صبح هنوز کاملاً از پشت افق بالا نیامده بود که جاده جان گرفت. مه ی روی زمین خوابیده بود و بخار استکانهای چای، با نفسهای زائران درهم میآمیخت. از دور، صدای آرام «لبیک یا حسین» میآمد؛ نه آنقدر بلند که فریاد باشد و نه آنقدر آهسته که گم شود. حمید بند کولهاش را روی شانه جابهجا کرد و دفترچهی جیبی را بیرون آورد.
نوشت:
«نکته اول: این جمعیت، برخلاف بیشتر تجمعهای انسانی، فاقد آشفتگی است. علت هنوز نامعلوم.»
دفتر را بست و دوباره راه افتاد.
چند کیلومتر جلوتر، کنار موکبی که بوی نان تنوری تمام جاده را پر کرده بود، روی جدول سیمانی نشست تا کفشهایش را از پا دربیاورد. پاشنههایش میسوخت. هنوز بند کفش دوم را باز نکرده بود که صدایی از کنارش گفت:
ـ «اگر بند را از سوراخ آخر رد کنی، فشار روی پاشنه کمتر میشود.»
سرش را بلند کرد.
جوانی حدود سیودو ساله بود؛ ریش کوتاه، پیراهن سادهی خاکی، کولهای کوچک و کفشهایی که از فرسودگی، رنگشان دیگر معلوم نبود. بدون آنکه منتظر اجازه بماند، کنار حمید نشست و با لبخندی کوتاه گفت:
ـ «اولین باره، نه؟»
حمید کمی مکث کرد.
ـ «از روی راه رفتنم فهمیدی؟»
ـ «نه... از روی کفش بستنت.»
هر دو خندیدند.
سکوتی کوتاه میانشان نشست؛ از همان سکوتهایی که غریبهها را معذب نمیکند.
جوان دستش را دراز کرد.
ـ «سروش.»
ـ «حمید.»
سروش چیزی درباره شغلش، شهرش یا دلیل سفرش نپرسید. فقط قمقمهاش را به طرف او گرفت.
ـ «آب؟»
حمید تشکر کرد و جرعهای نوشید.
چند دقیقه بعد، دوباره راه افتادند؛ بیآنکه قرار گذاشته باشند، قدمهایشان همآهنگ شده بود.
پس از مدتی، نگاه حمید روی تسبیحی افتاد که از مچ دست سروش آویزان بود.
لبخند کجی زد.
ـ «یک سؤال بپرسم؟»
ـ «حتماً.»
ـ «اگر هوش مصنوعی تا چند سال دیگر بتواند کتابی بنویسد که از نهجالبلاغه عمیقتر باشد، یا دعایی شاعرانهتر از صحیفه سجادیه خلق کند، آن وقت از کجا میفهمی کدام متن آسمانی است و کدام محصول یک الگوریتم؟»
سروش نه اخم کرد، نه تعجب.
چند قدم دیگر برداشت.
بعد گفت:
ـ «تو فکر میکنی ارزش یک متن، فقط به زیبایی یا عمق جملههایش است؟»
ـ «حداقل بخش مهمی از آن.»
سروش شاخهی خشکی را از وسط جاده برداشت و آرام کنار مسیر انداخت.
ـ «اگر فردا هوش مصنوعی نامهای دقیقاً شبیه آخرین نامهی مادرت برایت بنویسد، همانقدر دوستش داری؟»
حمید بیدرنگ گفت:
ـ «نه.»
ـ «چرا؟ از نظر ادبی که شاید بهتر هم باشد.»
حمید چیزی نگفت.
سروش ادامه نداد.
نه استدلال آورد، نه نتیجه گرفت.
فقط راه میرفت.
چند دقیقه گذشت.
این بار خود حمید سکوت را شکست.
ـ «داری احساس را جای حقیقت مینشانی.»
سروش لبخند زد.
ـ «نه... فقط دارم میپرسم شاید حقیقت، همیشه داخل جملهها نباشد.»
باد، پرچمهای سیاه و سرخ را تکان داد.
حمید دیگر چیزی نگفت.
اما بیاختیار، دفترچهاش را بیرون آورد و زیر جملهی «علت هنوز نامعلوم» نوشت:
«شاید مسئله را اشتباه صورتبندی کردهام.»
برای نخستین بار، از نوشتن این جمله احساس شکست نکرد. فقط حس کرد جاده، آرامآرام، دارد زبان دیگری به او یاد میدهد؛ زبانی که در آن، بعضی پاسخها با قدم زدن فهمیده میشوند، نه با پیروز شدن در یک بحث.
ادامه دارد...