث نکرد.
گفت:
ـ خیلی وقتها.
حمید انتظار این جواب را نداشت.
ـ بعد؟
ـ بعد، هر وقت فهمیدم کاری را فقط برای خودم انجام میدهم، سعی کردم کسی از آن باخبر نشود.
دوباره سکوت.
نه دفاعی.
نه استدلالی.
فقط یک جمله.
اما همان جمله، مثل میخی آرام در ذهن حمید فرو رفت.
غروب، به موکبی رسیدند که ازدحامش از همه جا بیشتر بود.
جوانی ایرانی، ظرف غذا به دست، از میان جمعیت رد میشد که ناگهان پایش پیچ خورد.
ظرف از دستش افتاد.
خورش روی لباس کودک عراقی ریخت.
کودک از ترس گریه کرد.
پدرش چیزی نگفت.
فقط کودک را در آغوش گرفت.
جوان ایرانی، هول شده بود.
پشت سر هم عذرخواهی میکرد.
سروش جلو رفت.
کاپشن خودش را درآورد.
روی شانهی کودک انداخت.
بعد خم شد و شروع کرد لباسش را با آب شستن.
پدر کودک، دست او را گرفت.
نگذاشت.
لبخندی زد.
کاپشن را تا کرد و دوباره روی شانهی سروش گذاشت.
دو مرد، زبان هم را نمیدانستند.
اما انگار گفتوگویی طولانی میان نگاههایشان جریان داشت.
آن شب، حمید دیرتر از همیشه خوابید.
دفترچه را باز کرد.
مدت زیادی به صفحهی سفید خیره ماند.
بعد نوشت:
«تمام عمر، خیال میکردم انسان را از فکرهایش میشود شناخت.»
کمی پایینتر نوشت:
«شاید انسان را باید از کارهایی شناخت که هیچکس برایشان دست نمیزند.»
قلم را بست.
دوباره باز کرد.
برای نخستین بار، صفحهای از دفترچه را پاره کرد.
همان صفحهای که روز اول نوشته بود:
«پدیدهای با منشأ ناشناخته.»*
کاغذ را تا کرد.
در مشت فشرد.
بعد آرام در سطل زباله انداخت.
نیمهشب، از خواب پرید.
حسینیه در سکوت فرو رفته بود.
فقط نور کمرنگ چراغی از بیرون داخل میتابید.
سروش بیدار بود.
کنار در نشسته بود و کفشهای گِلی زائرانی را که خواب بودند، جفتجفت مرتب میکرد تا صبح کسی دنبال لنگهی کفشش نگردد.
بیصدا.
بیتماشاگر.
حمید صدایش نزد.
فقط نگاه کرد.
و ناگهان چیزی را به یاد آورد.
سالها پیش، پدرش هر شب کفشهای او و خواهرش را جلوی در خانه مرتب میکرد.
هیچوقت نفهمیده بود چرا.
تا امشب.
اشک، بیاجازه روی گونهاش لغزید.
سریع پاکش کرد.
کسی نباید میدید.
اما خودش میدانست...
امشب، چیزی در وجودش شکست؛
نه یک عقیده،
بلکه دیواری که سالها میان اندیشه و دلش کشیده بود.